Cigarettes: సిగరెట్ వ్యర్థాలతో కోట్ల వ్యాపారం.. చెత్తను సంపదగా మార్చిన భారతీయ సోదరులు!

విషపూరిత సిగరెట్ ఫిల్టర్లను శుద్ధి చేసి బొమ్మలు, దిండ్లు, కుషన్లుగా మారుస్తున్న ‘కోడ్ ఎఫర్ట్’..

విమర్శల నుంచి విజయానికి.. సిగరెట్ వ్యర్థాలతో వ్యాపారం చేసిన సోదరుల కథ..

న్యూఢిల్లీ: రోడ్లపై, హోటళ్ల వద్ద, టీ స్టాళ్ల పక్కన నిర్లక్ష్యంగా పడేసే సిగరెట్ పీకలు సాధారణంగా పనికిరాని చెత్తగా కనిపిస్తాయి. కానీ అదే చెత్తలో ఒక భారీ వ్యాపార అవకాశాన్ని గుర్తించిన ఇద్దరు భారతీయ సోదరులు ఇప్పుడు పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు విజయవంతమైన వ్యాపారాన్ని నిర్మించారు.

నామన్ గుప్తా, విపుల్ గుప్తా అనే సోదరులు స్థాపించిన ‘కోడ్ ఎఫర్ట్’ సంస్థ సిగరెట్ వ్యర్థాలను సేకరించి, వాటిలోని ప్రతి భాగాన్ని వేరు చేసి ఉపయోగకరమైన ఉత్పత్తులుగా మార్చుతోంది. ఒకప్పుడు ప్రజల నుంచి తీవ్ర విమర్శలు, అపనమ్మకం ఎదుర్కొన్న వీరి ప్రయత్నం ఇప్పుడు పర్యావరణ సమస్యను వ్యాపార అవకాశంగా మార్చిన వినూత్న నమూనాగా నిలుస్తోంది.

2016లో మొదలైన ఆలోచన 
ఈ ప్రయాణానికి నాంది 2016లో పడింది. అప్పట్లో ఢిల్లీలో విద్యార్థిగా ఉన్న నామన్ గుప్తా పార్టీలు, హాస్టళ్లు, ఇతర ప్రాంతాల్లో ఎక్కడ చూసినా వందల సంఖ్యలో పడేసిన సిగరెట్ పీకలను గమనించేవారు.

ఇతరులు వాటిని సాధారణ చెత్తగా భావించినా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా రోజూ ఎంత భారీ స్థాయిలో సిగరెట్ వ్యర్థాలు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయో ఆయన ఆలోచించడం ప్రారంభించారు. ఈ సమస్యకు పరిష్కారం కనుగొనాలనే ఆలోచనను తన సోదరుడు విపుల్ గుప్తాతో పంచుకున్నారు.

ఇంజినీరింగ్ పరిజ్ఞానం ఉన్న విపుల్ గుప్తా ఈ ఆలోచనకు సాంకేతిక రూపం ఇచ్చారు. ఇద్దరూ కలిసి సిగరెట్ వ్యర్థాలను సేకరించడం, వాటిని వేరు చేయడం, విషపదార్థాలను తొలగించి తిరిగి ఉపయోగించడం కోసం ఒక ప్రత్యేక విధానాన్ని అభివృద్ధి చేశారు.

సిగరెట్ పీకలో మూడు భాగాలు
సిగరెట్ వ్యర్థాలను తమ నోయిడా ప్రాసెసింగ్ కేంద్రానికి తీసుకువచ్చిన తర్వాత వాటిని ప్రధానంగా మూడు భాగాలుగా విభజిస్తారు.

మిగిలిపోయిన పొగాకు
బయటి కాగితం
లోపల ఉండే సెల్యులోజ్ అసిటేట్ ఫిల్టర్

ఇందులో ఫిల్టర్ అత్యంత కీలకమైన భాగం. ఇది చూడటానికి పత్తిలా కనిపించినప్పటికీ, వాస్తవానికి ఇది త్వరగా కరిగిపోని ఒక రకమైన సింథటిక్ ప్లాస్టిక్ పదార్థం. అందువల్ల సిగరెట్ పీకలు నేల, నదులు, ఇతర పర్యావరణ వ్యవస్థలకు దీర్ఘకాలిక కాలుష్య సమస్యగా మారుతాయి.

విషపదార్థాలను తొలగించే ప్రత్యేక ప్రక్రియ
సేకరించిన సిగరెట్ ఫిల్టర్లలో నికోటిన్, టార్‌తో పాటు ఇతర హానికర పదార్థాలు ఉంటాయి. అందువల్ల వాటిని నేరుగా ఉపయోగించడం సాధ్యం కాదు. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా కోడ్ ఎఫర్ట్ ప్రత్యేక శుద్ధి విధానాన్ని అభివృద్ధి చేసింది. రసాయన శుద్ధి ప్రక్రియ ద్వారా ఫిల్టర్లలోని హానికర పదార్థాలను తొలగించి, అందులోని ప్లాస్టిక్ ఫైబర్లను శుభ్రం చేస్తారు.

శుద్ధి చేసిన ఫైబర్లను పూర్తిగా ఆరబెట్టిన తర్వాత అవి మృదువైన, తెల్లటి ఫైబర్‌గా మారతాయి. ఆ తర్వాత భద్రతా ప్రమాణాలను పాటిస్తూ వాటిని వివిధ ఉత్పత్తుల తయారీలో ఉపయోగిస్తున్నారు.

మొదట తీవ్ర విమర్శలు 
సిగరెట్ వ్యర్థాలతో తయారైన ఉత్పత్తులను మార్కెట్లోకి తీసుకొచ్చినప్పుడు నామన్, విపుల్ తీవ్ర విమర్శలు ఎదుర్కొన్నారు. ముఖ్యంగా పిల్లల కోసం తయారు చేసిన సాఫ్ట్ టాయ్స్‌పై ప్రజలు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.

“విషపూరిత సిగరెట్ చెత్తతో తయారైన వస్తువులు పిల్లలకు ఎలా సురక్షితంగా ఉంటాయి?” అనే ప్రశ్నలు వెల్లువెత్తాయి. సోషల్ మీడియాలో సంస్థపై విమర్శలు, ప్రతికూల ప్రచారం జరిగింది.

స్వంత బంధువులు కూడా వీరిని ఎగతాళి చేశారని చెబుతారు. ఉన్నత చదువులు చదివి చివరకు రోడ్లపై ఉన్న చెత్తతో పనిచేయడానికే వచ్చారా అని ప్రశ్నించారు. ప్రజల్లో ఏర్పడిన అపనమ్మకం కారణంగా అమ్మకాలు తీవ్రంగా పడిపోయాయి. ఒక దశలో వ్యాపారాన్ని కొనసాగించడం కూడా కష్టంగా మారింది.

వెనక్కి తగ్గకుండా నాణ్యతపై దృష్టి 
అయితే గుప్తా సోదరులు తమ ప్రయత్నాన్ని విరమించలేదు. ప్రాసెసింగ్ విధానాన్ని మరింత మెరుగుపరిచారు. హానికర పదార్థాల తొలగింపుపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు.

శుద్ధి చేసిన ఫైబర్‌పై కఠినమైన నాణ్యత, భద్రత పరీక్షలు నిర్వహిస్తూ ఉత్పత్తుల భద్రతపై నమ్మకం కల్పించేందుకు ప్రయత్నించారు. తమ ప్రక్రియ గురించి వినియోగదారులు, సంస్థలకు వివరించడం ద్వారా క్రమంగా విశ్వాసాన్ని పెంచుకున్నారు.

ఈ ప్రయత్నాల తర్వాత సంస్థ కార్యకలాపాలు విస్తరించాయి. దేశీయ మార్కెట్‌తో పాటు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లకు కూడా తమ ఉత్పత్తులను అందించే స్థాయికి చేరుకుంది.

సిగరెట్ పీకలను ఎలా సేకరిస్తున్నారు? 
సిగరెట్ పీకలను ఒక్కొక్కటిగా రోడ్లపై నుంచి సేకరించడం సాధ్యం కాదని గుప్తా సోదరులు త్వరగానే గుర్తించారు. అందుకే రెండు మార్గాల్లో పనిచేసే ప్రత్యేక సేకరణ వ్యవస్థను రూపొందించారు.

‘వీ-బిన్’ నెట్‌వర్క్
సిగరెట్ వినియోగం ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో చిన్న ప్రత్యేక డబ్బాలను ఏర్పాటు చేశారు. వీటిని ‘వీ-బిన్స్’ లేదా ‘వాల్యూ బిన్స్’గా పిలుస్తున్నారు. పాన్ షాపులు, టీ స్టాళ్లు, రెస్టారెంట్లు, కార్యాలయాల్లోని స్మోకింగ్ జోన్లు వంటి ప్రాంతాల్లో ఈ బిన్లను ఏర్పాటు చేశారు.

స్థానిక దుకాణదారులు, వ్యాపారులతో మాట్లాడి, వినియోగదారులు సిగరెట్ పీకలను రోడ్లపై పడేయకుండా ఈ బిన్లలో వేయాలని ప్రోత్సహించారు. దీంతో వ్యర్థాలు ఒకేచోట సేకరించడం సులభమైంది.

వ్యర్థాల సేకరించేవారితో భాగస్వామ్యం 
సేకరణ వ్యవస్థను విస్తరించేందుకు స్క్రాప్ డీలర్లు, వ్యర్థాల సేకరణ కార్మికులు, ర్యాగ్‌పికర్లతో కూడా సంస్థ భాగస్వామ్యం ఏర్పరుచుకుంది. ఇప్పటికే ప్లాస్టిక్ సీసాలు, ఇతర వ్యర్థాలను సేకరించే వీరు సిగరెట్ పీకలను కూడా సేకరించేలా ప్రోత్సహించారు. దీంతో సంస్థకు అవసరమైన ముడిసరుకు నిరంతరం అందడంతో పాటు వ్యర్థాల సేకరణ రంగంలో పనిచేసే వారికి ఉపాధి అవకాశాలు కూడా లభించాయి.

ఒక్క భాగం కూడా వృథా కాదు 
కోడ్ ఎఫర్ట్ విధానంలో సిగరెట్ వ్యర్థంలోని ప్రతి భాగాన్ని ఉపయోగకరమైన ఉత్పత్తిగా మార్చడమే ప్రధాన లక్ష్యం. సెల్యులోజ్ అసిటేట్ ఫిల్టర్‌ను శుద్ధి చేసిన తర్వాత మృదువైన ఫైబర్‌గా మారుస్తారు. దీనిని కుషన్లు, దిండ్లు, పిల్లోలు, సాఫ్ట్ టాయ్స్ వంటి ఉత్పత్తుల్లో నింపే పదార్థంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. సిగరెట్ బయటి కాగితాన్ని వేరు చేసి రీసైకిల్ పేపర్ షీట్ల తయారీలో ఉపయోగిస్తున్నారు.

పొగాకుకు ప్రత్యామ్నాయ వినియోగం
సిగరెట్‌లో మిగిలిన పొగాకును కూడా ప్రత్యేకంగా ప్రాసెస్ చేసి ప్రత్యామ్నాయ, పర్యావరణ అనుకూల ఉపయోగాలకు మళ్లిస్తున్నారు. ఈ విధంగా సిగరెట్ వ్యర్థంలోని ప్రతి భాగాన్ని ఉపయోగించడంతో ల్యాండ్‌ఫిల్‌కు వెళ్లే చెత్తను తగ్గించడమే సంస్థ లక్ష్యంగా పనిచేస్తోంది.

ఫ్యాషన్ రంగంలోకి కూడా అడుగులు 
సిగరెట్ ఫిల్టర్ల నుంచి పొందిన శుద్ధి చేసిన ఫైబర్‌ను ఇతర వస్త్ర ఫైబర్లతో కలిపి నూలుగా మార్చే అవకాశాలపై కూడా ప్రయోగాలు జరిగాయి. ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ విద్యార్థులతో కలిసి జరిగిన ప్రయోగాల్లో ఈ ఫైబర్‌ను ఇతర సాంప్రదాయ వస్త్ర పదార్థాలతో కలిపి నూలుగా మార్చవచ్చని గుర్తించారు. దీంతో భవిష్యత్తులో ఫ్యాషన్, టెక్స్‌టైల్ రంగంలో కూడా ఈ రీసైకిల్ పదార్థానికి అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి.

పర్యావరణ సమస్య నుంచి బహుముఖ వ్యాపారం వరకు 
కోడ్ ఎఫర్ట్ వ్యాపార నమూనా ఒకే ఉత్పత్తిపై ఆధారపడకుండా వివిధ మార్గాల్లో ఆదాయం పొందేలా రూపొందించబడింది. ప్రత్యక్షంగా వినియోగదారులకు కుషన్లు, దిండ్లు, సాఫ్ట్ టాయ్స్ వంటి ఉత్పత్తులను అందిస్తుండగా, మరోవైపు సంస్థలు, బ్రాండ్లు, టెక్స్‌టైల్ రంగంతో కలిసి పారిశ్రామిక వినియోగ అవకాశాలను కూడా పరిశీలిస్తోంది.

తక్కువ ఖర్చుతో వ్యర్థాల సేకరణ, ప్రతి భాగాన్ని ఉపయోగించే జీరో-వెస్ట్ ప్రాసెసింగ్, అనేక ఉత్పత్తుల తయారీ అనే మూడు ప్రధాన అంశాలు ఈ వ్యాపార నమూనాకు బలంగా నిలిచాయి.

ఒకప్పుడు ప్రజల విమర్శలు, అమ్మకాలు తగ్గడం, ఆర్థిక ఇబ్బందులతో సతమతమైన ఈ స్టార్టప్ ఇప్పుడు కోట్ల రూపాయల స్థాయి వ్యాపారంగా ఎదిగినట్లు అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం చెబుతోంది.

సిగరెట్ వ్యర్థాలను విలువైన ముడిసరుకుగా మార్చడం ద్వారా నెలకు లక్షల రూపాయల స్థాయిలో ఆదాయం పొందుతున్న సంస్థగా కోడ్ ఎఫర్ట్ ఎదిగింది. దేశీయ మార్కెట్‌తో పాటు విదేశీ మార్కెట్లలో కూడా తమ ఉత్పత్తులను విక్రయిస్తూ కార్యకలాపాలను విస్తరిస్తోంది.

పర్యావరణ పరిరక్షణకు వినూత్న మార్గం
నామన్, విపుల్ గుప్తా సోదరుల ప్రయాణం ఒక ముఖ్యమైన సందేశాన్ని ఇస్తోంది. పర్యావరణానికి ముప్పుగా మారిన వ్యర్థాలను కేవలం సమస్యగా కాకుండా, సరైన సాంకేతికత మరియు వ్యాపార ఆలోచనతో విలువైన వనరుగా మార్చవచ్చని వారు నిరూపించారు.

రోడ్లపై పడేసే సిగరెట్ పీక నుంచి సాఫ్ట్ టాయ్ వరకు సాగిన ఈ ప్రయాణం వెనుక సుదీర్ఘ పరిశోధన, సాంకేతిక ప్రయోగాలు, ప్రజల నమ్మకాన్ని గెలుచుకునే ప్రయత్నం ఉన్నాయి.

కాలుష్యాన్ని తగ్గించడం, వ్యర్థాల సేకరణలో పనిచేసే వారికి ఉపాధి కల్పించడం, అదే సమయంలో కొత్త ఉత్పత్తులను మార్కెట్‌లోకి తీసుకురావడం ద్వారా ‘కోడ్ ఎఫర్ట్’ పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు ఆర్థిక అభివృద్ధి ఒకేసారి సాధ్యమేనని చూపించిన వినూత్న భారతీయ స్టార్టప్‌గా నిలుస్తోంది.