History Of Names: 3500 ఏళ్ల చరిత్ర... ఊర్ల పేర్ల వెనుక దాగిన రహస్యం! 'పూర్', 'బాద్' అంటే అర్థం ఏమిటి...

• మార్కెట్ లేదా ఖజానా: నగరాల పేర్లలో 'గంజ్' కి అసలు అర్థం ఇదే.
• మొఘలుల ముద్ర 'బాద్'.. రాజుల ముద్ర 'పూర్': నగరాల పేర్ల వెనుక ఆసక్తికర కథ.
• ఫార్సీ పదం నుంచి పుట్టిన 'ఆబాద్'.. సంస్కృతం నుంచి వచ్చిన 'పూర్'

History Of Names: మన దేశంలోని కాన్పూర్, హైదరాబాద్, దరియాగంజ్ లాంటి ఎన్నో నగరాలు, పట్టణాల పేర్లను మనం ప్రతిరోజూ వింటూనే ఉంటాం. ఈ పేర్ల చివర సాధారణంగా 'పూర్', 'బాద్' (ఆబాద్), మరియు 'గంజ్' అనే పదాలు ఉండటం మనం గమనించవచ్చు. అయితే, వందల ఏళ్లుగా వాడుకలో ఉన్న ఈ పదాలకు అసలు అర్థం ఏమిటి, ఇవి ఏ భాష నుంచి పుట్టాయి అనే విషయం చాలా తక్కువ మందికి మాత్రమే తెలుసు. మన చరిత్రను, సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే ఈ ఊర్ల పేర్ల వెనుక ఎంతో ఆసక్తికరమైన నేపథ్యం దాగి ఉంది.

నగరాల పేర్ల చివర ఎక్కువగా వినిపించే 'పూర్' అనేది వాస్తవానికి ఒక సంస్కృత పదం. పూర్ అంటే 'కోట' లేదా 'నగరం' అని అర్థం వస్తుంది. ఈ పదం యొక్క ప్రస్తావన మన దేశపు అత్యంత ప్రాచీన గ్రంథమైన 'ఋగ్వేదంలో' కనిపిస్తుంది, అంటే ఇది సుమారు 3500 ఏళ్ల నాటి (1500 BC) పదం అన్నమాట. ప్రాచీన కాలంలో రాజులు నగరాలను నిర్మించినప్పుడు తమ పేరును కలుపుతూ ఆ ఊరికి పేరు పెట్టేవారు. ఉదాహరణకు, మహాభారత కాలంలోని హస్తినాపూర్ తో పాటు, రాజస్థాన్ లో రాజా జైసింగ్ నిర్మించిన నగరానికి 'జైపూర్' అని, అలాగే సచేందీ రాజా హిందూ సింగ్ శ్రీకృష్ణుడి (కన్హ) మీద ఉన్న భక్తితో నిర్మించిన ఊరికి 'కాన్పూర్' అని పేరు పెట్టారు. నాగ్ పూర్, ఉదయ్ పూర్, రాయ్ పూర్ వంటివి కూడా ఈ కోవలోకి వస్తాయి.

ఇకపోతే హైదరాబాద్, అలహాబాద్, గజియాబాద్, మురాదాబాద్, అహ్మదాబాద్ వంటి నగరాల పేర్లలో వినిపించే 'బాద్' లేదా 'ఆబాద్' అనేది ఫార్సీ (Persian) భాషకు చెందిన పదం. ఫార్సీలో 'ఆబ్' అంటే నీరు అని అర్థం. కాబట్టి ఆబాద్ అంటే, పుష్కలంగా నీరు అందుబాటులో ఉండి, వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా మరియు ప్రజలు నివసించడానికి వీలుగా ఉండే ప్రాంతం అని అర్థం. ఉదాహరణకు మురాదాబాద్ నగరం రామ్ గంగా నది ఒడ్డున, అలహాబాద్ గంగా నది ఒడ్డున ఏర్పడ్డాయి. మొఘల్ రాజుల కాలంలో, వారు తమ ఉనికిని లేదా ముద్రను శాశ్వతంగా ఉంచాలనే ఉద్దేశ్యంతో నగరాల పేర్ల చివర ఈ ఆబాద్ ను చేర్చడం ప్రారంభించారు. ఫిరోజ్ షా పేరు మీద ఏర్పడిన ఫిరోజాబాద్ దీనికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణ.

నగరాల పేర్లలో కనిపించే మరొక ఆసక్తికరమైన పదం 'గంజ్'. లక్నోలోని హజ్రత్ గంజ్, ఢిల్లీలోని దరియాగంజ్ వంటి పేర్లను మనం వినే ఉంటాం. ఇండో-ఇరానియన్ భాషల సమూహమైన మీడియన్ భాష నుంచి ఈ పదం ఉద్భవించింది. ప్రాచీన కాలంలో గంజ్ అంటే 'ఖజానా దాచే ప్రదేశం' అని అర్థం. సంస్కృత పదం 'గజ్జ్' నుంచి కూడా ఇది పుట్టిందని కొందరు భావిస్తారు. కాలక్రమేణా ఈ పదం యొక్క అర్థం మారుతూ వచ్చింది. ప్రజల రద్దీ ఎక్కువగా ఉండే ప్రదేశాలను, లేదా పెద్ద పెద్ద మార్కెట్లను (మండీలను) పిలవడానికి ఈ పదాన్ని ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. ఉదాహరణకు ఢిల్లీలో యమునా నది (దరియా) ఒడ్డున మార్కెట్ జరిగేది కాబట్టి దానికి 'దరియాగంజ్' అని, అలాగే పాత్రలు అమ్మే మార్కెట్ కు 'డిప్యూటీ గంజ్' అని పేర్లు వచ్చాయి.

ఈ విధంగా మన దేశంలోని నగరాలు మరియు పట్టణాల పేర్లు కేవలం గుర్తింపు కోసమే కాకుండా, ఒకప్పటి వాతావరణ పరిస్థితులు, రాజుల చరిత్ర మరియు అప్పటి వ్యాపార విధానాలను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపుతాయి. సంస్కృత పదాల నుంచి ఫార్సీ పదాల వరకు, ఇవి మన దేశంలోని భిన్న సంస్కృతుల కలయికకు సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి. భాష ఏదైనా, కాలం ఎంత మారినా, పూర్వీకులు పెట్టిన ఈ పేర్లు నేటికీ చెక్కుచెదరకుండా మన దేశ భౌగోళిక చరిత్రను ప్రపంచానికి చాటిచెబుతున్నాయి.