కర్ణాటకలో పుట్టి రాయలసీమకు ప్రాణం పోస్తున్న పెన్నా నది.. ఉత్తర పినాకిని చారిత్రక ప్రస్థానం!

• 30 అడుగుల లోతు ఇసుక దిబ్బల్లో దాగున్న సహజ జలసిరి.. వేసవి దాహం తీర్చే భూగర్భ స్పాంజ్ రహస్యం!

• కోట్ల ఏళ్ల క్రితం కొండలను చీల్చుకుంటూ ఏర్పడిన 300 అడుగుల గండికోట గ్రాండ్ కాన్యన్ లోయ!

• చిత్రావతి, పాపాగ్ని, కుందేరు ఉపనదుల సంగమం.. కడప, అనంతపురం, నెల్లూరులకు జీవనాడి!

National: సాధారణంగా ఏ నది అయినా అది ఎక్కడ పుడుతుందో ఆ రాష్ట్రానికే ఎక్కువ ఉపయోగపడుతుంది. కానీ పెన్నా నది (ఉత్తర పినాకిని) ప్రస్థానం అత్యంత భిన్నమైనది. ఇది కర్ణాటకలోని చిక్‌బళ్లాపూర్ జిల్లా నంది హిల్స్ సమీపంలోని చెన్నకేశవ గుట్టల్లో పుట్టినప్పటికీ, కర్ణాటకలో కేవలం 61 కిలోమీటర్లు మాత్రమే ప్రయాణించి హిందూపురం వద్ద ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఏపీలో అత్యధిక దూరం ప్రవహిస్తూ, వర్షాభావంతో అల్లాడే రాయలసీమ జిల్లాలకు ప్రధాన నీటి వనరుగా, కొంగుబంగారంగా మారింది.

కవల నదుల పుట్టుక – ఉత్తర, దక్షిణ పినాకినిలు

ఈ ప్రాంతంలో పెన్నాతో పాటు మరో ఆసక్తికరమైన భౌగోళిక విశేషం ఉంది. పెన్నా పుట్టిన ప్రదేశానికి కొద్ది దూరంలోనే 'దక్షిణ పినాకిని' అనే మరో నది కూడా ఉద్భవిస్తుంది. ఒకే ప్రాంతంలో పుట్టిన కవల నదుల్లాగా.. ఉత్తర పినాకిని (పెన్నా) ఉత్తరం వైపున ఉన్న రాయలసీమలోకి ప్రవేశించగా, దక్షిణ పినాకిని దక్షిణం వైపున కర్ణాటక, తమిళనాడుల మీదుగా ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.

రైన్ షాడో ఏరియా – ఎనిమిది నెలలు ఇసుక ఎడారి

భారతదేశానికి వర్షాన్ని తెచ్చే నైరుతి రుతుపవనాలు పశ్చిమ కనుమలకు (Western Ghats) తగిలి అక్కడే భారీ వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి. అవి తూర్పు వైపుకు దాటి రాయలసీమకు వచ్చేసరికి తేమ తగ్గిపోయి వర్షించే మేఘాలు మిగలవు. దేశంలోనే అతి తక్కువ వర్షపాతం నమోదయ్యే ఈ రైన్ షాడో జోన్ గుండా పెన్నా ప్రవహిస్తుంది. అందుకే సంవత్సరంలో దాదాపు ఎనిమిది నెలల పాటు పెన్నా నది పైకి ఎండిపోయి, చుక్కనీరు లేని ఇసుక ఎడారిలా దర్శనమిస్తుంది.

30 అడుగుల ఇసుక కింద కోట్ల లీటర్ల సహజ జలాశయం

నది పైకి ఎండిపోయినట్లు కనిపించినా, వేసవి కాలంలో అనంతపురం, కడప, నెల్లూరు జిల్లాల ప్రజల దాహార్తిని పెన్నా ఎలా తీరుస్తుందనే ప్రశ్నకు ప్రకృతి ఒడిలోనే అద్భుతమైన సమాధానం ఉంది. పెన్నా నది గర్భంలో సుమారు 30 అడుగుల లోతు ఉండే ఇసుక పొరలు ఒక సహజసిద్ధమైన స్పాంజ్ లాగా పనిచేస్తాయి. వరదలు వచ్చినప్పుడు నదీ జలాలను ఇసుక పీల్చుకుని నేల కింద కోట్ల లీటర్ల నీటిని నిల్వ చేస్తుంది. ఎండ తీవ్రతకు పైన నీరు ఆవిరైనా, ఇసుక కింద ఉండే ఆ భూగర్భ జలాలు సురక్షితంగా నిరంతరం ప్రవహిస్తూనే ఉంటాయి. స్థానికులు ఇసుకలో ఊటబావులు (చెలమలు) తవ్వి ఊళ్లకు తాగునీటిని తరలిస్తారు.

గండికోట లోయ – కోట్ల ఏళ్ల నాటి సహజ వింత

వర్షాకాలంలో పెన్నా నదిలోకి జయమంగళి, చిత్రావతి, పాపాగ్ని, కుందేరు, చెయ్యేరు, సగిలేరు వంటి ఉపనదులు వరద నీటిని తీసుకొస్తాయి. ఈ ఉధృతితో కడప జిల్లాలోకి ప్రవేశించిన పెన్నా, ఎర్రమల కొండలను దాటుకుంటూ ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'గండికోట' వద్ద 300 అడుగుల లోతైన సుందరమైన కాన్యన్ (Gorge) లోయను ఏర్పరిచింది. భూగర్భ శాస్త్రం ప్రకారం గండికోట చుట్టూ ఉన్న కొండలు పుట్టకముందే పెన్నా నది అక్కడ ప్రవహిస్తోంది. కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భూఫలకాలు పైకి లేచి కొండలుగా మారుతున్నప్పుడు పెన్నా తన రూట్ మార్చుకోకుండా, లేస్తున్న గట్టి ఎర్రటి బండరాళ్లను తన నీటి ఒత్తిడితో కోస్తూ పాత దారిలోనే ప్రవహించింది. అలా సహజసిద్ధంగా ఆవిర్భవించిందే నేటి భారతీయ గ్రాండ్ కాన్యన్ గండికోట.

భారీ ప్రాజెక్టులు – నెల్లూరు డెల్టా నుంచి చెన్నై దాహం వరకు

వరద నీరు వృథాగా సముద్రం పాలు కాకుండా కడపలో 27 టీఎంసీల సామర్థ్యంతో గండికోట రిజర్వాయర్, నెల్లూరులో 78 టీఎంసీల భారీ సోమశిల ప్రాజెక్టును నిర్మించి నీటిని నిల్వ చేస్తున్నారు. శ్రీశైలం బ్యాక్‌వాటర్స్ నుంచి వచ్చే తెలుగుగంగ కాలువ నీటిని సోమశిల, కండలేరు ప్రాజెక్టుల ద్వారా అనుసంధానించి పొరుగున ఉన్న చెన్నై మహానగరానికి తాగునీటిని అందిస్తున్నారు. అటు 1886లోనే బ్రిటిష్ కాలంలో నెల్లూరు జిల్లా సంగం వద్ద పెన్నాపై నిర్మించిన బ్యారేజ్ నేటికీ నెల్లూరు డెల్టాకు పచ్చని సిరులు పండిస్తోంది. చివరగా పెన్నా నది జొన్నవాడ, కొవ్వూరులను దాటుకుని ఊటుకూరు వద్ద బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.