భారత రోడ్లపై ఇన్ని విద్యుత్ తీగలు ఎందుకు? ఓవర్‌హెడ్‌ వైర్ల వెనుక అసలు కారణాలివే!

భారత రోడ్లపై తీగల అల్లిక ఎందుకు? రైల్వేలో 24 గంటల విద్యుత్ సరఫరా ఎలా సాధ్యమవుతోంది..

రైళ్లు విద్యుత్ లేకుండానే కొంతదూరం ఎలా వెళ్తాయి? న్యూట్రల్ సెక్షన్‌ గురించి తెలుసా?..

నగరాల్లో రోడ్లపై ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు ఇళ్ల మధ్య నుంచి, విద్యుత్ స్తంభాల మీదుగా వెళ్లే వందలాది తీగలు కనిపిస్తుంటాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో అయితే ఆకాశం కనిపించనంతగా కేబుళ్లు ఒకదానిపై మరొకటి అల్లుకుని ఉంటాయి. విద్యుత్ తీగలతో పాటు కేబుల్ టీవీ, ఇంటర్నెట్ వైర్లు కూడా స్తంభాలకే చుట్టేయడంతో ఈ సమస్య మరింత పెరుగుతోంది. అదే సమయంలో వేలాది రైళ్లు ప్రతిరోజూ దేశవ్యాప్తంగా ప్రయాణిస్తున్నా, వాటికి విద్యుత్ సరఫరా ఎలా నిరంతరాయంగా అందుతుందన్న సందేహం చాలామందికి ఉంటుంది. అమెరికా వంటి దేశాల్లో అనేక నగరాల్లో విద్యుత్, నీటి సరఫరా, డ్రైనేజీ, ఇంటర్నెట్ కేబుళ్లను భూగర్భంలో ఏర్పాటు చేస్తుండగా, భారత్‌లో మాత్రం రోడ్లపై తీగల అల్లిక ఎక్కువగా కనిపించడానికి కారణాలేమిటి? రైల్వేలో విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తుంది? ఈ అంశాలను పరిశీలిద్దాం.

భారత రోడ్లపై విద్యుత్, ఇంటర్నెట్ తీగలు ఎక్కువగా ఉండటానికి కారణాలివే!

అమెరికాలోని అనేక ఆధునిక నగరాల్లో కొత్త నివాస ప్రాంతాలను నిర్మించే ముందే విద్యుత్, నీటి సరఫరా, మురుగునీటి పారుదల, ఫైబర్ ఇంటర్నెట్ వంటి మౌలిక సదుపాయాల కోసం భూగర్భ పైపులు, కేబుల్ మార్గాలను ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనివల్ల ఇళ్ల నిర్మాణం పూర్తయ్యాక రోడ్లను పదేపదే తవ్వాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది. అయితే భారత్‌లోని అనేక పట్టణాలు, నగరాల్లో నివాస ప్రాంతాలు ముందుగా అభివృద్ధి చెందాయి. ఆ తర్వాత విద్యుత్, ఇంటర్నెట్ వంటి సదుపాయాలను విస్తరించాల్సి వచ్చింది. ఇప్పటికే నిర్మించిన రోడ్లను తవ్వి భూగర్భ కేబుళ్లు వేయడం ఖర్చుతో కూడుకున్న పని కావడంతో విద్యుత్ స్తంభాల ద్వారా తీగలను తీసుకెళ్లే విధానం విస్తృతంగా అమల్లోకి వచ్చింది.

భూగర్భ కేబులింగ్‌తో పోలిస్తే స్తంభాలపై తీగలు ఏర్పాటు చేయడానికి తక్కువ ఖర్చు అవుతుంది. కొన్ని అంచనాల ప్రకారం భూగర్భ కేబులింగ్ వ్యయం ఓవర్‌హెడ్‌ వైరింగ్‌తో పోలిస్తే ఐదు నుంచి పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా వేగంగా విద్యుదీకరణ చేపట్టాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. పరిమిత ఆర్థిక వనరులతో లక్షలాది ఇళ్లకు త్వరగా విద్యుత్ కనెక్షన్లు అందించేందుకు స్తంభాలపై తీగలు ఏర్పాటు చేయడం ఆచరణాత్మకమైన మార్గంగా మారింది. దీంతో అనేక ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికీ ఇదే విధానం కొనసాగుతోంది.

అయితే రోడ్లపై కనిపించే తీగలన్నీ విద్యుత్ సరఫరాకు సంబంధించినవే కావు. ప్రధాన విద్యుత్ లైన్లను సాధారణంగా నిర్దిష్ట ఎత్తులో, భద్రతా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఏర్పాటు చేస్తారు. వాటికి అదనంగా కేబుల్ టీవీ, బ్రాడ్‌బ్యాండ్, ఫైబర్ ఇంటర్నెట్ సంస్థలు తమ కనెక్షన్ల కోసం అదే స్తంభాలను ఉపయోగిస్తుంటాయి. భూగర్భంలో కేబుళ్లు వేయడానికి అయ్యే ఖర్చు, స్థానిక సంస్థల అనుమతులు, రోడ్ల తవ్వకానికి సంబంధించిన నిబంధనలను తప్పించుకునేందుకు కొన్ని సంస్థలు స్తంభాలపైనే కొత్త తీగలను ఏర్పాటు చేస్తుంటాయి. పాత కనెక్షన్లు నిలిచిపోయిన తర్వాత కూడా ఉపయోగం లేని తీగలను తొలగించకపోవడం వల్ల క్రమంగా స్తంభాలపై కేబుళ్ల సంఖ్య పెరుగుతోంది. అవి ఒకదానితో మరొకటి చిక్కుకుని గందరగోళంగా కనిపిస్తున్నాయి.

స్మార్ట్ సిటీలతో భూగర్భ కేబులింగ్‌కు ప్రాధాన్యం

ఈ సమస్యను తగ్గించేందుకు దేశంలోని కొన్ని ప్రధాన నగరాల్లో భూగర్భ కేబులింగ్‌పై దృష్టి పెడుతున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్‌లో భాగంగా ఎంపిక చేసిన నగరాల్లో విద్యుత్, టెలికాం, ఇంటర్నెట్ వంటి సేవలకు సంబంధించిన మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరిచే పనులు చేపట్టారు. ఇందులో భాగంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఓవర్‌హెడ్‌ తీగలను భూగర్భంలోకి మార్చే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. ఈ విధానం పూర్తిస్థాయిలో అమలైతే రోడ్లపై తీగల గందరగోళం తగ్గడమే కాకుండా నగరాల రూపురేఖలు మెరుగుపడతాయి. వర్షాలు, గాలులు వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల వల్ల కేబుళ్లకు కలిగే అంతరాయాలను తగ్గించడంలోనూ భూగర్భ వ్యవస్థ ఉపయోగపడుతుంది. అయితే అన్ని నగరాల్లోనూ అన్ని రకాల తీగలను ఒకేసారి భూగర్భంలోకి మారుస్తున్నారని భావించకూడదు. ఇది ప్రాంతాలవారీగా చేపట్టాల్సిన దీర్ఘకాలిక మౌలిక సదుపాయాల మార్పు.

భారతీయ రైల్వేకు 24 గంటల విద్యుత్ ఎలా అందుతుంది?

భారతీయ రైల్వే దేశంలోని అతిపెద్ద రవాణా వ్యవస్థల్లో ఒకటి. ప్రతిరోజూ వేలాది ప్రయాణికుల రైళ్లతో పాటు సరుకు రవాణా రైళ్లు కూడా నడుస్తుంటాయి. రైళ్ల నిర్వహణకు, ముఖ్యంగా విద్యుత్‌తో నడిచే లోకోమోటివ్‌లకు భారీ మొత్తంలో విద్యుత్ అవసరం. భారతదేశ మొత్తం విద్యుత్ వినియోగంలో రైల్వేల వాటా దాదాపు రెండు శాతంగా ఉంటుందని కొన్ని అంచనాలు చెబుతున్నాయి. ఇంత పెద్ద వ్యవస్థలో విద్యుత్ సరఫరా నిలిచిపోకుండా ఉండేందుకు విద్యుత్ కొనుగోలు, ప్రత్యేక సబ్‌స్టేషన్లు, ప్రత్యామ్నాయ సరఫరా మార్గాలు, సాంకేతిక భద్రతా ఏర్పాట్లు ఉపయోగపడుతున్నాయి.

రైల్వే తన అవసరాల కోసం ప్రధాన విద్యుత్ గ్రిడ్‌ నుంచి బల్క్‌ విద్యుత్‌ను కొనుగోలు చేస్తుంది. దీంతో పాటు బిహార్‌లోని నబీనగర్‌లో ఎన్‌టీపీసీ సహకారంతో ఏర్పాటు చేసిన విద్యుత్ ప్లాంట్ వంటి ఉత్పత్తి వనరుల నుంచి కూడా విద్యుత్ అందుతుంది. దేశవ్యాప్తంగా రైల్వే స్టేషన్లు, ఇతర రైల్వే ఆస్తులపై ఏర్పాటు చేస్తున్న సౌర విద్యుత్ వ్యవస్థలు కూడా అవసరాలకు తోడ్పడుతున్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పవన విద్యుత్ వంటి పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల వినియోగంపైనా దృష్టి పెట్టారు. అయితే ఈ వనరులన్నీ ప్రతి రైలుకు నేరుగా విద్యుత్ అందించే ప్రత్యేక మార్గాలు కావు. రైల్వే విద్యుత్ అవసరాలను తీర్చే విస్తృత వ్యవస్థలో ఇవి భాగంగా ఉంటాయి.

ట్రాక్షన్ సబ్‌స్టేషన్లు ఎలా పనిచేస్తాయి?

విద్యుత్ రైళ్లకు శక్తిని అందించడంలో ట్రాక్షన్ సబ్‌స్టేషన్లు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. రైల్వే మార్గాల్లో సాధారణంగా 40 నుంచి 50 కిలోమీటర్ల దూరానికి ఒక ట్రాక్షన్ సబ్‌స్టేషన్ ఉండేలా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేస్తారు. అయితే భౌగోళిక పరిస్థితులు, విద్యుత్ అవసరాలు, రైల్వే మార్గం రూపకల్పనను బట్టి ఈ దూరం మారవచ్చు.

ఈ సబ్‌స్టేషన్లకు విద్యుత్ గ్రిడ్‌ నుంచి అధిక వోల్టేజీతో సరఫరా అందుతుంది. కొన్ని వ్యవస్థల్లో 132 కిలోవోల్టుల స్థాయిలో విద్యుత్ స్వీకరించి, ప్రత్యేక ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లు, ఇతర పరికరాల సాయంతో రైళ్లకు అవసరమైన సరఫరా వ్యవస్థకు అనుగుణంగా మారుస్తారు. భారతీయ రైల్వేలో విస్తృతంగా ఉపయోగించే విద్యుదీకరణ వ్యవస్థ 25 కిలోవోల్టుల ఏసీ ఓవర్‌హెడ్‌ సరఫరా. అంటే సాధారణ గృహ విద్యుత్ వోల్టేజీతో పోలిస్తే ఇది చాలా ఎక్కువ.

సబ్‌స్టేషన్ నుంచి 25 కిలోవోల్టుల విద్యుత్ ఓవర్‌హెడ్‌ వైర్లకు చేరుతుంది. రైలు పైకప్పుపై ఉండే పాంటోగ్రాఫ్‌ అనే పరికరం ఆ తీగను తాకుతూ విద్యుత్‌ను సేకరిస్తుంది. ఈ విద్యుత్ లోకోమోటివ్‌లోని పరికరాలకు చేరి మోటార్లను నడిపిస్తుంది. అందువల్ల విద్యుత్ రైలు ప్రయాణించేటప్పుడు పైభాగంలోని విద్యుత్ తీగల నుంచి నిరంతరంగా శక్తిని పొందగలుగుతుంది.

విద్యుత్ కొరత వచ్చినా రైళ్లు ఆగకుండా ఉండేందుకు ఏర్పాట్లు

విద్యుత్ గ్రిడ్‌లో సమస్యలు తలెత్తినా రైల్వే కార్యకలాపాలపై ప్రభావం తగ్గించేందుకు పలు ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లు ఉంటాయి. రైల్వే విద్యుత్ సరఫరాకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం, ఒకటి కంటే ఎక్కువ సరఫరా మార్గాలను అందుబాటులో ఉంచడం, సమీప సబ్‌స్టేషన్ల మధ్య విద్యుత్‌ను మళ్లించే సదుపాయం కల్పించడం వంటి చర్యలు ఇందులో భాగం.

కొన్ని ప్రాంతాల్లో రైల్వే ట్రాక్షన్ సబ్‌స్టేషన్లకు రెండు వేర్వేరు గ్రిడ్ మార్గాల నుంచి విద్యుత్ అందేలా ఏర్పాటు చేస్తారు. ఒక సరఫరా మార్గంలో సమస్య ఏర్పడితే మరో మార్గం ద్వారా విద్యుత్ అందించే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ మార్పు రక్షణ పరికరాలు, స్విచింగ్ వ్యవస్థల ద్వారా వేగంగా జరుగుతుంది. ఒక సబ్‌స్టేషన్ పూర్తిగా పనిచేయకపోయినా, వ్యవస్థ రూపకల్పనకు అనుగుణంగా పక్కనున్న సబ్‌స్టేషన్ల నుంచి విద్యుత్ సరఫరాను మళ్లించే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ప్రతి సబ్‌స్టేషన్‌లోనూ ఒకే విధమైన రెండు గ్రిడ్ కనెక్షన్లు ఉంటాయని చెప్పలేం. ప్రాంతాన్ని బట్టి సరఫరా ఏర్పాట్లు మారుతాయి.

అత్యవసర పరిస్థితుల్లో రైల్వే విద్యుత్ సరఫరాకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. రైల్వేలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రయాణికులు, సరుకు రవాణా, అత్యవసర సేవలకు కీలకమైన వ్యవస్థ కావడంతో విద్యుత్ సరఫరా సంస్థలు రైల్వే అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని సరఫరా ప్రణాళికలు రూపొందిస్తాయి. అయితే విద్యుత్ గ్రిడ్‌లో తీవ్రమైన సాంకేతిక సమస్యలు తలెత్తినప్పుడు రైల్వేలకు ఎలాంటి పరిస్థితుల్లోనూ విద్యుత్ నిలిచిపోదని చెప్పడం సరైంది కాదు. అత్యవసర ప్రాధాన్యం, ప్రత్యామ్నాయ సరఫరా ఏర్పాట్లు అంతరాయాల ప్రభావాన్ని తగ్గించేందుకు ఉపయోగపడతాయి.

రైలు ప్రయాణంలో న్యూట్రల్ సెక్షన్ అంటే ఏమిటి?

రైల్వే విద్యుదీకరణ వ్యవస్థలో మరో ముఖ్యమైన అంశం న్యూట్రల్ సెక్షన్. రెండు వేర్వేరు విద్యుత్ సరఫరా ప్రాంతాలు కలిసే చోట ఓవర్‌హెడ్‌ తీగల్లో కొంత దూరం విద్యుత్ సరఫరా లేని విధంగా ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనినే న్యూట్రల్ సెక్షన్ అంటారు. వేర్వేరు విద్యుత్ ఫీడర్ల మధ్య నేరుగా విద్యుత్ అనుసంధానం ఏర్పడకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటును ఉపయోగిస్తారు.

రైలు న్యూట్రల్ సెక్షన్‌కు చేరుకునే ముందు లోకో పైలట్ నిర్దేశిత సూచనల ప్రకారం ట్రాక్షన్ విద్యుత్‌ను నిలిపివేస్తాడు. ఆ సమయంలో రైలు తన వేగం, గతిశక్తి ఆధారంగా ఆ చిన్న దూరాన్ని దాటుతుంది. న్యూట్రల్ సెక్షన్‌ను దాటిన తర్వాత మళ్లీ విద్యుత్‌ను స్వీకరించి ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియలో రైలు ఒక్కసారిగా ఆగిపోకుండా ఉండేందుకు ముందుగానే వేగం, ప్రయాణ పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకుని నిర్వహణ చేపడతారు.

ప్రయాణికులకు మాత్రం ఈ మార్పు సాధారణంగా పెద్దగా తెలియదు. ఎందుకంటే రైలు కోచ్‌లలో లైట్లు, ఫ్యాన్లు వంటి అవసరమైన పరికరాలకు విద్యుత్ అందించేందుకు బ్యాటరీ వ్యవస్థలు ఉంటాయి. కొన్ని రైళ్లలో విద్యుత్ సరఫరా కోసం ప్రత్యేక పవర్ కార్లు లేదా జనరేటర్ వ్యవస్థలు కూడా ఉపయోగిస్తారు. అందువల్ల లోకోమోటివ్‌ కొద్దిసేపు ఓవర్‌హెడ్‌ తీగల నుంచి విద్యుత్ తీసుకోకపోయినా కోచ్‌లలోని సౌకర్యాలు సాధారణంగా కొనసాగుతాయి. అయితే అన్ని రైళ్లలోనూ ఒకే విధమైన బ్యాటరీ లేదా జనరేటర్ వ్యవస్థ ఉండదు; కోచ్‌ల రకం, రైలు నిర్మాణాన్ని బట్టి ఏర్పాట్లు మారుతాయి.

నగరాల భవిష్యత్తుకు భూగర్భ కేబులింగ్ ఎందుకు ముఖ్యం?

ఓవర్‌హెడ్‌ తీగల ద్వారా విద్యుత్, ఇంటర్నెట్ వంటి సేవలను అందించడం ప్రారంభ దశలో తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్న పరిష్కారం. కానీ నగరాలు విస్తరిస్తున్న కొద్దీ స్తంభాలపై కేబుళ్ల సంఖ్య పెరిగి నిర్వహణ సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. ఉపయోగంలో లేని తీగలను తొలగించకపోవడం, వేర్వేరు సంస్థలు ఒకే స్తంభాలను వినియోగించడం వల్ల భద్రత, రోడ్ల నిర్వహణ, నగరాల అందం వంటి అంశాలపై ప్రభావం పడుతోంది.

భూగర్భ కేబులింగ్‌ ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఈ సమస్యలను కొంతవరకు తగ్గించవచ్చు. వాతావరణ ప్రభావాల నుంచి కేబుళ్లకు రక్షణ లభించడంతో పాటు రోడ్లపై తీగల గందరగోళం తగ్గుతుంది. అయితే భూగర్భంలో కేబుళ్లు ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రారంభ వ్యయం ఎక్కువగా ఉండటం, ఇప్పటికే ఉన్న నీటి పైపులు, డ్రైనేజీ వ్యవస్థలు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాలతో సమన్వయం అవసరం కావడం వంటి సవాళ్లు ఉంటాయి. అందుకే నగరాల అవసరాలు, బడ్జెట్, భవిష్యత్తు విస్తరణను దృష్టిలో ఉంచుకుని దశలవారీగా ఈ మార్పును చేపట్టాల్సి ఉంటుంది.

మొత్తంగా చూస్తే, భారత రోడ్లపై కనిపించే తీగల అల్లిక వెనుక చారిత్రకంగా తక్కువ ఖర్చుతో విద్యుదీకరణ చేపట్టాల్సిన అవసరం, పట్టణాల ప్రణాళికలో ఉన్న పరిమితులు, ప్రైవేట్ కేబుల్ సంస్థల నిర్వహణ విధానాలు వంటి అనేక కారణాలున్నాయి. మరోవైపు, భారతీయ రైల్వేలో ట్రాక్షన్ సబ్‌స్టేషన్లు, ప్రత్యామ్నాయ విద్యుత్ మార్గాలు, న్యూట్రల్ సెక్షన్లు, కోచ్‌ల బ్యాటరీ వ్యవస్థలు కలిసి భారీ రైలు నెట్‌వర్క్‌ సజావుగా పనిచేయడానికి తోడ్పడుతున్నాయి. నగరాల మౌలిక సదుపాయాలను ఆధునికీకరించడంతో పాటు భద్రత, నిర్వహణకు ప్రాధాన్యం ఇస్తే భవిష్యత్తులో రోడ్లపై తీగల గందరగోళాన్ని తగ్గించే అవకాశం ఉంది.