నెలకు రూ.90 జీతం.. నేడు వేల కోట్ల సామ్రాజ్యం.. బాలాజీ వేఫర్స్ సృష్టికర్త కథ!

• బాలాజీ వేఫర్స్ అధినేత చందుభాయ్ విరాణి ఒకప్పుడు సినిమా థియేటర్‌లో నెలకు కేవలం రూ.90 జీతానికి పనిచేశారు.
• కుటుంబ సభ్యుల సహకారంతో చిన్న గదిలో మొదలైన వ్యాపారమే బాలాజీ వేఫర్స్‌గా ఎదిగింది.

Balaji Wafers Success Story: వ్యాపారంలో విజయం సాధించాలంటే పెద్ద పెట్టుబడి, భారీ ప్రచారం, ప్రముఖుల మద్దతు తప్పనిసరి కాదని నిరూపించారు బాలాజీ వేఫర్స్ వ్యవస్థాపకుడు చందుభాయ్ విరాణి. ఒకప్పుడు సినిమా థియేటర్‌లో నెలకు కేవలం రూ.90 జీతానికి పనిచేసిన ఆయన.. నేడు వేల కోట్ల రూపాయల వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించారు. చిన్న గదిలో చేతితో తయారుచేసిన చిప్స్‌తో ప్రారంభమైన ప్రయాణం.. దేశంలోని ప్రముఖ స్నాక్స్ బ్రాండ్లలో ఒకటిగా బాలాజీ వేఫర్స్‌ను నిలబెట్టింది. అంతేకాదు, వేల కోట్ల రూపాయల విలువైన కంపెనీ వాటా విక్రయించే అవకాశాన్ని కూడా ఆయన తిరస్కరించారు. అసలు చందుభాయ్ ప్రయాణం ఎలా మొదలైంది? బాలాజీ వేఫర్స్ ఇంత పెద్ద బ్రాండ్‌గా ఎలా ఎదిగింది?

రైతు కుటుంబం నుంచి రాజ్‌కోట్‌కు..

గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్ సమీపంలోని ఓ చిన్న గ్రామానికి చెందిన చందుభాయ్ విరాణి సాధారణ రైతు కుటుంబంలో జన్మించారు. తండ్రి వ్యవసాయమే కుటుంబానికి ప్రధాన ఆదాయం. అయితే వరుసగా పంటలు దెబ్బతినడంతో ఆర్థిక పరిస్థితి పూర్తిగా క్షీణించింది. అప్పులు పెరగడంతో చివరకు కుటుంబానికి ఉన్న పొలాన్ని కూడా అమ్ముకోవాల్సి వచ్చింది.

ఆ సమయంలో తండ్రి ముగ్గురు కుమారులకు కలిపి సుమారు రూ.20 వేల నగదు ఇచ్చి ఏదైనా పని చేసుకుని బతకాలని సూచించారు. దీంతో చందుభాయ్ తన ఇద్దరు సోదరులతో కలిసి రాజ్‌కోట్‌కు వెళ్లారు. అక్కడ వ్యవసాయ ఎరువులు, పరికరాల వ్యాపారం ప్రారంభించినప్పటికీ రెండేళ్లలోనే అది నష్టాల్లో కూరుకుపోయింది. చేతిలో ఉన్న డబ్బంతా పోవడంతో ఉపాధి కోసం ఉద్యోగం వెతుక్కోవాల్సి వచ్చింది.

నెలకు రూ.90 జీతంతో థియేటర్‌లో ఉద్యోగం

రాజ్‌కోట్‌లోని ఆస్ట్రాన్ సినిమా థియేటర్‌లో చందుభాయ్‌కు ఉద్యోగం లభించింది. క్యాంటీన్‌లో పనిచేయడం, టికెట్లు తనిఖీ చేయడం, సినిమా పోస్టర్లు అంటించడం, థియేటర్ శుభ్రం చేయడం వంటి పనులు చేసేవారు. ఇందుకు నెలకు కేవలం రూ.90 జీతం వచ్చేది.

సినిమా ప్రదర్శనలు ముగిసిన తర్వాత విరిగిపోయిన సీట్లకు మరమ్మతులు చేయడం వంటి పనులు కూడా చేసేవారు. అదనపు పారితోషికం బదులుగా కొన్నిసార్లు స్నాక్స్ ఇచ్చేవారు. అయినప్పటికీ ఏ పని అప్పగించినా బాధ్యతగా, నిజాయితీగా చేసేవారు. ఆయన పనితీరును గమనించిన థియేటర్ యజమాని కొంతకాలానికి క్యాంటీన్ నిర్వహణ బాధ్యతలను చందుభాయ్‌కు అప్పగించారు.

ఒక సమస్యే వ్యాపారానికి పునాది వేసింది

క్యాంటీన్ నిర్వహిస్తున్న సమయంలో చందుభాయ్‌కు ఓ సమస్య ఎదురైంది. సాయంత్రం వేళ సినిమా ఇంటర్వెల్ సమయంలో చిప్స్‌కు భారీ డిమాండ్ ఉండేది. అయితే బయట నుంచి చిప్స్ సరఫరా చేసే వ్యక్తి సకాలంలో సరుకులు అందించేవాడు కాదు. కొన్నిసార్లు చిప్స్ ఆలస్యంగా వచ్చేవి. వచ్చినా నాణ్యత సరిగా ఉండేది కాదు.

దీంతో కస్టమర్లకు చిప్స్ అందించలేక వ్యాపారం నష్టపోయేది. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా చిప్స్‌ను తామే తయారుచేయాలని చందుభాయ్ నిర్ణయించుకున్నారు.

సుమారు 1982 ప్రాంతంలో థియేటర్ వెనుక ఉన్న చిన్న గదిలో బంగాళాదుంప చిప్స్ తయారీ ప్రారంభించారు. ఎలాంటి ఆధునిక యంత్రాలు లేకుండా చేతితో బంగాళాదుంపలను ముక్కలుగా కోసి, నూనెలో వేయించి, ఉప్పు చల్లి ప్లాస్టిక్ కవర్లలో ప్యాక్ చేసేవారు. కుటుంబ సభ్యులు కూడా ఈ పనిలో సహకరించేవారు.

మొదట్లో తయారీలో అనేక ఇబ్బందులు ఎదురైనా క్రమంగా నాణ్యతను మెరుగుపరిచారు. తాజా చిప్స్, మంచి రుచి, కరకరలాడే ఆకృతి కారణంగా వినియోగదారుల నుంచి ఆదరణ పెరిగింది. ఇతర దుకాణదారులు కూడా తమకు చిప్స్ సరఫరా చేయాలని కోరడం ప్రారంభించారు.

అలా పుట్టిందే బాలాజీ వేఫర్స్

చిప్స్‌కు ఓ ప్రత్యేకమైన పేరు పెట్టాలని కుటుంబ సభ్యులు నిర్ణయించారు. ఇంట్లో ఉన్న హనుమంతుడి విగ్రహం స్ఫూర్తితో 'బాలాజీ' అనే పేరును ఎంచుకున్నారు. అలా చిన్న స్థాయిలో ప్రారంభమైన చిప్స్ తయారీ వ్యాపారం 'బాలాజీ వేఫర్స్'గా రూపుదిద్దుకుంది.

డిమాండ్ పెరుగుతున్న కొద్దీ చేతితో తయారుచేసే చిప్స్ సరిపోవడం లేదు. దీంతో వ్యాపారాన్ని మరింత విస్తరించాలని చందుభాయ్ నిర్ణయించారు.

రూ.50 లక్షల అప్పుతో భారీ రిస్క్

1989లో చందుభాయ్ తన వ్యాపారాన్ని పెద్ద స్థాయికి తీసుకెళ్లేందుకు ఏకంగా రూ.50 లక్షల రుణం తీసుకున్నారు. ఆ మొత్తంతో చిప్స్ తయారీ కోసం ఫ్యాక్టరీ ఏర్పాటు చేశారు. అప్పటి వరకు చిన్న గదిలో సాగిన వ్యాపారం ఆధునిక యంత్రాలతో పెద్ద పరిశ్రమగా మారింది.

కొత్త యంత్రాలు, తయారీ విధానాలు నేర్చుకుంటూ అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నారు. అయినప్పటికీ వెనక్కి తగ్గకుండా ప్రయత్నించారు. ఫలితంగా బాలాజీ వేఫర్స్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం గణనీయంగా పెరిగింది. 1990లలో కంపెనీ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ సంస్థగా నమోదైంది. చందుభాయ్‌తో పాటు ఆయన సోదరులు కూడా కంపెనీ నిర్వహణలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

లేస్ వంటి దిగ్గజ బ్రాండ్లతో పోటీ

మార్కెట్‌లోకి విస్తరించే సమయానికి ఇప్పటికే లేస్, అంకుల్ చిప్స్ వంటి ప్రముఖ బ్రాండ్లు ఉన్నాయి. తర్వాత ఐటీసీకి చెందిన బింగో కూడా పోటీలోకి వచ్చింది. ఈ కంపెనీలు భారీ ప్రకటనలు, సెలబ్రిటీల ప్రచారంతో మార్కెట్‌లో తమ స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకున్నాయి.

అయితే బాలాజీ వేఫర్స్ మాత్రం భిన్నమైన వ్యూహాన్ని అనుసరించింది. భారీ ప్రకటనల కంటే ఉత్పత్తి నాణ్యత, ధర, వినియోగదారుల నమ్మకానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది.

బాలాజీ వేఫర్స్ విజయానికి మూడు ప్రధాన కారణాలు

1. తక్కువ ధరకు ఎక్కువ చిప్స్: ఇతర కంపెనీల ప్యాకెట్లలో గాలి ఎక్కువగా ఉంటోందనే వినియోగదారుల అసంతృప్తిని బాలాజీ గుర్తించింది. అదే ధరకు ఎక్కువ చిప్స్ అందించడంపై దృష్టి పెట్టింది. దీంతో తక్కువ ధరలో ఎక్కువ పరిమాణం కోరుకునే వినియోగదారులను ఆకర్షించింది.

2. ప్రకటనల కంటే ఉత్పత్తికే ప్రాధాన్యత: పెద్ద కంపెనీలు ప్రకటనల కోసం భారీగా ఖర్చు చేస్తున్న సమయంలో బాలాజీ మాత్రం ప్రచార ఖర్చులను నియంత్రించి, ఉత్పత్తి ధరను అందుబాటులో ఉంచేందుకు ప్రయత్నించింది. కస్టమర్లకు మంచి రుచి, సరసమైన ధర అందించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

3. స్థానిక మార్కెట్లపై ప్రత్యేక దృష్టి: దేశవ్యాప్తంగా ఒకేసారి విస్తరించకుండా ముందుగా గుజరాత్ మార్కెట్‌పై పట్టు సాధించింది. ఆ తర్వాత మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్ వంటి రాష్ట్రాలకు విస్తరించింది. స్థానిక ప్రజల అభిరుచులకు అనుగుణంగా రుచులను అందించడంతో పాటు చిన్న కిరాణా దుకాణాల వరకు బలమైన సరఫరా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది.

ఈ వ్యూహాలతో పశ్చిమ, మధ్య భారతదేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో బాలాజీ వేఫర్స్ బలమైన బ్రాండ్‌గా ఎదిగింది.

రూ.4 వేల కోట్ల ఆఫర్‌ను ఎందుకు తిరస్కరించారు?

బాలాజీ వేఫర్స్ విజయాన్ని గమనించిన అంతర్జాతీయ సంస్థ పెప్సికో 2013లో కంపెనీలో పెద్ద వాటాను కొనుగోలు చేసేందుకు ఆసక్తి చూపినట్లు పలు నివేదికలు వెల్లడించాయి. ఈ ప్రతిపాదన విలువ సుమారు రూ.4 వేల కోట్లుగా ప్రచారంలోకి వచ్చింది.

అయితే ఈ ఒప్పందంలో కంపెనీపై నియంత్రణను పెప్సికోకు అప్పగించాల్సిన పరిస్థితి ఉండటంతో విరాణి కుటుంబం వెనక్కి తగ్గింది. తమ కంపెనీలో చిన్న వాటా విక్రయించేందుకు సిద్ధమైనప్పటికీ యాజమాన్య నియంత్రణ మాత్రం తమ చేతుల్లోనే ఉండాలని స్పష్టం చేసింది.

చందుభాయ్ దృష్టిలో బాలాజీ వేఫర్స్ కేవలం వ్యాపార సంస్థ కాదు. కుటుంబ సభ్యుడిలాంటి సంస్థ. అందుకే కంపెనీపై నియంత్రణను వదులుకోవడానికి ఆయన ఇష్టపడలేదు.

రూ.5,450 కోట్లకు చేరిన వార్షిక ఆదాయం

చిన్న స్థాయిలో ప్రారంభమైన బాలాజీ వేఫర్స్ వ్యాపారం క్రమంగా వేల కోట్ల స్థాయికి చేరుకుంది. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కంపెనీ ఆదాయం సుమారు రూ.5,450 కోట్లకు చేరగా, లాభం దాదాపు రూ.580 కోట్లుగా నమోదైనట్లు ఈ కథనంలో పేర్కొన్న గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.

భారతదేశంలోని ప్రముఖ సాల్టెడ్ స్నాక్స్ బ్రాండ్లలో బాలాజీ వేఫర్స్ ఒకటిగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్ ప్రాంతాల్లో కంపెనీకి బలమైన మార్కెట్ ఉంది. అయితే దేశవ్యాప్తంగా చూస్తే పెప్సికో వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలతో పోలిస్తే బాలాజీ వేఫర్స్ మార్కెట్ విస్తరణ పరిమితంగానే ఉంది.

2025లో మరో కీలక ఒప్పందం

2013లో కంపెనీ నియంత్రణను వదులుకోవడానికి నిరాకరించిన విరాణి కుటుంబం.. 2025లో అమెరికాకు చెందిన జనరల్ అట్లాంటిక్ సంస్థకు సుమారు 7 శాతం వాటాను విక్రయించేందుకు అంగీకరించినట్లు సమాచారం. ఈ ఒప్పందం విలువ దాదాపు రూ.2,500 కోట్లుగా వెల్లడైంది.

అయితే ఈసారి కూడా కంపెనీపై ప్రధాన నియంత్రణ విరాణి కుటుంబం చేతుల్లోనే ఉండేలా చూసుకున్నారు. అంటే చందుభాయ్ కుటుంబం పెట్టుబడులకు వ్యతిరేకం కాదు.. కంపెనీ యాజమాన్యంపై తమ పట్టును కోల్పోవడానికి మాత్రమే సిద్ధంగా లేదన్న విషయం స్పష్టమవుతోంది.

బాలాజీ వేఫర్స్ ప్రయాణం చెప్పే పాఠాలు

చందుభాయ్ విరాణి జీవిత ప్రయాణం వ్యాపారంలో విజయం సాధించాలనుకునే వారికి ఎన్నో విషయాలను నేర్పిస్తుంది. మనకు ఎదురయ్యే సమస్యల్లోనే కొత్త వ్యాపార అవకాశాలు దాగి ఉంటాయని ఆయన నిరూపించారు. వినియోగదారులకు నాణ్యమైన ఉత్పత్తిని సరసమైన ధరకు అందిస్తే వారి నమ్మకాన్ని పొందవచ్చని చూపించారు.

అలాగే ఒకేసారి పెద్ద లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలని కాకుండా చిన్న స్థాయిలో ప్రారంభించి, ఒక్కో అడుగు ముందుకు వేస్తూ ఎదగవచ్చని నిరూపించారు.

ఒకప్పుడు నెలకు రూ.90 జీతానికి థియేటర్‌లో పనిచేసిన వ్యక్తి.. నేడు వేల కోట్ల వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించడం వెనుక ఉన్నది కేవలం అదృష్టం కాదు. పట్టుదల, కష్టపడే తత్వం, సరైన వ్యాపార ఆలోచన, వినియోగదారులపై నమ్మకం. అదే బాలాజీ వేఫర్స్ విజయ రహస్యం.