ఎవరి నోట విన్నా "ఎల్‌నినో" అంటే ఏమిటి? సామాన్యులపై ఎలాంటి ప్రభావం ఉంటుంది?

ఎల్‌నినో, లానిన్యా మధ్య తేడా ఏమిటి? వాతావరణంపై ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?

ఎల్‌నినో ప్రభావంతో వర్షాలు తగ్గే ప్రమాదం.. బియ్యం, పప్పుల ధరలు పెరుగుతాయా?

వాతావరణ మార్పులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజల జీవన విధానాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ఎల్‌నినో (El Niño) వంటి సముద్ర–వాతావరణ పరిణామాలు భారతదేశంలో రుతుపవనాలపై, వ్యవసాయ దిగుబడులపై, తాగునీటి లభ్యతపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. వర్షాలు సక్రమంగా కురవకపోతే పంటలకు నీటి కొరత ఏర్పడటమే కాకుండా, ఆహార పదార్థాల ధరలు పెరిగే ప్రమాదం కూడా ఉంటుంది. అందుకే ఎల్‌నినో అంటే ఏమిటి? ఇది ఎలా ఏర్పడుతుంది? భారతదేశంతో పాటు ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది? అనే అంశాలను తెలుసుకోవడం అవసరం.

అయితే ఎల్‌నినో ఏర్పడిన ప్రతిసారీ దేశంలో కరువు వస్తుందని లేదా నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు తప్పనిసరిగా పెరుగుతాయని చెప్పలేం. దాని ప్రభావం తీవ్రత, రుతుపవనాల పరిస్థితులు, నీటి నిల్వలు, పంటల దిగుబడులు వంటి అనేక అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

ఎల్‌నినో అంటే ఏమిటి?

భూమిపై వాతావరణ పరిస్థితులను ప్రభావితం చేసే ప్రధాన అంశాల్లో సముద్రాలు ఒకటి. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల్లో వచ్చే మార్పులు గాలుల దిశ, మేఘాల ఏర్పాట్లు, వర్షపాతం వంటి అంశాలపై ప్రభావం చూపుతాయి. అలాంటి సముద్ర–వాతావరణ పరిణామాల్లో ఎల్‌నినో ఒకటి.

సాధారణ పరిస్థితుల్లో పసిఫిక్ మహాసముద్రంపై వీచే వాణిజ్య పవనాలు వెచ్చని ఉపరితల నీటిని పశ్చిమ దిశగా, ఇండోనేషియా, ఆస్ట్రేలియా వైపు నెట్టుతుంటాయి. అయితే ఈ గాలులు బలహీనపడినప్పుడు మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్ సముద్ర ప్రాంతాల్లో వెచ్చని నీరు అసాధారణంగా పేరుకుపోతుంది. అక్కడి సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణ స్థాయి కంటే పెరుగుతాయి. ఈ పరిస్థితినే ఎల్‌నినోగా పిలుస్తారు.

సముద్రం వేడెక్కడం వల్ల వాతావరణంలో గాలి ప్రసరణ, మేఘాల నిర్మాణం, వర్షాలు కురిసే ప్రాంతాల్లో మార్పులు చోటుచేసుకోవచ్చు. ఈ మార్పులు ఒక్క ప్రాంతానికే పరిమితం కాకుండా ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేయగలవు.

అయితే ఎల్‌నినో సమయంలో గాలులు ఎందుకు బలహీనపడతాయనే దానికి ఒకే కారణం ఉండదు. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు, వాతావరణ పీడన వ్యత్యాసాలు, గాలి ప్రసరణ మధ్య పరస్పర ప్రభావాలు ఇందులో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.

భారత రుతుపవనాలపై ఎల్‌నినో ప్రభావం

భారతదేశంలో వ్యవసాయం ఇప్పటికీ రుతుపవనాలపై గణనీయంగా ఆధారపడి ఉంది. వర్షాకాలంలో కురిసే వర్షాలు పంటలకు నీటిని అందించడంతో పాటు జలాశయాలు, చెరువులు, భూగర్భ జలాలను నింపుతాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తాగునీటి లభ్యతకు కూడా వర్షాలు ఎంతో అవసరం.

ఎల్‌నినో ఏర్పడిన కొన్ని సంవత్సరాల్లో భారత రుతుపవనాలు బలహీనపడటం లేదా వర్షపాతం అసమానంగా ఉండటం గమనించవచ్చు. సాధారణంగా కురవాల్సిన సమయంలో వర్షాలు రాకపోవడం, కొన్ని ప్రాంతాల్లో తక్కువ వర్షపాతం నమోదవడం, మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాలు ఆలస్యంగా కురవడం వంటి పరిస్థితులు ఎదురవుతాయి.

అయితే ప్రతి ఎల్‌నినో సంవత్సరంలోనూ భారతదేశమంతటా వర్షాలు తగ్గుతాయని చెప్పలేం. రుతుపవనాలపై ఎల్‌నినోతో పాటు హిందూ మహాసముద్ర పరిస్థితులు, వాతావరణ ప్రసరణ, ఇతర సముద్ర–వాతావరణ పరిణామాలు కూడా ప్రభావం చూపుతాయి. అందువల్ల నిర్దిష్ట సంవత్సరానికి సంబంధించిన వర్షపాత అంచనాలను వాతావరణ శాఖ అధికారిక సమాచారం ఆధారంగా పరిశీలించాలి.

పంటలకు నీటి కొరత.. రైతులకు సవాళ్లు

వర్షాలు సమయానికి కురవకపోతే రైతులు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. విత్తనాలు వేసిన తర్వాత తగినంత నీరు అందకపోతే మొక్కల పెరుగుదల మందగించవచ్చు. పంటల కీలక దశల్లో వర్షాలు లేకపోతే దిగుబడులు తగ్గే ప్రమాదం ఉంటుంది.

వర్షపాతం తగ్గినప్పుడు చెరువులు, జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు తగ్గవచ్చు. భూగర్భ జలాల వినియోగం పెరగడంతో బోర్లు, బావుల్లో నీటి మట్టాలు పడిపోయే అవకాశం ఉంటుంది. సాగునీటి కొరతతో పాటు గ్రామాలు, పట్టణాల్లో తాగునీటి సరఫరాపైనా ఒత్తిడి పెరగవచ్చు.

ఈ పరిస్థితులు రైతుల ఆదాయాన్ని ప్రభావితం చేయడమే కాకుండా, వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన కూలీలు, చిన్న వ్యాపారులు, గ్రామీణ కుటుంబాల ఆర్థిక పరిస్థితులపైనా ప్రభావం చూపుతాయి. అందుకే వర్షాలు తక్కువగా కురిసే అవకాశాలు ఉన్నప్పుడు నీటి నిర్వహణ, పంటల ప్రణాళిక, ప్రత్యామ్నాయ సాగు పద్ధతులపై ముందుగానే దృష్టి పెట్టడం ముఖ్యం.

ఎల్‌నినోతో బియ్యం, పప్పుల ధరలు పెరుగుతాయా?

వర్షాలు తగ్గి పంటల దిగుబడులు ప్రభావితమైతే ఆహార ధాన్యాల సరఫరాపై ఒత్తిడి ఏర్పడవచ్చు. ముఖ్యంగా బియ్యం, పప్పులు వంటి నిత్యావసర ఆహార పదార్థాల ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ధరల పెరుగుదలకు వర్షాభావం ఒక్కటే కారణం కాదు. ఉత్పత్తి, నిల్వలు, రవాణా ఖర్చులు, మార్కెట్ డిమాండ్, ప్రభుత్వ విధానాలు, దిగుమతులు వంటి అంశాలు కూడా ధరలను నిర్ణయిస్తాయి.

ఎల్‌నినో ప్రభావం బలంగా ఉండి వ్యవసాయ ఉత్పత్తి తగ్గితే వినియోగదారులపై అదనపు భారం పడే ప్రమాదం ఉంది. ముఖ్యంగా తక్కువ ఆదాయం కలిగిన కుటుంబాలు ఆహార ఖర్చుల పెరుగుదలను ఎక్కువగా ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంటుంది.

రాబోయే ఏడాది జూలై–ఆగస్టు వరకు ఎల్‌నినో ప్రభావం కొనసాగి నీటి కొరత, నిత్యావసర వస్తువుల ధరల పెరుగుదల ఉంటాయనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నప్పటికీ, వాటిని నిర్ధారిత అంచనాలుగా పరిగణించకూడదు. వాతావరణ శాఖ తాజా అంచనాలు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తి సమాచారం, అధికారిక ధరల గణాంకాలను పరిశీలించిన తర్వాతే పరిస్థితిపై స్పష్టత వస్తుంది.

ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలపై ఎలాంటి ప్రభావం?

ఎల్‌నినో ప్రభావం భారతదేశానికే పరిమితం కాదు. పసిఫిక్ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల్లో మార్పులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ నమూనాలను ప్రభావితం చేయగలవు. అయితే ప్రతి ప్రాంతంలో ప్రభావం ఒకేలా ఉండదు.

దక్షిణ అమెరికాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఎల్‌నినో సమయంలో సాధారణం కంటే అధిక వర్షాలు కురిసి వరదలు సంభవించే అవకాశం ఉంటుంది. మరోవైపు ఆస్ట్రేలియా, ఇండోనేషియా, ఆసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం తగ్గి పొడి వాతావరణం, కరువు ముప్పు పెరగవచ్చు.

ఈ మార్పులు పంటల ఉత్పత్తితో పాటు పర్యావరణ వ్యవస్థలపైనా ప్రభావం చూపుతాయి. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు మారితే చేపల సంచారం, సముద్ర జీవుల నివాస పరిస్థితులు మారవచ్చు. దీంతో కొన్ని ప్రాంతాల్లో మత్స్య సంపద లభ్యత తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. వ్యవసాయ దిగుబడుల్లో మార్పులు, సముద్ర వనరులపై ప్రభావం, ఉష్ణోగ్రతల్లో హెచ్చుతగ్గులు కలిసి స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థలపై ప్రభావం చూపగలవు.

ఎల్‌నినో, లానిన్యా మధ్య తేడా ఏమిటి?

ఎల్‌నినోకు భిన్నమైన మరో సముద్ర–వాతావరణ పరిణామం లానిన్యా (La Niña). ఈ రెండింటినీ శాస్త్రవేత్తలు ప్రపంచ వాతావరణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి, రుతుపవనాలు, ఉష్ణోగ్రతలు, వర్షపాత మార్పులను అంచనా వేయడానికి పరిశీలిస్తారు.

ఎల్‌నినో సమయంలో మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్ సముద్ర ఉపరితల నీరు సాధారణం కంటే వెచ్చగా మారుతుంది. లానిన్యా సమయంలో అదే ప్రాంతంలో సముద్ర ఉపరితల నీరు సాధారణం కంటే చల్లగా ఉంటుంది. అంటే ఈ రెండు పరిణామాలు సముద్ర ఉష్ణోగ్రతల పరంగా పరస్పర విరుద్ధమైనవి.

అయితే లానిన్యా ఏర్పడితే అన్ని ప్రాంతాల్లోనూ వర్షాలు పెరుగుతాయని లేదా కరువు పూర్తిగా తొలగిపోతుందని భావించకూడదు. దాని ప్రభావం కూడా ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతుంది. ఏ ప్రాంతంలో ఎలాంటి పరిస్థితులు ఏర్పడతాయో తెలుసుకోవడానికి శాస్త్రీయ వాతావరణ నమూనాలు, తాజా అంచనాలు అవసరం.

ఎల్‌నినో గాలులను ఎందుకు బలహీనపరుస్తుంది?

సాధారణంగా పసిఫిక్ మహాసముద్రంపై వీచే వాణిజ్య పవనాలు వెచ్చని నీటిని పశ్చిమ దిశగా నెడతాయి. దీంతో సముద్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో నీటి ఉష్ణోగ్రతల్లో తేడాలు ఏర్పడతాయి. ఈ ఉష్ణోగ్రతల తేడాలు వాతావరణ పీడనం, గాలుల ప్రసరణతో కలిసి ఒక నిర్దిష్ట వ్యవస్థను కొనసాగిస్తాయి.

కొన్ని పరిస్థితుల్లో ఈ వ్యవస్థ బలహీనపడుతుంది. గాలుల వేగం తగ్గినప్పుడు వెచ్చని నీరు మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్ ప్రాంతాల వైపు విస్తరిస్తుంది. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగి, గాలి ప్రసరణలో మరిన్ని మార్పులు చోటుచేసుకోవచ్చు. ఇలా సముద్రం, వాతావరణం పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకుంటూ ఎల్‌నినో పరిస్థితి బలపడటానికి దోహదం చేస్తాయి.

ఈ ప్రక్రియను శాస్త్రవేత్తలు సముద్ర ఉష్ణోగ్రతల కొలతలు, గాలుల వేగం, వాతావరణ పీడనం, ఉపగ్రహ పరిశీలనల ద్వారా అధ్యయనం చేస్తారు. వాటి ఆధారంగా రాబోయే నెలల్లో వాతావరణ పరిస్థితులు ఎలా ఉండవచ్చో అంచనా వేస్తారు.

ఎల్‌నినో ప్రభావాన్ని ముందుగానే ఎలా ఎదుర్కోవాలి?

ఎల్‌నినో వల్ల వర్షాలు తగ్గే అవకాశం ఉన్నప్పుడు ప్రభుత్వాలు, రైతులు, ప్రజలు ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవడం అవసరం. నీటి వనరులను పొదుపుగా వినియోగించడం, వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టడం, చెరువులు–జలాశయాలను సంరక్షించడం, భూగర్భ జలాల వినియోగాన్ని నియంత్రించడం వంటి చర్యలు నీటి కొరతను తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి.

రైతులు తమ ప్రాంతానికి సంబంధించిన వాతావరణ సూచనలను పరిశీలించి పంటల ఎంపిక, విత్తనాలు వేసే సమయం, నీటి వినియోగంపై నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. అవసరమైన చోట తక్కువ నీటితో సాగు చేయగల పంటలు, నీటి పొదుపు పద్ధతులపై వ్యవసాయ శాఖల సలహాలు తీసుకోవచ్చు.

ఇళ్లలోనూ నీటిని వృథా చేయకుండా వినియోగించడం, లీకేజీలను సరిచేయడం, సాధ్యమైన చోట వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసుకోవడం వంటి అలవాట్లు ఉపయోగపడతాయి. నీటి కొరత ఏర్పడినప్పుడు దాని ప్రభావం ఎక్కువగా పేద కుటుంబాలు, రైతులు, గ్రామీణ ప్రాంతాలపై పడకుండా స్థానిక స్థాయిలో ప్రణాళికలు రూపొందించడం కూడా ముఖ్యం.

కుటుంబాల ఆర్థిక ప్రణాళిక కూడా అవసరమే

వర్షాభావం వల్ల ఆహార పదార్థాల ధరలు పెరిగే పరిస్థితి ఏర్పడితే కుటుంబాల నెలవారీ ఖర్చులు పెరగవచ్చు. అందువల్ల ఆదాయం, ఖర్చులను ముందుగానే అంచనా వేసుకోవడం, అవసరం లేని ఖర్చులను తగ్గించడం, సాధ్యమైనంత వరకు అత్యవసర అవసరాల కోసం కొంత పొదుపు ఉంచుకోవడం ఉపయోగకరం.

అయితే భవిష్యత్తులో ధరలు తప్పకుండా పెరుగుతాయని భావించి ఆందోళన చెందడం లేదా అవసరానికి మించి సరుకులు కొనుగోలు చేయడం సరైన పద్ధతి కాదు. అధికారిక ధరల సమాచారం, స్థానిక సరఫరా పరిస్థితులను గమనిస్తూ కుటుంబ బడ్జెట్‌ను నిర్వహించడం మంచిది.

వాతావరణ అంచనాలపై నిఘా అవసరం

ఎల్‌నినో అనేది సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల్లో వచ్చే మార్పు మాత్రమే కాదు. ఇది గాలుల ప్రసరణ, మేఘాల నిర్మాణం, వర్షపాతం, వ్యవసాయం, నీటి లభ్యత, ఆహార సరఫరా వంటి అనేక అంశాలతో ముడిపడి ఉన్న సంక్లిష్ట వాతావరణ పరిణామం.

అయితే ఎల్‌నినో ప్రభావం ఎంత తీవ్రంగా ఉంటుంది? భారత రుతుపవనాలు సాధారణంగా ఉంటాయా? నీటి కొరత ఏర్పడుతుందా? బియ్యం, పప్పుల ధరలు పెరుగుతాయా? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెలుసుకోవాలంటే తాజా వాతావరణ అంచనాలు, వ్యవసాయ గణాంకాలు, మార్కెట్ పరిస్థితులను కలిపి పరిశీలించాలి.

ప్రజలు నీటిని పొదుపుగా వినియోగించడం, రైతులు వాతావరణ సమాచారాన్ని అనుసరించడం, ప్రభుత్వాలు నీటి నిర్వహణకు ముందస్తు ప్రణాళికలు రూపొందించడం ద్వారా ప్రతికూల ప్రభావాలను కొంతవరకు తగ్గించవచ్చు. ప్రకృతి మార్పులను పూర్తిగా ఆపలేకపోయినా, సరైన సమాచారం, ముందస్తు సన్నద్ధతతో వాటిని ఎదుర్కొనే సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవచ్చు.