అమెరికా జీపీఎస్‌పై ఆధారపడాల్సిన అవసరం తగ్గనుందా? నావిక్ వ్యవస్థకు ఇస్రో బూస్ట్!

NavICకు మరింత బలం.. ఎన్‌వీఎస్-03 ఉపగ్రహాన్ని విజయవంతంగా కక్ష్యలోకి చేర్చిన ఇస్రో..

జీఎస్‌ఎల్‌వీతో ఇస్రో మరో విజయం.. కక్ష్యలోకి ఎన్‌వీఎస్-03 ఉపగ్రహం.. భారత్‌కు సొంత నావిగేషన్‌.. 

భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో) మరో కీలక ప్రయోగాన్ని విజయవంతంగా నిర్వహించింది. శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుంచి జీఎస్‌ఎల్‌వీ రాకెట్‌ను ప్రయోగించి, దేశీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ ‘నావిక్‌’ (NavIC)ను మరింత బలోపేతం చేసే ఎన్‌వీఎస్-03 ఉపగ్రహాన్ని నిర్దేశిత కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టింది. ఉపగ్రహాన్ని జియోసింక్రోనస్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ఆర్బిట్‌ (GTO)లోకి కచ్చితత్వంతో చేర్చడం ఈ ప్రయోగంలో ప్రధాన విజయంగా నిలిచింది. దేశ భద్రత, రవాణా, అత్యవసర సేవలు, శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు ఉపయోగపడే స్వదేశీ నావిగేషన్ వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే దిశగా ఈ ప్రయోగం మరో ముందడుగు.

సుమారు 50 మీటర్ల ఎత్తు, మూడు దశల నిర్మాణం కలిగిన జీఎస్‌ఎల్‌వీ రాకెట్ ప్రయోగ సమయంలో 420 టన్నుల బరువుతో బయలుదేరింది. ఇది 2,232 కిలోల బరువున్న ఎన్‌వీఎస్-03 ఉపగ్రహాన్ని మోసుకెళ్లింది. రాకెట్‌లోని చివరి దశలో ఉండే క్రయోజెనిక్ ఇంజిన్ ఈ ప్రయోగంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. అత్యంత క్లిష్టమైన ఈ దశ విజయవంతంగా పనిచేయడంతో ఉపగ్రహాన్ని లక్ష్య కక్ష్యలోకి చేర్చడం సాధ్యమైంది. జీఎస్‌ఎల్‌వీ రాకెట్‌కు ఇది 20వ ప్రయోగం కాగా, గత జీఎస్‌ఎల్‌వీ ప్రయోగం జరిగిన 56 రోజుల వ్యవధిలోనే మరో ప్రయోగాన్ని నిర్వహించడం ఇస్రో వేగవంతమైన సన్నద్ధతను తెలియజేస్తోంది.

నావిక్ వ్యవస్థకు మరింత సామర్థ్యం

భారత్‌కు సొంత నావిగేషన్ వ్యవస్థ ఉండాలనే లక్ష్యంతో ఇస్రో అభివృద్ధి చేసిన వ్యవస్థే నావిక్‌ (Navigation with Indian Constellation). ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్న అమెరికాకు చెందిన జీపీఎస్‌ (GPS) వంటి విదేశీ నావిగేషన్ వ్యవస్థలపై కీలక అవసరాల కోసం ఆధారపడకుండా ఉండేందుకు నావిక్‌ ఉపయోగపడుతుంది. ముఖ్యంగా జాతీయ భద్రత, రక్షణ రంగం, రవాణా, అత్యవసర సేవలకు అవసరమైన కచ్చితమైన స్థానం, సమయ సమాచారాన్ని దేశీయంగా అందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.

నావిక్‌ వ్యవస్థ భారత భూభాగం మొత్తానికి నావిగేషన్ సేవలను అందించడంతో పాటు దేశ సరిహద్దుల వెలుపల సుమారు 1,500 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించిన ప్రాంతంలోనూ సేవలు అందించేలా రూపొందించారు. ఈ వ్యవస్థ ఎల్‌1, ఎల్‌5, ఎస్‌ బ్యాండ్లలో సంకేతాలను ప్రసారం చేస్తుంది. ఎన్‌వీఎస్-03 ఉపగ్రహం చేరికతో నావిక్‌ వ్యవస్థలో పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాల సంఖ్య నాలుగుకు చేరినట్లు అందించిన వివరాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఉపగ్రహాల సంఖ్య, వాటి పనితీరు ఆధారంగా వ్యవస్థ సేవల నిరంతరత, కచ్చితత్వాన్ని మెరుగుపరచుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది.

స్వదేశీ రూబిడియం అటామిక్ క్లాక్ ప్రత్యేకత

నావిగేషన్ వ్యవస్థల్లో కచ్చితమైన సమయాన్ని గుర్తించడం అత్యంత కీలకం. ఉపగ్రహం నుంచి అందే సంకేతాల ఆధారంగా ఒక ప్రాంతం ఎక్కడ ఉందో గుర్తించడంతో పాటు, సమయాన్ని కూడా ఖచ్చితంగా లెక్కించాల్సి ఉంటుంది. ఈ అవసరాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని ఎన్‌వీఎస్-03లో స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో అభివృద్ధి చేసిన రూబిడియం అటామిక్ క్లాక్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఇది ఇతర దిగుమతి చేసుకున్న అటామిక్ క్లాక్‌లతో కలిసి పనిచేస్తూ ఉపగ్రహ నావిగేషన్ సేవలకు అవసరమైన సమయ కచ్చితత్వాన్ని అందించడంలో తోడ్పడుతుంది.

అటామిక్ క్లాక్‌లలో అణువుల ప్రత్యేక లక్షణాలను ఉపయోగించి అత్యంత కచ్చితమైన సమయాన్ని కొలుస్తారు. అయితే ఈ ఉపగ్రహంలోని స్వదేశీ రూబిడియం అటామిక్ క్లాక్‌ అంతర్గతంగా ఎలా పనిచేస్తుందనే పూర్తి శాస్త్రీయ వివరాలు అందుబాటులో ఉన్న సమాచారంలో లేవు. అయినప్పటికీ, దేశీయంగా ఇలాంటి కీలక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేయడం భారత అంతరిక్ష రంగానికి ముఖ్యమైన పురోగతిగా చెప్పవచ్చు.

విమానాలు, నౌకలు, రైళ్ల ట్రాకింగ్‌కు ఉపయోగం

నావిక్‌ సేవలు కేవలం స్మార్ట్‌ఫోన్‌లలో ప్రదేశాలను గుర్తించడానికి మాత్రమే పరిమితం కావు. విమానాల ప్రయాణ మార్గాలను పర్యవేక్షించడం, సముద్రంలో ప్రయాణించే నౌకల కదలికలను గుర్తించడం, రైళ్ల స్థానాలను తెలుసుకోవడం, రోడ్లపై వాహనాల రియల్‌టైమ్ ట్రాకింగ్‌ వంటి అనేక రంగాల్లో ఇవి ఉపయోగపడతాయి. రవాణా వ్యవస్థల్లో సమన్వయం పెంచడంతో పాటు భద్రతను మెరుగుపరచడంలోనూ ఈ సాంకేతికత కీలకంగా ఉంటుంది.

ప్రకృతి విపత్తులు, ప్రమాదాలు సంభవించినప్పుడు బాధితులు ఉన్న ప్రాంతాన్ని గుర్తించేందుకు కూడా నావిక్‌ సేవలు సహాయపడతాయి. అత్యవసర సహాయక బృందాలు బాధితుల స్థానాన్ని త్వరగా గుర్తిస్తే సహాయక చర్యలను వేగంగా చేపట్టేందుకు వీలవుతుంది. ముఖ్యంగా సముద్ర ప్రాంతాల్లో చిక్కుకున్న మత్స్యకారులు, ప్రయాణికులు లేదా ఇతర బాధితులను గుర్తించే ప్రక్రియలో కచ్చితమైన నావిగేషన్ సమాచారం ఉపయోగపడుతుంది.

రక్షణ రంగానికి కీలకమైన నావిగేషన్ వ్యవస్థ

దేశ రక్షణ వ్యవస్థల్లో స్థానం, సమయ సమాచారం ఎంతో కీలకం. సైనిక కార్యకలాపాల ప్రణాళిక, వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలు, క్షిపణుల మార్గనిర్దేశం, రక్షణ వ్యవస్థల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో నావిక్‌ నుంచి అందే సమాచారం ఉపయోగపడుతుంది. కీలక సమయాల్లో విదేశీ నావిగేషన్ వ్యవస్థలపై ఆధారపడాల్సిన అవసరాన్ని తగ్గించడం ద్వారా దేశానికి వ్యూహాత్మక స్వతంత్రత లభిస్తుంది.

అంతేకాకుండా కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన ‘వన్ నేషన్‌.. వన్ టైమ్‌’ కార్యక్రమానికి కూడా నావిక్‌ వంటి స్వదేశీ సాంకేతిక వ్యవస్థలు తోడ్పడగలవు. దేశవ్యాప్తంగా సమయాన్ని ఒకే ప్రమాణానికి అనుగుణంగా సమన్వయం చేయడం ఈ కార్యక్రమం లక్ష్యం. రవాణా, కమ్యూనికేషన్‌, బ్యాంకింగ్‌, శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, ప్రభుత్వ సేవలు వంటి రంగాల్లో సమయ ప్రమాణీకరణకు ప్రాధాన్యం ఉంది.

దేశీయ పరిశ్రమలకు ప్రోత్సాహం

ఈ ప్రాజెక్టులో సుమారు 80 శాతం బడ్జెట్‌ను భారతీయ దేశీయ పరిశ్రమలకే కేటాయించినట్లు అందించిన సమాచారం పేర్కొంటోంది. ఉపగ్రహ నిర్మాణం, పరికరాల తయారీ, సాంకేతిక సేవలు వంటి రంగాల్లో స్వదేశీ సంస్థలకు అవకాశాలు కల్పించడం ద్వారా దేశీయ అంతరిక్ష పరిశ్రమకు ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది. విదేశీ సాంకేతికతపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంతో పాటు భారత సంస్థల్లో పరిశోధన, అభివృద్ధి సామర్థ్యాలను పెంచేందుకు ఇది దోహదపడుతుంది.

జీఎస్‌ఎల్‌వీ ప్రయోగం విజయవంతం కావడంపై ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, కేంద్ర మంత్రి జితేంద్ర సింగ్ ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలను అభినందించినట్లు సమాచారం. జాతీయ భద్రత, అంతరిక్ష సాంకేతికత పరంగా ఈ ప్రయోగం సాధించిన ప్రాధాన్యాన్ని వారు ప్రశంసించారు.

ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఐదు ప్రయోగాల లక్ష్యం

ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఐదు ప్రయోగాలను నిర్వహించాలనే లక్ష్యంతో ఇస్రో ముందుకు సాగుతోంది. ఇందులో భాగంగా గగన్‌యాన్‌ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన తొలి మానవ రహిత ప్రయోగం కూడా కీలకంగా ఉండనుంది. వ్యోమగాములను అంతరిక్షంలోకి పంపే లక్ష్యంతో చేపట్టిన గగన్‌యాన్‌ కార్యక్రమానికి ముందు ఈ ప్రయోగం ద్వారా అంతరిక్ష నౌక, దాని వ్యవస్థల పనితీరును పరీక్షించనున్నారు.

ఇవే కాకుండా శుక్రుడి కక్ష్యలోకి ఉపగ్రహాన్ని పంపే వీనస్ ఆర్బిటర్ మిషన్‌, అంగారక గ్రహంపై ల్యాండర్‌ను దింపే మార్స్ ల్యాండర్ మిషన్‌లపై కూడా ఇస్రో పనిచేస్తోంది. శుక్రుడు, అంగారక గ్రహాలపై పరిశోధనలు చేయడం ద్వారా సౌర కుటుంబంలోని గ్రహాల వాతావరణం, ఉపరితల పరిస్థితులు, భౌగోళిక లక్షణాలపై మరింత సమాచారం సేకరించేందుకు అవకాశం ఉంటుంది.

ఆస్ట్రోశాట్‌ నుంచి ఆదిత్య-ఎల్‌1 వరకు పలు కీలక అంతరిక్ష ప్రయోగాలతో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందిన ఇస్రో, ఇప్పుడు నావిగేషన్‌, మానవ అంతరిక్ష యాత్రలు, గ్రహ అన్వేషణ వంటి విభిన్న రంగాలపై దృష్టి సారిస్తోంది. ఎన్‌వీఎస్-03 ప్రయోగం విజయవంతం కావడం ఈ ప్రయాణంలో మరో ముఖ్యమైన అడుగు. స్వదేశీ నావిగేషన్ వ్యవస్థకు మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, అంతరిక్ష రంగంలో సాంకేతిక స్వావలంబన దిశగా భారత్ సాగిస్తున్న ప్రయత్నాలకు ఈ ప్రయోగం ప్రాధాన్యం తీసుకొచ్చింది.