సింధు జలాలపై భారత్ కీలక వ్యూహం.. నక్కజిత్తుల పాకిస్థాన్‌ తోక కట్!

India Fast-Tracks Indus Water Projects: సింధు జలాల ఒప్పందం విషయంలో భారత్ కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంటోంది. దశాబ్దాలుగా పాకిస్థాన్‌కు ప్రవహిస్తున్న నీటిలో తనకు చట్టబద్ధంగా కేటాయించిన వాటాను పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకునే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. జమ్మూకశ్మీర్‌లో కొత్త జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం, ఇప్పటికే ఉన్న డ్యామ్‌ల సామర్థ్యం పెంపు, నదుల అనుసంధానం, నీటిని మళ్లించే సొరంగాల నిర్మాణం వంటి పనులను వేగవంతం చేస్తోంది. ముఖ్యంగా చెనాబ్ నది నుంచి రావి నదికి నీటిని మళ్లించే 12 కిలోమీటర్ల సొరంగం ప్రాజెక్టు ఈ వ్యూహంలో కీలకంగా మారనుంది. ఈ ప్రాజెక్టులు పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తే ఉత్తర భారతదేశంలోని పలు రాష్ట్రాలకు సాగు, తాగునీటి అవసరాలకు ప్రయోజనం కలగనుంది. మరోవైపు పాకిస్థాన్ నీటి భద్రతపై కూడా ఈ పరిణామాలు ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.

India Fast Tracks Indus Water Projects
India Fast Tracks Indus Water Projects

సింధు జలాలపై భారత్ కీలక వ్యూహం.. పాకిస్థాన్‌కు నీటి కష్టాలు తప్పవా? చెనాబ్‌ నుంచి రావికి జలాల మళ్లింపు..

పాకిస్థాన్‌కు షాక్.. సింధు జలాల్లో తన వాటాను పూర్తిగా వినియోగించుకునేందుకు భారత్ అడుగులు..

సింధు జలాల ఒప్పందం విషయంలో భారత్ కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంటోంది. దశాబ్దాలుగా పాకిస్థాన్‌కు ప్రవహిస్తున్న నీటిలో తనకు చట్టబద్ధంగా కేటాయించిన వాటాను పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకునే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. జమ్మూకశ్మీర్‌లో కొత్త జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం, ఇప్పటికే ఉన్న డ్యామ్‌ల సామర్థ్యం పెంపు, నదుల అనుసంధానం, నీటిని మళ్లించే సొరంగాల నిర్మాణం వంటి పనులను వేగవంతం చేస్తోంది. ముఖ్యంగా చెనాబ్ నది నుంచి రావి నదికి నీటిని మళ్లించే 12 కిలోమీటర్ల సొరంగం ప్రాజెక్టు ఈ వ్యూహంలో కీలకంగా మారనుంది. ఈ ప్రాజెక్టులు పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తే ఉత్తర భారతదేశంలోని పలు రాష్ట్రాలకు సాగు, తాగునీటి అవసరాలకు ప్రయోజనం కలగనుంది. మరోవైపు పాకిస్థాన్ నీటి భద్రతపై కూడా ఈ పరిణామాలు ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.

సింధు జలాల ఒప్పందంపై భారత్ కీలక నిర్ణయం

భారత్, పాకిస్థాన్ మధ్య 1960లో కుదిరిన సింధు జలాల ఒప్పందం (Indus Waters Treaty) ప్రకారం ఆరు నదుల నీటిని రెండు దేశాలకు విభజించారు. సింధు, జీలం, చెనాబ్ నదులను పశ్చిమ నదులుగా పరిగణించి ప్రధానంగా పాకిస్థాన్ వినియోగానికి కేటాయించగా, రావి, బియాస్, సట్లెజ్ నదులపై భారత్‌కు ప్రధాన హక్కులు కల్పించారు. అయితే ఈ ఒప్పందం ప్రకారం పశ్చిమ నదులపై కూడా భారత్‌కు పరిమిత జలవిద్యుత్, సాగు, ఇతర వినియోగ హక్కులు ఉన్నాయి.

పాకిస్థాన్ ప్రోత్సహిస్తున్న ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలను నిలిపివేసే వరకు ఆ దేశంతో సాధారణ చర్చలు కొనసాగించలేమని భారత్ స్పష్టం చేస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని ప్రస్తుతం నిలిపివేతలో (Abeyance) ఉంచినట్లు ప్రకటించింది. ఈ పరిణామంతో రెండు దేశాల మధ్య జలవనరుల అంశం మరోసారి అంతర్జాతీయంగా చర్చనీయాంశమైంది.

గత ఏడు దశాబ్దాలకు పైగా భారత్‌కు కేటాయించిన తూర్పు నదుల నీటిలో కొంత భాగం పూర్తిస్థాయిలో వినియోగంలోకి రాకుండా పాకిస్థాన్ వైపు ప్రవహించేది. అవసరమైన నిల్వ, మళ్లింపు, కాలువలు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాలు పూర్తిస్థాయిలో లేకపోవడం ఇందుకు ప్రధాన కారణం. ఇప్పుడు ఆ నీటిని దేశీయ అవసరాలకు వినియోగించుకునేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేస్తోంది.

చెనాబ్ నదిపై భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు

జమ్మూకశ్మీర్‌లోని చెనాబ్ నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో భారత్ పలు భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులను నిర్మిస్తోంది. వీటిలో పాకల్ దుల్, కిరు ప్రాజెక్టులు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి. కిష్త్వార్ జిల్లాలోని మారుసుదార్ నదిపై నిర్మిస్తున్న పాకల్ దుల్ ప్రాజెక్టు 1,000 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంతో రూపొందుతోంది. ఇది చెనాబ్ నదికి ఉపనది కావడంతో ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ప్రాంతీయ జలవనరుల వినియోగానికి కూడా అవకాశం ఏర్పడుతుంది.

అదే జిల్లాలో నిర్మిస్తున్న కిరు జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు 624 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో రూపుదిద్దుకుంటోంది. ఇందులో 156 మెగావాట్ల సామర్థ్యం కలిగిన నాలుగు యూనిట్లు ఉంటాయి. పాకల్ దుల్, కిరు ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి కలిపి సుమారు రూ.12,399 కోట్ల పెట్టుబడి కేటాయించినట్లు సమాచారం. 2019 ఫిబ్రవరిలో ప్రారంభమైన ఈ ప్రాజెక్టులను 2026 డిసెంబర్ నాటికి అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో పనులు చేపట్టారు.

ఇప్పటికే చెనాబ్ నదీ వ్యవస్థలో బగ్లిహార్, సలాల్ వంటి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు పనిచేస్తున్నాయి. కిషన్‌గంగా ప్రాజెక్టు కూడా జమ్మూకశ్మీర్‌లోని మరో ముఖ్యమైన జలవిద్యుత్ కేంద్రంగా కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తోంది. ఈ ప్రాజెక్టుల ద్వారా విద్యుత్ ఉత్పత్తితో పాటు భారత్‌కు అనుమతించిన మేరకు నీటి వినియోగం సాధ్యమవుతోంది.

మరోవైపు రాట్లే, క్వార్ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణ పనులు కూడా వేగంగా కొనసాగుతున్నాయి. కుల్దా స్టేజ్-1, దుల్హస్తి స్టేజ్-2, కిర్తాయ్ స్టేజ్-2, సావల్‌కోట్ స్టేజ్-2 వంటి ప్రతిపాదిత ప్రాజెక్టులపైనా ప్రణాళికలు సిద్ధమవుతున్నాయి. ఈ ప్రాజెక్టులన్నీ పూర్తయితే పశ్చిమ నదుల పరివాహక ప్రాంతంలో అదనంగా సుమారు 3,500 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం అందుబాటులోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.

చెనాబ్ నుంచి రావి నదికి 12 కిలోమీటర్ల సొరంగం

భారత్ చేపడుతున్న జలవనరుల ప్రాజెక్టుల్లో చెనాబ్ నుంచి రావి నదికి నీటిని మళ్లించే 12 కిలోమీటర్ల పొడవైన సొరంగం ప్రాజెక్టు కీలకమైనది. ఈ సొరంగం ద్వారా చెనాబ్ నదిలోని నీటిని రావి నదీ వ్యవస్థకు అనుసంధానం చేయాలనే లక్ష్యంతో నిర్మాణ కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నారు.

రావి నది భారత్‌కు కేటాయించిన తూర్పు నదుల్లో ఒకటి. చెనాబ్ నుంచి మళ్లించిన నీటిని రావి నదీ వ్యవస్థలోకి తీసుకురావడం ద్వారా ఇప్పటికే ఉన్న సట్లెజ్-బియాస్-రావి అనుసంధాన వ్యవస్థకు మరింత బలం చేకూరనుంది. ఈ నీటిని అవసరాలకు అనుగుణంగా వివిధ ప్రాంతాలకు పంపిణీ చేయడానికి అవకాశం ఏర్పడుతుంది.

ఈ అనుసంధాన వ్యవస్థ ద్వారా రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా, జమ్మూకశ్మీర్ ప్రాంతాలకు సాగునీరు, ఇతర అవసరాల కోసం నీటిని అందించే లక్ష్యం ఉంది. ముఖ్యంగా నీటి కొరత ఎదుర్కొనే ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయానికి ఈ ప్రాజెక్టులు ఉపయోగపడనున్నాయి. సట్లెజ్-రావి అనుసంధాన వ్యవస్థ రెండో దశ వంటి భవిష్యత్తు ప్రాజెక్టులు కూడా ఈ నీటి పంపిణీ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచనున్నాయి.

షాపూర్ కండి, ఉజ్ ప్రాజెక్టులతో నీటి వినియోగానికి కొత్త మార్గాలు

రావి నదిపై నిర్మిస్తున్న షాపూర్ కండి ప్రాజెక్టు కూడా భారత్ జలవనరుల వ్యూహంలో ముఖ్యమైనది. ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తయితే రావి నది నీటిని మరింత సమర్థవంతంగా నిల్వ చేయడం, మళ్లించడం సాధ్యమవుతుంది. ఇప్పటివరకు పూర్తిస్థాయిలో వినియోగంలోకి రాని నీటిని పంజాబ్, జమ్మూకశ్మీర్ ప్రాంతాల వ్యవసాయ అవసరాలకు ఉపయోగించుకోవచ్చు.

షాపూర్ కండి ప్రాజెక్టుతో పాటు ఉజ్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణం కూడా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. ఈ రెండు ప్రాజెక్టులను 2027 మధ్య నాటికి, అంటే జూన్ నుంచి ఆగస్టు మధ్య అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యాలు ఉన్నట్లు సమాచారం. ఇవి పూర్తయితే రావి నదిపై భారత్‌కు ఉన్న జలవినియోగ అవకాశాలు మరింత పెరుగుతాయి.

దశాబ్దాలుగా సముద్రంలోకి లేదా పాకిస్థాన్ వైపు ప్రవహిస్తూ పూర్తిస్థాయిలో వినియోగంలోకి రాని నీటిని దేశంలోని సాగు, తాగునీటి అవసరాలకు మళ్లించడమే ఈ ప్రాజెక్టుల ప్రధాన ఉద్దేశం. అయితే నీటి మళ్లింపు, నిల్వ సామర్థ్యం, కాలువల అనుసంధానం వంటి అంశాలు పూర్తిస్థాయిలో అమలైతేనే ఆశించిన ప్రయోజనాలు అందుతాయి.

పాకిస్థాన్ నీటి భద్రతపై పెరుగుతున్న ఆందోళనలు

భారత్ చేపడుతున్న ఈ ప్రాజెక్టులు పాకిస్థాన్‌లో ఆందోళనలకు కారణమవుతున్నాయి. పాకిస్థాన్ వ్యవసాయ రంగం సింధు నదీ వ్యవస్థపై అధికంగా ఆధారపడి ఉంది. ముఖ్యంగా పంజాబ్, సింధ్ ప్రాంతాల్లో సాగునీటి అవసరాలకు ఈ నదులే ప్రధాన ఆధారం. భారత్ తనకు కేటాయించిన నీటిని పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకోవడం ప్రారంభిస్తే పాకిస్థాన్‌కు అందే నీటి ప్రవాహంలో మార్పులు వచ్చే అవకాశం ఉందని అక్కడి నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

అయితే భారత్ చేపడుతున్న ప్రాజెక్టుల వల్ల పాకిస్థాన్‌కు తక్షణమే తీవ్రమైన కరువు ఏర్పడుతుందని చెప్పడం కంటే, భవిష్యత్తులో ఆ దేశ నీటి లభ్యతపై ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశాన్ని గుర్తించడం సముచితం. నదుల సహజ ప్రవాహం, వర్షపాతం, హిమనీనదాల కరుగుదల, నీటి నిల్వ సామర్థ్యం, వ్యవసాయ వినియోగం వంటి అనేక అంశాలు పాకిస్థాన్ నీటి భద్రతను ప్రభావితం చేస్తాయి.

పాకిస్థాన్‌లోని కొందరు నీటి, వాతావరణ నిపుణులు కూడా ఈ పరిణామాలను తీవ్రంగా పరిగణించాలని తమ ప్రభుత్వానికి సూచిస్తున్నట్లు సమాచారం. భారత్‌తో నిరంతర ఉద్రిక్తతలు కొనసాగించడం కంటే దౌత్యపరమైన చర్చలకు మార్గం సుగమం చేసుకోవాలని, ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలను నిలిపివేయాలని వారు అభిప్రాయపడుతున్నారు. భవిష్యత్తులో నీటి కొరత తీవ్రతరం కాకుండా ముందస్తు ప్రణాళికలు రూపొందించుకోవాల్సిన అవసరాన్ని కూడా నొక్కి చెబుతున్నారు.

భారత్‌పై క్షిపణి దాడుల హెచ్చరికలు.. ఎంతవరకు సాధ్యం?

భారత్ డ్యామ్‌లు, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణాన్ని వేగవంతం చేస్తుండటంతో పాకిస్థాన్ రాజకీయ, సైనిక వర్గాల నుంచి తీవ్ర వ్యాఖ్యలు వినిపిస్తున్నాయి. పాకిస్థాన్ ఆర్మీ చీఫ్ అసిమ్ మునీర్ సహా కొందరు నాయకులు భారత జలవనరుల ప్రాజెక్టులను లక్ష్యంగా చేసుకుని క్షిపణి దాడుల గురించి హెచ్చరికలు చేసినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి.

అయితే ఇలాంటి బెదిరింపులు ఆచరణలో ఎంతవరకు సాధ్యమనే ప్రశ్నలు కూడా తలెత్తుతున్నాయి. భారత్ తన కీలక మౌలిక సదుపాయాలు, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల భద్రతకు అవసరమైన రక్షణ చర్యలు చేపడుతోంది. రెండు దేశాల మధ్య సైనిక ఘర్షణకు దారితీసే చర్యలు పాకిస్థాన్‌కే తీవ్ర పరిణామాలను కలిగించే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల సైనిక బెదిరింపుల కంటే చర్చలు, దౌత్యపరమైన పరిష్కారాలకే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

ఉత్తర భారత రాష్ట్రాలకు ప్రయోజనం.. భారత్ జలవనరుల వ్యూహంలో కీలక మార్పు

చెనాబ్, రావి, బియాస్, సట్లెజ్ నదులను అనుసంధానించే ప్రాజెక్టులు పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తే ఉత్తర భారతదేశంలోని పలు ప్రాంతాలకు ప్రయోజనం కలగనుంది. ముఖ్యంగా రాజస్థాన్‌లోని నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాలకు సాగునీరు అందించడంతో పాటు పంజాబ్, హర్యానా, జమ్మూకశ్మీర్‌లో వ్యవసాయ అవసరాలకు నీటి లభ్యత పెంచే అవకాశం ఉంది. అదనంగా జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి పెరగడం ద్వారా దేశ విద్యుత్ అవసరాలకు కూడా తోడ్పాటు లభిస్తుంది.

రాట్లే, క్వార్, పాకల్ దుల్, కిరు వంటి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు, షాపూర్ కండి, ఉజ్ వంటి నీటి నిల్వ, మళ్లింపు ప్రాజెక్టులు, చెనాబ్-రావి సొరంగం వంటి అనుసంధాన పనులు ఒకదానికొకటి తోడ్పడే మౌలిక సదుపాయాలుగా మారనున్నాయి. భవిష్యత్తులో మరిన్ని ప్రాజెక్టులు పూర్తయితే నదీ జలాల వినియోగంలో భారత్ మరింత స్వయం సమృద్ధి సాధించే అవకాశం ఉంటుంది.

మొత్తంగా చూస్తే, సింధు జలాల ఒప్పందం విషయంలో భారత్ తీసుకున్న వైఖరితో పాటు జమ్మూకశ్మీర్‌లో వేగవంతమవుతున్న జలవనరుల ప్రాజెక్టులు దేశ వ్యూహంలో కీలకమైన మార్పును సూచిస్తున్నాయి. ఇప్పటివరకు పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకోలేకపోయిన నీటిని దేశీయ అవసరాలకు మళ్లించడం, వ్యవసాయానికి భరోసా కల్పించడం, విద్యుత్ ఉత్పత్తిని పెంచడం భారత్ ముందున్న లక్ష్యాలు. ఈ ప్రాజెక్టులన్నీ నిర్ణీత గడువుల్లో పూర్తయి, సమర్థవంతంగా పనిచేస్తే ఉత్తర భారతదేశ జలవనరుల రంగంలో దీర్ఘకాలిక మార్పులు చోటుచేసుకునే అవకాశం ఉంది.

Tags

5 readers have reacted

Latest