ద్రవాలు వాడినా 'డ్రై క్లీనింగ్' అని ఎందుకు పిలుస్తారు? ఆసక్తికరమైన రహస్యాలు...

• నీరు (వాటర్) ఉపయోగించకుండా ప్రత్యేక కెమికల్ సాల్వెంట్లతో బట్టలను ఉతకడమే అసలైన కారణం!

• 1821లో 'డ్రై స్కౌరింగ్' పేటెంట్ పొందిన తొలి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ థామస్ ఎల్. జెన్నింగ్స్!

• 1825లో పారిస్‌లో టేబుల్ క్లాత్‌పై ల్యాంప్ లిక్విడ్ పడటంతో మొదలైన అనుకోని పరిశోధన!

Business: సాధారణంగా బట్టలు ఉతకాలంటే నీరు, డిటర్జెంట్ తప్పనిసరి. కానీ డ్రై క్లీనింగ్‌లో అసలు బట్టలు పూర్తిగా పొడిగా ఏమీ ఉండవు; ఇందులోనూ ద్రవాలను ఉపయోగిస్తారు. అయితే సాధారణ నీటితో తడపకుండా, నీటికి బదులుగా నూనె, జిడ్డు మరకలను కరిగించే ఆర్గానిక్ కెమికల్ సాల్వెంట్లను (ద్రావకాలు) వాడటం వల్లే ఈ ప్రక్రియకు 'డ్రై క్లీనింగ్' అనే పేరు వచ్చింది. సాధారణ నీటిలో నానబెట్టి రుద్దితే పాడైపోయే పట్టు, ఉన్ని, ప్రత్యేక ఎంబ్రాయిడరీ దుస్తుల కోసం ఈ పద్ధతి ఆవిర్భవించింది.

ఆవిష్కరణల చరిత్ర – జెన్నింగ్స్ & జీన్ బాప్టిస్ట్ జాలీ

డ్రై క్లీనింగ్ మూలాలు 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉన్నాయి. 1821లో అమెరికాకు చెందిన దర్జీ థామస్ ఎల్. జెన్నింగ్స్ బట్టలు పాడవకుండా మురికిని తొలగించే 'డ్రై స్కౌరింగ్' పద్ధతిని కనిపెట్టి యునైటెడ్ స్టేట్స్ పేటెంట్ పొందారు. అమెరికా చరిత్రలోనే పేటెంట్ పొందిన తొలి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్‌గా ఆయన నిలిచారు. మరోవైపు 1825లో ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన జీన్ బాప్టిస్ట్ జాలీ ఇంట్లో పనిమనిషి ప్రమాదవశాత్తూ టేబుల్ క్లాత్‌పై దీపంలో పోసే ఇంధన ద్రవాన్ని ఒలకబోసింది. ఆ ద్రవం ఆవిరైపోయిన తర్వాత అక్కడున్న జిడ్డు మరకలు మాయమై ఆ భాగం శుభ్రపడటాన్ని జాలీ గమనించారు. నీరు లేకుండానే బట్టలను శుభ్రం చేయవచ్చని గుర్తించి ఆయన ప్రపంచంలోనే తొలి కమర్షియల్ డ్రై క్లీనింగ్ వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించారు.

నీరు వర్సెస్ సాల్వెంట్లు – దుస్తులపై చూపే ప్రభావం

సాధారణ నీరు సహజ నూలు పోగుల్లోకి (ఫైబర్లు) చొచ్చుకుపోయి వాటిని ఉబ్బేలా చేస్తుంది. దీనివల్ల బట్టలు కుంచించుకుపోవడం (Shrinking), రంగులు వెలిసిపోవడం లేదా దుస్తుల ఆకృతి సాగిపోవడం వంటి నష్టాలు జరుగుతాయి. దీనికి భిన్నంగా డ్రై క్లీనింగ్‌లో వాడే సాల్వెంట్లు ఫైబర్లను ఉబ్బించవు. శరీర చెమట నూనెలు, గ్రీజు, ఆహారపు నూనెలు, కాస్మెటిక్ మరకలను క్షణాల్లో కరిగించి బట్టల నాణ్యత, రంగు దెబ్బతినకుండా కాపాడతాయి.

రసాయనాల పరిణామం – ప్రమాదాల నుంచి ఆధునిక 'పెర్క్' వరకు

ప్రారంభ రోజుల్లో డ్రై క్లీనింగ్ కోసం టర్పెంటైన్, కిరోసిన్, బెంజీన్, గ్యాసోలిన్ వంటి పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను వాడేవారు. అయితే ఇవి అత్యంత సులభంగా మంటలు అంటుకునే స్వభావం (Flammable) కలిగి ఉండటంతో క్లీనింగ్ షాపుల్లో తీవ్ర అగ్నిప్రమాదాలు జరిగేవి. దీనికి ప్రత్యామ్నాయంగా 20వ శతాబ్దంలో మండే స్వభావం లేని 'పెర్క్లోరోఎథిలీన్' (Perchloroethylene - PERC) అనే రసాయనం విస్తృత వినియోగంలోకి వచ్చింది. అయితే పెర్క్ వల్ల పర్యావరణ కాలుష్యం, ఆరోగ్య సమస్యలు వస్తాయన్న ఆందోళనలతో ప్రస్తుతం హైడ్రోకార్బన్, సిలికాన్ బేస్డ్ ద్రావకాలు మరియు ద్రవరూప కార్బన్ డయాక్సైడ్ (Liquid CO2) వంటి పర్యావరణహిత పద్ధతులను ఉపయోగిస్తున్నారు.

ఆధునిక డ్రై క్లీనింగ్ మెషిన్లు & పనితీరు

ప్రస్తుత రోజుల్లో డ్రై క్లీనింగ్ ప్రక్రియ అత్యాధునిక కంప్యూటరైజ్డ్ మిషన్లలో జరుగుతుంది. మొదట దుస్తులపై ఉన్న మరకలను సిబ్బంది ప్రత్యేకంగా ట్రీట్ చేస్తారు. అనంతరం మిషన్ డ్రమ్‌లో దుస్తులను ఉంచి కెమికల్ సాల్వెంట్‌ను సర్క్యులేట్ చేస్తారు. మురికిని తొలగించిన తర్వాత హై-స్పీడ్ స్పిన్ ద్వారా సాల్వెంట్‌ను పిండేసి, వేడి గాలితో ఆరబెడతారు. ఈ క్రమంలో ఆవిరైన కెమికల్ ద్రావకాన్ని వృథాగా వదలకుండా కండెన్సర్ల ద్వారా మళ్లీ ద్రవంగా మార్చి రీసైకిల్ చేస్తారు. ఇది ఖర్చును తగ్గించడమే కాకుండా పర్యావరణాన్ని కాపాడుతుంది.