74 దేశాల్లో మైక్రోసాఫ్ట్ సేవలకు బ్రేక్.. భారత్‌పై ప్రభావం తక్కువగా ఉండటానికి కారణమిదే!

మైక్రోసాఫ్ట్ 365 సేవల్లో అంతరాయం.. భారత్‌లో ప్రభుత్వ ఈమెయిల్ వ్యవస్థకు ముప్పు తప్పిందెలా? డిజిటల్ భద్రతలో కీలకంగా మారిన కేంద్రం నిర్ణయం.. 

మైక్రోసాఫ్ట్ సర్వర్లు నిలిచినా భారత్‌లో ప్రభుత్వ ఈమెయిల్స్ యథాతథం.. అసలు కారణం ఇదే..

ప్రపంచవ్యాప్తంగా మైక్రోసాఫ్ట్ 365 సేవల్లో తలెత్తిన అంతరాయం మరోసారి దేశాల డిజిటల్ భద్రత, సైబర్ రక్షణ వ్యవస్థలపై చర్చకు తెరలేపింది. 2026 నవంబర్ 12న ప్రారంభమైన ఈ అంతరాయం మరుసటి రోజు వరకు కొనసాగింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 74 దేశాలు, ప్రాంతాల్లోని సంస్థలు ఈ సమస్యతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నాయి. ముఖ్యంగా ఈమెయిల్, ఆన్‌లైన్ కమ్యూనికేషన్, డాక్యుమెంట్ల నిర్వహణ, కార్యాలయ సహకార సేవలు నిలిచిపోవడంతో ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, ఆరోగ్య సంస్థలు, ఇతర కీలక రంగాల కార్యకలాపాలపై ప్రభావం పడింది. అనూహ్యంగా కొన్ని సర్వర్లు అందుబాటులో లేకపోవడమే ఈ సమస్యకు కారణమని మైక్రోసాఫ్ట్ ప్రాథమికంగా వెల్లడించింది. అయితే ఇది సైబర్ దాడి వల్ల జరిగినది కాదని, ఇప్పటివరకు అలాంటి ఆధారాలు లభించలేదని స్పష్టం చేసింది. అంతరాయానికి అసలు కారణం ఏమిటన్న దానిపై తుది నివేదిక మాత్రం ఇంకా వెలువడాల్సి ఉంది.

ఈ సమస్య ప్రభావం సాధారణ ప్రైవేటు కంపెనీలకే పరిమితం కాలేదు. జపాన్‌లో ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు దాదాపు ఒక పని దినమంతా ఈమెయిల్ సేవలను వినియోగించుకోలేకపోయాయి. దీంతో అధికారులు కీలక డాక్యుమెంట్ లను భౌతిక రూపంలో ముద్రించుకుని ఉపయోగించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో NHS ఇంగ్లండ్ ఆరోగ్య వ్యవస్థకు చెందిన సిబ్బంది కూడా ఈమెయిల్ సేవలను కోల్పోయారు. కొన్ని విభాగాలు తిరిగి కాగితపు డాక్యుమెంట్లపై ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. పలు పోలీసు విభాగాలు ఆన్‌లైన్ ద్వారా వచ్చే నేర ఫిర్యాదులను స్వీకరించడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నాయి.

బ్రిటన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ కూడా ఈ అంతరాయం ప్రభావానికి గురైంది. అయితే తమ కీలక కార్యకలాపాలు సాధారణంగానే కొనసాగాయని ఆ సంస్థ వెల్లడించింది. సింగపూర్‌లో ప్రభుత్వ సాంకేతిక సంస్థ కొన్ని ప్రభుత్వ వ్యవస్థలు, ఈమెయిల్ సేవల్లో సమస్యలు తలెత్తినట్లు ధ్రువీకరించింది. అయితే అత్యవసర సేవలు, సింగపాస్ డిజిటల్ గుర్తింపు వ్యవస్థ మాత్రం పనిచేస్తూనే ఉన్నాయి. ఆస్ట్రేలియాలో ప్రభుత్వ విభాగాలతో పాటు నిఘా సంస్థ ASIO కూడా ప్రభావితమైంది. అమెరికాలో ప్రతినిధుల సభ ఈమెయిల్ వ్యవస్థలో అంతరాయం ఏర్పడగా, కొన్ని నగర ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు ప్రజలు ఆన్‌లైన్‌కు బదులుగా ఫోన్ ద్వారా సంప్రదించాలని సూచించాయి.

ఇన్ని దేశాల్లో ప్రభుత్వ, ప్రజా సేవలకు ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ భారత్‌లో మాత్రం నవంబర్ 13 నాటికి ఈ మైక్రోసాఫ్ట్ అంతరాయం కారణంగా ప్రధాన డిజిటల్ చెల్లింపుల వ్యవస్థలు, కీలక ప్రభుత్వ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లు లేదా అత్యవసర ప్రజా సేవలు నిలిచిపోయినట్లు బహిరంగంగా ఎలాంటి సమాచారం వెలువడలేదు. అలాగే భారత డిజిటల్ వ్యవస్థలో ఎక్కడా ప్రభావం లేదని కూడా నిర్ధారించలేం. అయినప్పటికీ ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నకు ఈ పరిణామం అవకాశం కల్పించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒకే సంస్థకు చెందిన సేవలు నిలిచిపోయినప్పుడు, భారత్‌లో కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారిక ఈమెయిల్ వ్యవస్థ ఎలా కొనసాగగలిగింది?

ప్రభుత్వ ఈమెయిల్‌కు మైక్రోసాఫ్ట్‌పై ఆధారపడని భారత్

దీనికి ప్రధాన కారణం కేంద్ర ప్రభుత్వం కొన్ని సంవత్సరాల క్రితమే తీసుకున్న కీలక విధాన నిర్ణయం. భారత ప్రభుత్వం తన అధికారిక ఈమెయిల్ వ్యవస్థ కోసం మైక్రోసాఫ్ట్ 365పై ఆధారపడకుండా, నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC) ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యేక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. 2014లో రూపొందించిన ప్రభుత్వ ఈమెయిల్ విధానాన్ని 2024 అక్టోబర్‌లో సవరించారు. ఈ విధానం ప్రకారం నిర్దేశిత ప్రభుత్వ సంస్థలు NIC అందించే అధికారిక ఈమెయిల్ సేవలను వినియోగించుకోవాలి. అయితే కొన్ని నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో మినహాయింపులకు అవకాశం ఉంది.

ఈ వ్యవస్థను మరింత ఆధునికీకరించేందుకు 2023లో కేంద్ర ప్రభుత్వం టెండర్ ప్రక్రియ చేపట్టింది. ఇందులో భాగంగా NIC సంస్థాగత వ్యవస్థ కింద క్లౌడ్ ఆధారిత ఈమెయిల్ ప్లాట్‌ఫామ్‌ను అభివృద్ధి చేసేందుకు Zoho Corporationను మాస్టర్ సిస్టమ్ ఇంటిగ్రేటర్‌గా ఎంపిక చేశారు. ఈ వ్యవస్థలో ఉపయోగించే సాంకేతిక పరిష్కారాలను ప్రైవేటు సంస్థ అందిస్తున్నప్పటికీ, ప్రభుత్వ డేటా యాజమాన్యం, నియంత్రణ మాత్రం భారత ప్రభుత్వానిదే. 2026 ఏప్రిల్ 1న లోక్‌సభలో కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ ఇచ్చిన లిఖితపూర్వక సమాధానం ప్రకారం అప్పటికి సుమారు 16.68 లక్షల అధికారిక ఈమెయిల్ ఖాతాలను ఈ కొత్త వ్యవస్థకు మార్చారు.

అంటే ప్రభుత్వ అధికారిక సమాచార వ్యవస్థను ఒక అంతర్జాతీయ టెక్నాలజీ సంస్థ సేవలతో పూర్తిగా అనుసంధానం చేయకుండా, NIC ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యేకంగా నిర్వహించేలా భారత్ ముందుగానే చర్యలు తీసుకుంది. అందువల్ల మైక్రోసాఫ్ట్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఆన్‌లైన్ సేవల్లో అంతరాయం ఏర్పడినప్పుడు ఈ విధానాన్ని అనుసరిస్తున్న ప్రభుత్వ సంస్థల అధికారిక ఈమెయిల్ వ్యవస్థ నేరుగా ప్రభావితం కాలేదు. ఇది ఒక్కరోజులో తీసుకున్న నిర్ణయం కాదు. ప్రభుత్వ విధానం, సంస్థాగత బాధ్యత, సాంకేతిక పరిష్కారాల ఎంపిక వంటి అంశాల సమన్వయంతో ఏర్పడిన వ్యవస్థ ఫలితం.

ఇలాంటి పరిస్థితి గతంలోనూ కనిపించింది. 2024 జూలైలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రౌడ్‌స్ట్రైక్ (CrowdStrike) సాఫ్ట్‌వేర్ అప్‌డేట్ కారణంగా కంప్యూటర్ వ్యవస్థల్లో భారీ అంతరాయం ఏర్పడినప్పుడు కూడా NIC నెట్‌వర్క్ ప్రభావితం కాలేదని కేంద్ర ఐటీ మంత్రి ప్రకటించారు. ఈ రెండు పరిణామాలు ప్రభుత్వ కీలక సేవలకు ప్రత్యామ్నాయ సాంకేతిక వ్యవస్థలు ఎంత అవసరమో స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

దేశీయ టెక్నాలజీ ఒక్కటే భద్రతకు హామీ కాదు

అయితే దేశీయ సంస్థలతో సేవలు నిర్వహించడం వల్ల మాత్రమే పూర్తి భద్రత లభిస్తుందని భావించడం సరికాదు. ఈసారి ప్రభుత్వ ఈమెయిల్ వ్యవస్థకు ముప్పు తప్పడానికి ప్రధాన కారణం సాంకేతిక నియంత్రణ, స్వతంత్ర వ్యవస్థ, సేవల కొనసాగింపునకు ముందుగానే తీసుకున్న నిర్ణయాలు. ఏ సంస్థ సాంకేతిక సేవలను అందిస్తుందన్న దానికంటే, ఆ సేవలు నిలిచిపోయినప్పుడు ప్రభుత్వం ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల ద్వారా తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించగలదా అన్నదే అసలైన ప్రశ్న.

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలోనూ ప్రత్యేక రక్షణ వ్యవస్థలు

ఈ విషయంలో భారత ఆర్థిక రంగం కూడా ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాల్సిన అంశం. దేశంలోని బ్యాంకింగ్, డిజిటల్ చెల్లింపుల వ్యవస్థలు నియంత్రిత సంస్థలు, ప్రత్యేక జాతీయ ప్లాట్‌ఫామ్‌ల ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందాయి. బ్యాంకు ఉద్యోగులు ఈమెయిల్, కార్యాలయ కమ్యూనికేషన్ కోసం ఉపయోగించే సాఫ్ట్‌వేర్ వ్యవస్థలకు, బ్యాంకుల ప్రధాన ఆర్థిక లావాదేవీల వ్యవస్థలకు మధ్య సాంకేతికంగా వేర్వేరు ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి.

2024లో క్రౌడ్‌స్ట్రైక్ అంతరాయం సమయంలో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం పది బ్యాంకులు, నాన్ బ్యాంకింగ్ ఫైనాన్షియల్ కంపెనీలు మాత్రమే స్వల్ప స్థాయిలో సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాయి. చాలా బ్యాంకుల కీలక వ్యవస్థలు క్లౌడ్‌పై ఆధారపడలేదని, ప్రభావితమైన సాఫ్ట్‌వేర్‌ను కూడా కొద్ది బ్యాంకులే ఉపయోగించాయని ఆర్బీఐ వివరించింది.

2026 నవంబర్‌లో జరిగిన మైక్రోసాఫ్ట్ అంతరాయం సమయంలోనూ భారత బ్యాంకింగ్, డిజిటల్ చెల్లింపుల వ్యవస్థల్లో పెద్ద స్థాయి సమస్యలు తలెత్తినట్లు ఇప్పటివరకు అధికారికంగా నిర్ధారణ కాలేదు. అయితే ఈ విషయాన్ని ఆర్బీఐ, నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) అధికారికంగా సమీక్షించి వెల్లడించాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రజల నుంచి ఫిర్యాదులు రాకపోవడమే వ్యవస్థ పూర్తిగా సురక్షితంగా ఉందని నిర్ధారించడానికి సరిపోదు.

అంతర్జాతీయ పరిణామాల నుంచి భారత్ నేర్చుకోవాల్సిన పాఠం

ఈ ఘటనలో విదేశీ దేశాల పరిస్థితిని కూడా సరైన కోణంలో అర్థం చేసుకోవాలి. మైక్రోసాఫ్ట్ సేవలు నిలిచిపోయినంత మాత్రాన జపాన్, బ్రిటన్, అమెరికా వంటి దేశాల ప్రభుత్వాలు, ఆరోగ్య వ్యవస్థలు లేదా ఆర్థిక రంగాలు పూర్తిగా స్తంభించిపోలేదు. ఆయా దేశాలకు కూడా అత్యాధునిక సైబర్ భద్రతా వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. అయితే ఒకే టెక్నాలజీ ప్లాట్‌ఫామ్‌పై అనేక విభాగాలు ఆధారపడినప్పుడు, ఆ సంస్థ సేవల్లో చిన్న అంతరాయం ఏర్పడినా ప్రభుత్వ పరిపాలన, ఆరోగ్య సేవలు, సంస్థల మధ్య సమాచార మార్పిడిపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని ఈ ఘటన చూపించింది.

భారత్‌లో కొన్ని కీలక సేవలు ఇలాంటి అంతరాయం నుంచి బయటపడటానికి గతంలో తీసుకున్న సాంకేతిక, విధానపరమైన నిర్ణయాలు దోహదపడ్డాయని చెప్పవచ్చు. అయితే దీనిపై సమగ్ర అధ్యయనం జరగాల్సి ఉంది.

ఇటీవల NDTV వరల్డ్ సమ్మిట్‌లో మైక్రోసాఫ్ట్‌కు చెందిన ఒక ప్రతినిధి భారత్ ప్రపంచంలో అత్యధిక సైబర్ దాడుల లక్ష్యంగా మారుతున్న దేశాల్లో ఏడో స్థానంలో ఉందని పేర్కొన్నారు. అయితే మైక్రోసాఫ్ట్ స్వయంగా విడుదల చేసే డిజిటల్ డిఫెన్స్ రిపోర్ట్‌లోని గణాంకాలను జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకోవాలి. ఆ నివేదికలోని గణాంకాలు మైక్రోసాఫ్ట్ కస్టమర్లపై నమోదైన సైబర్ ముప్పుల ప్రభావానికి సంబంధించినవి మాత్రమే. 2026 జనవరి నుంచి జూన్ వరకు నమోదైన గణాంకాల్లో భారత్ వాటా 2.5 శాతంగా ఉండగా, జపాన్ వాటా కూడా అదే స్థాయిలో ఉంది.

ఈ గణాంకాలు ఒక సంస్థకు కనిపించిన సైబర్ ముప్పుల తీవ్రతను మాత్రమే సూచిస్తాయి. ఒక దేశంలోని కంప్యూటర్ వ్యవస్థలు విజయవంతంగా హ్యాక్ అయ్యాయా? దాడులను ఎంత సమర్థంగా ఎదుర్కొంటోంది? అత్యవసర సేవలను ఎంత వేగంగా పునరుద్ధరించగలుగుతోంది? వంటి అంశాలకు ఇవి పూర్తి సమాధానం ఇవ్వవు. ఒకే స్థాయి సైబర్ ముప్పులను ఎదుర్కొంటున్న భారత్, జపాన్‌లలో మైక్రోసాఫ్ట్ అంతరాయం ప్రభావం వేర్వేరుగా కనిపించడం కూడా ఈ విషయాన్ని తెలియజేస్తోంది.

సైబర్ భద్రతలో భారత్ సామర్థ్యం పెరుగుతోంది

దేశంలో సైబర్ భద్రతా వ్యవస్థ గత కొన్నేళ్లుగా గణనీయంగా విస్తరించింది. భారత కంప్యూటర్ ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్ టీమ్ (CERT-In) 2025లో 29,44,248 సైబర్ భద్రతా ఘటనలను నిర్వహించింది. అదే సమయంలో 1,530 హెచ్చరికలు, 390 భద్రతా లోపాలపై నోటీసులు, 65 సలహాలను జారీ చేసింది. ఈ సంస్థతో పాటు నేషనల్ క్రిటికల్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ప్రొటెక్షన్ సెంటర్ (NCIIPC), ఆర్బీఐ, వివిధ రంగాల నియంత్రణ సంస్థలు, కీలక మౌలిక సదుపాయాల నిర్వాహకులు, పోలీసు విభాగాలు కలిసి పనిచేస్తున్నాయి.

అయితే సైబర్ భద్రతలో అసలైన విజయం ఎన్ని హెచ్చరికలు జారీ చేశామన్న దానితో మాత్రమే నిర్ణయించలేం. దాడులను ఎంత త్వరగా గుర్తించగలిగాం? వాటిని ఎంత సమర్థంగా నియంత్రించగలిగాం? దెబ్బతిన్న వ్యవస్థలను ఎంత వేగంగా పునరుద్ధరించగలిగాం? అత్యవసర సేవలను అంతరాయం లేకుండా కొనసాగించగలిగామా? అన్న అంశాలే దేశ సైబర్ సామర్థ్యాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.

భారత్‌లో సైబర్ భద్రతా ఉత్పత్తుల రంగం కూడా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. డేటా సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా అంచనాల ప్రకారం దేశీయ సైబర్ భద్రతా ఉత్పత్తుల ఆదాయం 2020లో 1.05 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లుగా ఉండగా, 2025 నాటికి 4.46 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంది. దేశంలో 400కు పైగా సైబర్ భద్రతా ఉత్పత్తుల సంస్థలు పనిచేస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ సైబర్ భద్రతా కార్యకలాపాల్లో భారత నిపుణులు కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు.

అయితే కృత్రిమ మేధస్సు (AI) భద్రత, పారిశ్రామిక సాంకేతిక వ్యవస్థల రక్షణ (Operational Technology), క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వల్ల భవిష్యత్తులో ఎదురయ్యే ముప్పులను ఎదుర్కొనే క్రిప్టోగ్రఫీ వంటి ప్రత్యేక విభాగాల్లో ఇంకా నైపుణ్యం పెరగాల్సి ఉంది. ఇందుకోసం సైబర్ రేంజ్‌లు, పరిశోధనా ప్రయోగశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశ్రమల మధ్య భాగస్వామ్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేయాలి.

సైబర్ డిఫెన్స్ వేరు.. సైబర్ రెసిలియన్స్ వేరు

సైబర్ భద్రతలో ఒక ముఖ్యమైన సాంకేతిక అంశాన్ని ఈ ఘటన మరోసారి గుర్తుచేసింది. ఒక సంస్థపై సైబర్ దాడి జరగకపోయినా, అది ఉపయోగించే టెక్నాలజీ సంస్థ సేవలు నిలిచిపోతే కార్యకలాపాలు ఆగిపోవచ్చు. అంటే సైబర్ దాడులను అడ్డుకోవడం మాత్రమే భద్రత కాదు. బాహ్య సాంకేతిక సేవలు పనిచేయని సమయంలోనూ సంస్థ తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించగలగాలి. ఇదే సైబర్ రెసిలియన్స్ లేదా అంతరాయాలను తట్టుకుని నిలబడే సామర్థ్యం.

ఒక సేవ నిలిచిపోయినప్పుడు అది అంతర్గత సమస్యా, బాహ్య సమస్యా అన్నది గుర్తించడం, ఇతర వ్యవస్థలకు సమస్య విస్తరించకుండా నియంత్రించడం, ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను అమలు చేయడం, అత్యవసర కార్యకలాపాలను కొనసాగించడం వంటి అంశాలు ఇందులో కీలకం. భారత్‌లో ఈసారి కనిపించిన పరిమిత ప్రభావానికి ప్రభుత్వ వ్యవస్థల ప్రత్యేక నిర్మాణం, సంస్థాగత సన్నద్ధత, కార్యకలాపాల కొనసాగింపు ఏర్పాట్లు కలిసి దోహదపడి ఉండవచ్చని విశ్లేషించవచ్చు. వీటిలో ఏ అంశం ఎంత ప్రభావం చూపిందన్నది సమగ్ర అధ్యయనం ద్వారా నిర్ధారించాలి.

భవిష్యత్తులో భారత్ తీసుకోవాల్సిన ఆరు కీలక చర్యలు

ఈ ఘటనను కేవలం భారత్‌కు కలిసొచ్చిన పరిణామంగా చూడకుండా, భవిష్యత్తులో మరింత పటిష్ఠమైన వ్యవస్థ నిర్మాణానికి ఉపయోగించుకోవాలి. ముందుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా ఒక సమగ్ర ప్రభావ అంచనా నిర్వహించాలి. CERT-In, NCIIPC, ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ, వివిధ రంగాల నియంత్రణ సంస్థలు కలిసి ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, బ్యాంకింగ్, ఆరోగ్య రంగం, టెలికాం, రవాణా, ఇతర కీలక మౌలిక సదుపాయాల్లో ఎక్కడ సమస్యలు వచ్చాయి? ఏ సేవలు యథావిధిగా కొనసాగాయి? అందుకు కారణాలేమిటి? అనే అంశాలను పరిశీలించాలి. పారదర్శకంగా నివేదిక విడుదల చేస్తే భవిష్యత్తు సన్నద్ధతకు అది ఉపయోగపడుతుంది.

రెండోది, కీలక సంస్థలు తమ టెక్నాలజీ ఆధారపడే వ్యవస్థలపై పూర్తి అవగాహన కలిగి ఉండాలి. ప్రధాన క్లౌడ్ సంస్థలు, ఈమెయిల్, కమ్యూనికేషన్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లు, డిజిటల్ గుర్తింపు సేవలు, DNS, సాఫ్ట్‌వేర్ సరఫరా వ్యవస్థలు వంటి వాటిపై ఎంత మేరకు ఆధారపడుతున్నాయో ముందుగానే గుర్తించాలి. బయటకు కనిపించని చిన్న సాంకేతిక సేవలు కూడా కొన్నిసార్లు ప్రధాన వ్యవస్థల పనితీరును ప్రభావితం చేస్తాయి.

మూడోది, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సేవలను కొనసాగించేందుకు క్రమం తప్పకుండా పరీక్షలు నిర్వహించాలి. ఒక ప్రధాన టెక్నాలజీ సంస్థ సేవలు నిలిచిపోయినా 24, 48, 72 గంటల పాటు కీలక కార్యకలాపాలను కొనసాగించగల సామర్థ్యం ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థలకు ఉండాలి. ప్రధాన క్లౌడ్ సేవలు నిలిచిపోవడం, డిజిటల్ గుర్తింపు వ్యవస్థలు పనిచేయకపోవడం, టెలికాం అంతరాయం, సాఫ్ట్‌వేర్ సరఫరా వ్యవస్థలపై దాడులు వంటి పరిస్థితులను ఊహించి ముందస్తు కసరత్తులు నిర్వహించాలి. ప్రభుత్వ ఈమెయిల్, ఈ-ఆఫీస్, డాక్యుమెంట్ మేనేజ్‌మెంట్, డిజిటల్ గుర్తింపు వ్యవస్థలు కూడా ఇందులో భాగం కావాలి.

నాలుగోది, భారతీయ సాంకేతిక ఉత్పత్తులు, పరిశోధనలకు మరింత ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలి. ప్రభుత్వ సంస్థలు, కీలక రంగాలు దేశీయ సైబర్ భద్రతా పరిష్కారాలను వినియోగించుకునేలా ప్రోత్సహించాలి. అయితే కేవలం స్వదేశీ ఉత్పత్తి అనే కారణంతో ఎంపిక చేయకుండా, స్వతంత్ర పరీక్షలు, ధ్రువీకరణ, నాణ్యత, పనితీరు ఆధారంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. పరిశోధనలకు నిధులు, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో అవకాశాలు కల్పించడం కూడా అవసరం.

ఐదోది, కేంద్ర ప్రభుత్వ ఈమెయిల్ విధానంలో అనుసరించిన ప్రత్యేక వ్యవస్థ నమూనాను ఇతర కీలక డిజిటల్ సేవలకు కూడా విస్తరించాలి. డిజిటల్ గుర్తింపు నిర్వహణ, డాక్యుమెంట్ మేనేజ్‌మెంట్, ఈ-ఆఫీస్, ఇతర ప్రభుత్వ అప్లికేషన్లు ఒకే సంస్థ లేదా ఒకే ప్లాట్‌ఫామ్‌పై అతిగా ఆధారపడకుండా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఏర్పాటు చేయాలి.

ఆరోదిగా, కీలక రంగాల్లో టెక్నాలజీ ఆధారపడే సంస్థల సంఖ్య, వాటి మధ్య ఉన్న సంబంధాలు, విదేశీ, దేశీయ సేవలపై ఆధారపడే స్థాయిని అంచనా వేసే ప్రత్యేక విధానం అవసరం. ఇప్పటికే ఆర్బీఐ, సెబీ వంటి సంస్థలు అవుట్‌సోర్సింగ్, సైబర్ భద్రత, సేవల కొనసాగింపుపై మార్గదర్శకాలు అమలు చేస్తున్నాయి. వీటికి అదనంగా NCIIPC, సంబంధిత నియంత్రణ సంస్థలు కలిసి కీలక రంగాలకు తగిన రక్షణ ప్రమాణాలను రూపొందించాలి. కీలక సేవలను అందించే టెక్నాలజీ సంస్థల్లో భారీ అంతరాయం ఏర్పడినప్పుడు సంబంధిత అధికారులు వెంటనే ప్రభావ అంచనా నిర్వహించేలా నిబంధనలు ఉండాలి.

NIC వ్యవస్థలోనూ ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లు తప్పనిసరి

ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశాన్ని విస్మరించకూడదు. కేంద్ర ప్రభుత్వ కొత్త ఈమెయిల్ వ్యవస్థలోనూ ప్రైవేటు టెక్నాలజీ సంస్థ భాగస్వామిగా ఉంది. ఈసారి మైక్రోసాఫ్ట్ సేవల అంతరాయం నుంచి ప్రభుత్వ ఈమెయిల్ వ్యవస్థను వేరుగా ఉంచిన విధానం భవిష్యత్తులో కొత్త సింగిల్ పాయింట్ ఆఫ్ ఫెయిల్యూర్‌గా మారకూడదు. అంటే ఒకే సంస్థ లేదా ఒకే సాంకేతిక వేదికపై అధికంగా ఆధారపడటం వల్ల మొత్తం వ్యవస్థ నిలిచిపోయే పరిస్థితి రాకూడదు.

NIC తన డిజాస్టర్ రికవరీ వ్యవస్థలను ఎప్పటికప్పుడు పరీక్షించాలి. ప్రధాన ప్లాట్‌ఫామ్ ఎక్కువ కాలం పనిచేయని పరిస్థితుల్లో డేటాను మరో వ్యవస్థకు మార్చుకోవడం, ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల్లో సేవలను అందించడం, అధికారులకు నిరంతర ప్రాప్యత కల్పించడం వంటి అంశాలను ముందుగానే నిర్ధారించాలి. సాంకేతిక స్వావలంబన అంటే కేవలం దేశీయ సంస్థను ఎంపిక చేసుకోవడం కాదు. డేటాపై నియంత్రణ, సేవల నిరంతర కొనసాగింపు, అవసరమైనప్పుడు ప్రత్యామ్నాయ వ్యవస్థలను వినియోగించుకునే సామర్థ్యం ఉండటమే నిజమైన డిజిటల్ సార్వభౌమత్వం.

అత్యధిక సైబర్ దాడుల లక్ష్యం నుంచి అత్యంత సురక్షిత డిజిటల్ దేశంగా ఎదగాలి

భారత్‌పై సైబర్ దాడుల ముప్పు గణనీయంగా పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో అంతర్జాతీయ హెచ్చరికలను నిర్లక్ష్యం చేయడానికి వీల్లేదు. అదే సమయంలో ఒకే టెక్నాలజీ సంస్థ విడుదల చేసే గణాంకాల ఆధారంగా దేశ సైబర్ భద్రతా సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా అంచనా వేయడం కూడా సరైన విధానం కాదు. ప్రపంచంలోని ప్రధాన టెక్నాలజీ సంస్థల్లో ఏదైనా సేవలు నిలిచిపోయినప్పుడు ఒక దేశంలోని అత్యవసర డిజిటల్ వ్యవస్థలు ఎంతవరకు పనిచేస్తున్నాయన్నదే మరింత ముఖ్యమైన కొలమానం.

ఈసారి మైక్రోసాఫ్ట్ 365 అంతరాయం సందర్భంగా భారత ప్రభుత్వ అధికారిక ఈమెయిల్ వ్యవస్థకు గతంలో తీసుకున్న విధానపరమైన నిర్ణయాలు ఎంతగానో ఉపయోగపడ్డాయి. ఇది భారత డిజిటల్ వ్యవస్థకు ఒక సానుకూల పరిణామం. అయితే దీన్ని పూర్తి విజయంగా భావించి ఆగిపోకుండా, మరింత సమగ్రంగా అధ్యయనం చేసి లోపాలను సరిదిద్దుకోవాలి. సైబర్ దాడులు, సాంకేతిక వైఫల్యాలు, అంతర్జాతీయ సంస్థలపై ఆధారపడే పరిస్థితులు ఎదురైనా దేశంలోని ప్రభుత్వ, ఆర్థిక, ఆరోగ్య, అత్యవసర సేవలు నిరంతరాయంగా కొనసాగాలి.

ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా ఎదుగుతున్న భారత్, కేవలం డిజిటల్ సేవల వినియోగంలోనే కాకుండా వాటిని ఎలాంటి సంక్షోభంలోనైనా సమర్థంగా కొనసాగించగల సైబర్ రెసిలియన్స్‌లోనూ అగ్రస్థానానికి చేరుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే నిజమైన డిజిటల్ స్వావలంబనకు, జాతీయ సైబర్ భద్రతకు అసలైన గుర్తింపు అవుతుంది.