రాయలసీమ రైతులకు గుడ్‌న్యూస్.. ఆరు జిల్లాల్లో 676 చెరువుల అనుసంధానానికి ప్రణాళిక!

రాయలసీమలో జలవిప్లవానికి ఏపీ ప్రభుత్వం సిద్ధం.. రూ.458 కోట్లతో 676 చెరువుల అనుసంధానం..

ఒక చెరువు నిండితే మరో చెరువుకు నీరు.. రాయలసీమలో కొత్త జల నిర్వహణ విధానం..

రాయలసీమ అంటేనే కరువు, నీటి ఎద్దడి, సాగునీటి కష్టాలు గుర్తుకు వస్తాయి. వర్షాలు కురిసినా ఆ నీటిని పూర్తిస్థాయిలో నిల్వ చేసుకోలేకపోవడం, ఒక ప్రాంతంలో నీరు సమృద్ధిగా ఉంటే మరో ప్రాంతంలో పంటలు ఎండిపోవడం ఈ ప్రాంత రైతులు ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్యలు. ఈ పరిస్థితిని మార్చేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కీలక ప్రణాళికను సిద్ధం చేసింది. రాయలసీమలోని ఆరు జిల్లాల్లో 676 చెరువులను అనుసంధానం చేసేందుకు రూ.458 కోట్లతో భారీ ప్రాజెక్టును ప్రతిపాదించింది. ఈ ప్రాజెక్టు అమల్లోకి వస్తే వర్షపు నీటిని వృథా కాకుండా వినియోగించుకోవడంతో పాటు, విద్యుత్ మోటార్ల అవసరం లేకుండానే ఒక చెరువు నుంచి మరో చెరువుకు నీటిని తరలించే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. ముఖ్యంగా సాగునీటి కోసం విద్యుత్‌పై ఆధారపడే పరిస్థితిని తగ్గించి, భూగర్భ జలాలను పెంచేందుకు ఈ ప్రాజెక్టు ఉపయోగపడనుంది.

ఆరు జిల్లాల్లో 676 చెరువులకు అనుసంధానం

రాయలసీమ ప్రాంతంలోని అనంతపురం, శ్రీ సత్యసాయి, కడప, కర్నూలు, నంద్యాల, అన్నమయ్య జిల్లాల్లో ఈ ప్రాజెక్టును చేపట్టాలని ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించింది. ఈ ఆరు జిల్లాల పరిధిలో మొత్తం 5,549 చిన్న నీటిపారుదల చెరువులు ఉన్నాయి. వీటిలో ఇప్పటికే 712 చెరువులు వివిధ మార్గాల్లో అనుసంధానమై ఉన్నాయి. తాజాగా మరో 676 చెరువులను అనుసంధానం చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. ఇందుకోసం సుమారు రూ.458 కోట్ల వ్యయం అవుతుందని అంచనా వేస్తున్నారు. ఈ ప్రతిపాదన కార్యరూపం దాల్చితే రాయలసీమలో సంప్రదాయ చెరువుల వ్యవస్థకు మరింత బలం చేకూరనుంది.

విజయనగర రాజుల కాలం నాటి గొలుసుకట్టు చెరువుల విధానం

ఈ ప్రాజెక్టులో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. ఇది పూర్తిగా కొత్త ఆలోచన కాదు. విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలోనే పాలకులు నీటి నిర్వహణకు గొలుసుకట్టు చెరువుల విధానాన్ని అమలు చేశారు. దీనినే అప్పట్లో 'గొలుసుకట్టు చెరువులు' అని పిలిచేవారు. ఒక చెరువు నిండిన తర్వాత అందులోని మిగులు నీరు కాలువల ద్వారా మరో చెరువుకు చేరేది. అక్కడి నుంచి ఇంకో చెరువుకు ప్రవహించేది. ఇలా ఒకదానితో మరొకటి అనుసంధానమైన చెరువుల ద్వారా వర్షపు నీటిని సమర్థంగా నిల్వ చేసుకునేవారు. ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం ప్రతిపాదిస్తున్న ప్రాజెక్టు కూడా ఇదే సూత్రంపై ఆధారపడి ఉంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిభాషలో దీనిని గ్రావిటీ బేస్డ్ ట్యాంక్ క్యాస్కేడ్ సిస్టమ్ లేదా గురుత్వాకర్షణ ఆధారిత చెరువుల అనుసంధాన వ్యవస్థగా పేర్కొంటారు.

మోటార్లు, పంపులు లేకుండానే ఒక చెరువు నుంచి మరో చెరువుకు నీరు

సాధారణంగా రాయలసీమ ప్రాంతం భౌగోళికంగా ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉండటంతో దిగువ ప్రాంతాల నుంచి ఎత్తులో ఉన్న చెరువులకు నీటిని తరలించడం ఖర్చుతో కూడుకున్న వ్యవహారం. ఇందుకోసం భారీ మోటార్లు, పంపింగ్ వ్యవస్థలను ఉపయోగించాల్సి వస్తోంది. వీటి నిర్వహణకు పెద్ద మొత్తంలో విద్యుత్ ఖర్చవుతోంది. అయితే గొలుసుకట్టు చెరువుల అనుసంధాన విధానంలో సహజమైన భూవాలును ఉపయోగించుకుంటారు. ఎత్తైన ప్రాంతంలోని చెరువును దిగువ ప్రాంతంలోని మరో చెరువుతో కాలువల ద్వారా అనుసంధానిస్తారు. వర్షాలు కురిసినప్పుడు లేదా ప్రధాన కాలువల నుంచి నీటిని విడుదల చేసినప్పుడు మొదట ఎత్తైన ప్రాంతంలోని చెరువు నిండుతుంది. ఆ చెరువు పూర్తిగా నిండిన తర్వాత మిగులు నీరు సహజంగా దిగువన ఉన్న రెండో చెరువుకు చేరుతుంది. అక్కడి నుంచి మరో చెరువుకు ప్రవహిస్తుంది. ఇలా వరుస క్రమంలో అనేక చెరువులు నిండుతాయి. ఈ ప్రక్రియలో నీటిని తోడేందుకు విద్యుత్ మోటార్లు, పంపులు అవసరం ఉండవు. సహజమైన గురుత్వాకర్షణ శక్తి ఆధారంగానే నీరు ప్రవహిస్తుంది.

ఒకచోట వర్షం.. మరోచోట కరువు.. రైతులకు ఉపయోగపడే విధానం

రాయలసీమలో వర్షపాతం అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా ఉండదు. ఒక ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు కురిసి చెరువులు నిండితే, సమీపంలోని మరో గ్రామంలో వర్షాలు లేక పంటలు ఎండిపోయే పరిస్థితి ఉంటుంది. ఇలాంటి సందర్భాల్లో చెరువుల అనుసంధాన వ్యవస్థ కీలకంగా మారనుంది. అధిక వర్షపాతం నమోదైన ప్రాంతాల్లో చెరువులకు చేరిన మిగులు నీటిని అనుసంధాన కాలువల ద్వారా నీటి కొరత ఉన్న సమీప గ్రామాలకు తరలించే అవకాశం ఉంటుంది. దీంతో వర్షపు నీరు వృథాగా ప్రవహించి ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లకుండా స్థానిక అవసరాలకు ఉపయోగపడుతుంది. ముఖ్యంగా సాగునీటి కోసం ఎదురుచూస్తున్న రైతులకు ఈ విధానం కొంత ఊరటనివ్వనుంది. పంటలు ఎండిపోయే పరిస్థితులను తగ్గించడంతో పాటు, నీటి లభ్యతను మెరుగుపరిచేందుకు దోహదపడుతుంది.

భూగర్భ జలాలు, బోరుబావుల్లో పెరగనున్న నీటిమట్టాలు

ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల కలిగే మరో ప్రధాన ప్రయోజనం భూగర్భ జలాల పెరుగుదల. సాధారణంగా చెరువుల్లో ఎక్కువ కాలం నీరు నిల్వ ఉన్నప్పుడు అది క్రమంగా భూమిలోకి ఇంకుతుంది. దీనివల్ల భూగర్భ జల వనరులు పునరుత్తేజం పొందుతాయి. అనుసంధానమైన 676 చెరువుల్లో నీటి నిల్వ సామర్థ్యం పెరిగితే వాటి పరిసర ప్రాంతాల్లోని భూగర్భ జల మట్టాలు కూడా మెరుగుపడే అవకాశం ఉంటుంది. ఫలితంగా వ్యవసాయ బోరుబావుల్లో నీటి లభ్యత పెరిగి రైతులకు ఉపయోగపడుతుంది. సాగునీటితో పాటు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తాగునీరు, ఇతర రోజువారీ అవసరాలకు కూడా భూగర్భ జలాల పెరుగుదల తోడ్పడుతుంది. చెరువుల్లో నీటిని నిల్వ చేయడం ద్వారా వర్షాకాలం తర్వాత కూడా నీటి లభ్యతను కొంతకాలం కొనసాగించవచ్చు.

అమలులో ప్రధాన సవాళ్లు.. ఆక్రమణలు, పూడిక సమస్యలు

అయితే ఈ ప్రాజెక్టును విజయవంతంగా అమలు చేయాలంటే ప్రభుత్వం కొన్ని కీలక సమస్యలను పరిష్కరించాల్సి ఉంటుంది. ఇప్పటికే పలు ప్రాంతాల్లో చెరువులను అనుసంధానించే పాత కాలువలు ఆక్రమణలకు గురయ్యాయి. కొన్ని చోట్ల కాలువల మార్గాలు పూర్తిగా కనుమరుగయ్యే పరిస్థితి కూడా ఉంది. అలాంటి ప్రాంతాల్లో ఆక్రమణలను తొలగించి, పాత నీటి ప్రవాహ మార్గాలను పునరుద్ధరించాల్సి ఉంటుంది. అయితే ఈ ఆక్రమణల తొలగింపునకు ప్రభుత్వం ఎలాంటి ప్రత్యేక చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకుంటుంది, ఏ విధంగా పర్యవేక్షణ చేపడుతుంది అనే అంశాలపై ప్రతిపాదనలో స్పష్టమైన వివరాలు లేవు.

మరోవైపు చాలా చెరువుల్లో ఏళ్ల తరబడి పూడిక పేరుకుపోయింది. దీనివల్ల వాటి అసలు నీటి నిల్వ సామర్థ్యం తగ్గిపోయింది. చెరువులను అనుసంధానం చేసినంత మాత్రాన ప్రయోజనం ఉండదు. వాటిలో నీటిని నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యాన్ని కూడా పెంచాలి. అందుకోసం పూడిక తొలగింపు పనులు చేపట్టాల్సి ఉంటుంది. అవసరమైన చోట చెరువుల గట్లు, కాలువలను కూడా పునరుద్ధరించాలి. అప్పుడే వర్షపు నీటిని ఎక్కువ మొత్తంలో నిల్వ చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

ఎగువ గ్రామాల నీటి వినియోగంపై నియంత్రణ అవసరం

చెరువుల అనుసంధాన వ్యవస్థలో మరో ముఖ్యమైన సమస్య నీటి పంపిణీ. ఎగువ ప్రాంతాల్లో ఉన్న గ్రామాలు తమ చెరువులు నిండిన తర్వాత దిగువ ప్రాంతాలకు నీరు వెళ్లకుండా అడ్డుకుంటే మొత్తం వ్యవస్థ లక్ష్యం దెబ్బతింటుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో స్థానిక అవసరాల పేరుతో ఎగువ గ్రామాలు నీటిని నిల్వ చేసుకోవడం లేదా కాలువల ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవడం వల్ల దిగువ గ్రామాలకు నీరు చేరకపోవచ్చు. అందువల్ల ఏ చెరువుకు ఎంత నీరు చేరాలి, ఎప్పుడు మిగులు నీటిని దిగువ చెరువులకు విడుదల చేయాలి అనే అంశాలపై స్పష్టమైన నిబంధనలు అవసరం. నీటి పంపిణీకి పటిష్టమైన నియంత్రణ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడంతో పాటు, అన్ని గ్రామాలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించేలా పర్యవేక్షణ ఉండాలి.

రాయలసీమ రైతుల ఆశలు నెరవేరేనా?

రాయలసీమలో కరువు సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపాలంటే వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టుకోవడం, పాత చెరువులను పునరుద్ధరించడం, భూగర్భ జలాలను పెంచడం అత్యంత కీలకం. ఈ నేపథ్యంలో రూ.458 కోట్లతో 676 చెరువులను అనుసంధానం చేయాలన్న ప్రభుత్వ ప్రతిపాదన ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. విజయనగర రాజుల కాలం నాటి గొలుసుకట్టు చెరువుల విధానాన్ని ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా అమలు చేయడం ద్వారా నీటి నిర్వహణలో కొత్త మార్పులకు అవకాశం ఏర్పడనుంది.

అయితే ప్రాజెక్టు విజయవంతం కావడం కేవలం చెరువులను అనుసంధానం చేయడంపైనే ఆధారపడి ఉండదు. కాలువల ఆక్రమణల తొలగింపు, పూడికతీత, నీటి ప్రవాహ మార్గాల పునరుద్ధరణ, ఎగువ నుంచి దిగువ ప్రాంతాలకు సమర్థవంతమైన నీటి పంపిణీ వంటి అంశాలపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. ప్రతిపాదిత ప్రాజెక్టు ఆచరణలోకి వచ్చి సమర్థంగా అమలైతే రాయలసీమలో సాగునీటి కష్టాలను తగ్గించడంతో పాటు, రైతులకు భరోసా కల్పించే దీర్ఘకాలిక జలవనరుల ప్రణాళికగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.