ప్లాస్టిక్ కరెన్సీ దిశగా భారత్... రూ.10, రూ.20 పాలిమర్ నోట్లు ట్రయల్ కి సిద్ధం!
Polymer Currency Notes: రిజర్వ్ బ్యాంక్‌కు అత్యధికంగా ముద్రణ, రవాణా మరియు చిరిగిన నోట్ల ధ్వంసపు (Soiled Notes Disposal) ఖర్చులను తెచ్చిపెట్టేవి రూ.10, రూ.20 నోట్లే. కాటన్ రాగ్ కాగితంతో తయారయ్యే చిన్న నోట్ల సగటు జీవితకాలం ఏడాదిలోపే ముగుస్తుంది. అదే పాలిమర్ నోట్లను వాడటం వల్ల వాటి ఆయుష్షు 4 నుంచి 5 ఏళ్లకు పెరుగుతుంది. ప్రారంభంలో ముద్రణ ఖర్చు కొంత ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, దీర్ఘకాలంలో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి వేల కోట్ల రూపాయల కరెన్సీ నిర్వహణ వ్యయం ఆదా అవుతుంది.
మొత్తం 200 కోట్ల పాలిమర్ నోట్లతో ప్రయోగాత్మక ఫీల్డ్ ట్రయల్స్‌కు ఆర్బీఐ సన్నాహాలు!
చెరో 100 కోట్ల నోట్ల చొప్పున ₹3,000 కోట్ల ముఖ విలువతో మార్కెట్లోకి విడుదల!
కాగితం నోట్ల కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ మన్నిక: తడవవు, చిరగవు, మురికి కావు!
Business: డిజిటల్ యూపీఐ పేమెంట్లు విప్లవాత్మకంగా విస్తరిస్తున్నప్పటికీ, భారతదేశ నగదు ఆధారిత రిటైల్ మార్కెట్లో చిన్న విలువ నోట్లకు ఇప్పటికీ తిరుగులేని డిమాండ్ ఉంది. ముఖ్యంగా రోజువారీ కూరగాయలు, కిరాణా, చిరు వ్యాపారాల్లో చేతులు మారే రూ.10, రూ.20 కాగితపు నోట్లు అతి త్వరగా మురికిగా మారడం, తడిసిపోవడం లేదా చిరిగిపోయి పనికిరాకుండా పోతున్నాయి. ఈ శాశ్వత సమస్యకు ముగింపు పలికేందుకు కాగితపు నోట్ల స్థానంలో పాలిమర్ (Polymer) ఆధారిత కరెన్సీ నోట్లను ప్రయోగాత్మకంగా పరీక్షించేందుకు ఆర్బీఐ, కేంద్ర ప్రభుత్వం రంగం సిద్ధం చేశాయి.
₹10, ₹20 నోట్లతో 200 కోట్ల ఫీల్డ్ ట్రయల్స్
ప్రభుత్వం ఆమోదించిన తాజా ప్రాజెక్ట్ ప్రకారం రూ.10, రూ.20 విలువలతో చెరో 100 కోట్ల చొప్పున మొత్తం 200 కోట్ల పాలిమర్ నోట్లను మార్కెట్లోకి విడుదల చేయనున్నారు. వీటి మొత్తం ముఖ విలువ సుమారు రూ.3,000 కోట్లు. ఈ కొత్త ప్లాస్టిక్ నోట్లు మార్కెట్లోకి వచ్చిన వెంటనే పాత కాగితపు నోట్లు రద్దు కావు. రెండు రకాల నోట్లు సమాంతరంగా మార్కెట్లో చెలామణి అవుతాయి. భారతీయ వాతావరణంలో, ప్రజల వాడకంలో ఈ నోట్లు ఎంతవరకు మన్నుతాయి, ఏమైనా సాంకేతిక సమస్యలు వస్తున్నాయా అన్నది సమగ్రంగా పరిశీలిస్తారు.
అంతర్జాతీయ టెండర్లు & ముద్రణ యంత్రాంగం
ఈ ప్రతిపాదన కేవలం చర్చలకే పరిమితం కాకుండా ఆచరణ రూపం దాల్చింది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా అనుబంధ విభాగమైన 'భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ నోట్ ముద్రణ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్' (BRBNMPL) ఇప్పటికే పాలిమర్ సబ్‌స్ట్రేట్ పేపర్ సరఫరా కోసం అంతర్జాతీయ స్థాయి అర్హత కలిగిన సంస్థల నుంచి టెండర్లను ఆహ్వానించింది. అత్యున్నత సెక్యూరిటీ ఫీచర్లు, అత్యాధునిక రంగుల మేళవింపుతో కూడిన ప్లాస్టిక్ షీట్లను సేకరించి దేశీయ కరెన్సీ ప్రెస్‌లలో వీటిని ముద్రించనున్నారు.
గతం నుంచి నేర్చుకున్న అనుభవాలు
భారతదేశంలో పాలిమర్ కరెన్సీ ఆలోచన సరికొత్తదేమీ కాదు. గతంలో 2012-2014 కాలంలోనే విభిన్న వాతావరణ పరిస్థితులు ఉన్న ఐదు నగరాలను (కొచ్చి, మైసూరు, జైపూర్, భువనేశ్వర్, సిమ్లా) ఎంపిక చేసి 100 కోట్ల రూ.10 నోట్లను ట్రయల్ చేయాలని భావించారు. అయితే అప్పట్లో సాంకేతిక, లాజిస్టిక్స్ సవాళ్ల కారణంగా అది దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించలేదు. కానీ గడిచిన దశాబ్ద కాలంలో ప్రపంచ దేశాల్లో పాలిమర్ టెక్నాలజీ అత్యున్నత స్థాయికి చేరిన నేపథ్యంలో, ఇప్పుడు మరింత పటిష్టమైన భద్రతా ఫీచర్లతో భారత్ ఈ మెగా ప్రయోగాన్ని చేపడుతోంది.
అంతర్జాతీయ విజయాలు & విస్తరణ లక్ష్యం
ప్రపంచంలోనే తొలిసారిగా 1988లో ఆస్ట్రేలియా పాలిమర్ కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టి తన అన్ని నోట్లను ప్లాస్టిక్‌లోకి మార్చింది. ఆ తర్వాత కెనడా, బ్రిటన్, న్యూజిలాండ్, సింగపూర్, వియత్నాం, సౌదీ అరేబియా సహా 40కి పైగా దేశాలు పాలిమర్ నోట్లను విజయవంతంగా ఉపయోగిస్తున్నాయి. కాగితం నోట్లతో పోలిస్తే ప్లాస్టిక్ నోట్లు కనీసం 3 నుంచి 4 రెట్లు ఎక్కువ జీవితకాలాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ నోట్లను రీసైకిల్ చేసుకోవచ్చు, నీటిలో తడిసినా ఏమీ కావు, నకిలీ నోట్లు సృష్టించడం దాదాపు అసాధ్యం. ఈ ట్రయల్ విజయవంతమైతే భవిష్యత్తులో మిగిలిన పెద్ద విలువ నోట్లను కూడా భారత్ పాలిమర్‌లోకి మార్చే అవకాశాలున్నాయి.
