నరకాసురుని వధ మాత్రమే కాదు... సముద్ర గర్భం నుండి ఉద్భవించిన దివ్య సంపద గురించి మీకు తెలుసా!

• గోవర్ధన పర్వతం కింద దాగి ఉన్న అద్భుతం.. ఆ ఒక్క చిటికెన వేలు చూపిన మహిమ ఏంటి?!

• అమృత్‌సర్‌లో దీపావళి నాడే ‘బందీ ఛోర్ దివస్’.. మొఘల్ కారాగారం నుంచి ఆ 52 మంది రాజులు ఎలా తప్పించుకున్నారు?!

• పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దీపావళి అమావాస్య అర్ధరాత్రి కాళీ పూజ ఎందుకు చేస్తారు?.. ఆ ఉగ్రరూపం వెనుక ఆంతర్యమేంటి?!

భారతదేశంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన పండుగల్లో దీపావళి ఒకటి. దీపావళి అనే పదం సంస్కృతం నుంచి వచ్చింది. దీని అర్థం దీపాల వరుస అని. అమావాస్య చీకట్లను తొలగిస్తూ ఇళ్ల ముందు, ముంగిళ్లలో, దేవాలయాల్లో వేలాది దీపాలను వెలిగించడం ఈ పండుగ ప్రత్యేకత. హిందూ సంప్రదాయంలో దీపావళికి ఎంతో ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉంది. చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి, చీకటిపై వెలుగు సాధించిన విజయానికి ప్రతీకగా ఈ పండుగను భావిస్తారు.

దీపావళి వెనుక ఉన్న పురాణ కథలు

దీపావళి పండుగకు సంబంధించి దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో అనేక పురాణ గాథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఉత్తర భారతదేశంలో రామాయణానికి సంబంధించిన కథకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. 14 సంవత్సరాల వనవాసం ముగించుకుని, రావణుడిని సంహరించిన అనంతరం శ్రీరాముడు సీతాదేవి, లక్ష్మణుడితో కలిసి అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన సందర్భంగా ప్రజలు నగరమంతా దీపాలు వెలిగించి స్వాగతం పలికారని విశ్వసిస్తారు. ఈ విజయోత్సవమే కాలక్రమంలో దీపావళి పండుగగా ప్రసిద్ధి చెందిందని చెబుతారు.

మరోవైపు శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిని సంహరించిన రోజును గుర్తుచేసుకుంటూ దక్షిణ భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో నరక చతుర్దశిని ప్రత్యేకంగా జరుపుకుంటారు. ప్రజలను, దేవతలను ఇబ్బందులకు గురిచేసిన నరకాసురుడి అంతంతో లోకానికి విముక్తి లభించిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అలాగే సముద్ర మథనం సమయంలో లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భవించిందని, అందుకే దీపావళి అమావాస్య రోజున లక్ష్మీదేవిని పూజిస్తే ఐశ్వర్యం, సుఖసంతోషాలు కలుగుతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.

ఐదు రోజుల పాటు దీపావళి సంబరాలు

భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో దీపావళి వేడుకలు ఐదు రోజుల పాటు కొనసాగుతాయి. మొదటి రోజైన ధన త్రయోదశి లేదా ధన్ తేరస్‌తో పండుగ వాతావరణం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ రోజున ప్రజలు బంగారం, వెండి, కొత్త పాత్రలు, ఇతర వస్తువులను కొనుగోలు చేయడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు. వ్యాపారులు తమ దుకాణాలను అలంకరించి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. ధన్వంతరి జయంతిని కూడా ఈ రోజున జరుపుకుంటారు.

రెండో రోజు నరక చతుర్దశి. ఈ రోజున తెల్లవారుజామునే నిద్రలేచి నువ్వుల నూనెతో తలంటుకుని, స్నానం చేసి కొత్త దుస్తులు ధరిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో దీన్ని అభ్యంగన స్నానంగా పిలుస్తారు. అనంతరం దేవుడికి పూజలు చేసి కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి పండుగను ఆస్వాదిస్తారు.

మూడో రోజు దీపావళి ప్రధాన పండుగ. అమావాస్య రోజున ఇళ్లను శుభ్రం చేసి పూలు, విద్యుత్ దీపాలు, రంగురంగుల అలంకరణలతో అందంగా తీర్చిదిద్దుతారు. ఇంటి ముందు రంగవల్లులు వేసి, మట్టి ప్రమిదల్లో నూనె లేదా నెయ్యి పోసి దీపాలు వెలిగిస్తారు. సాయంత్రం లక్ష్మీదేవి, గణేశుడికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. వ్యాపార వర్గాలు కొత్త ఖాతాల పుస్తకాలను ప్రారంభించి పూజలు చేయడం కూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది.

నాలుగో రోజు గోవర్ధన పూజ, అన్నకూట్, బలి పాడ్యమి వంటి వేడుకలు నిర్వహిస్తారు. శ్రీకృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తి గోకుల ప్రజలను భారీ వర్షాల నుంచి కాపాడిన సందర్భాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ ఉత్తర భారతదేశంలో గోవర్ధన పూజ చేస్తారు. వివిధ రకాల వంటకాలను దేవుడికి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ రోజును విక్రమ సంవత్ కొత్త సంవత్సర ప్రారంభంగా కూడా పరిగణిస్తారు.

ఐదో రోజు భాయ్ దూజ్ లేదా భ్రాతృ ద్వితీయగా జరుపుకుంటారు. సోదరీమణులు తమ సోదరులకు తిలకం దిద్ది, ఆయురారోగ్యాలు, సుఖసంతోషాలు కలగాలని ప్రార్థిస్తారు. సోదరులు తమ సోదరీమణులకు బహుమతులు అందించి వారి పట్ల ప్రేమాభిమానాలను చాటుకుంటారు. ఈ విధంగా దీపావళి పండుగ కుటుంబ బంధాలకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతనిస్తుంది.

రాష్ట్రాలను బట్టి మారే దీపావళి సంబరాలు

భారతదేశంలో ప్రతి రాష్ట్రంలో దీపావళి వేడుకలకు ప్రత్యేకత ఉంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని అయోధ్యలో దీపావళి అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది. సరయూ నది తీరంలో లక్షలాది మట్టి దీపాలను వెలిగించి దీపోత్సవం నిర్వహిస్తారు. దేవాలయాలు, ఘాట్లు, వీధులు విద్యుత్ దీపాలతో అందంగా ముస్తాబవుతాయి. వారణాసి వంటి పవిత్ర నగరాల్లోనూ ప్రత్యేక పూజలు, దీపాలంకరణలు ఆకట్టుకుంటాయి.

ఢిల్లీలో దీపావళి సందర్భంగా ఇళ్లు, మార్కెట్లు, కార్యాలయాలు, ప్రధాన వీధులు రంగురంగుల విద్యుత్ దీపాలతో కళకళలాడుతాయి. లక్ష్మీ పూజలు, బహుమతుల పంపిణీ, మిఠాయిలు పంచుకోవడం వంటి కార్యక్రమాలు విస్తృతంగా జరుగుతాయి. పంజాబ్‌లో దీపావళికి సిక్కు సంప్రదాయంలోనూ ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అమృత్‌సర్‌లోని స్వర్ణ దేవాలయాన్ని వేలాది దీపాలు, విద్యుత్ అలంకరణలతో ముస్తాబు చేస్తారు. సిక్కుల ఆరో గురువు గురు హర్‌గోబింద్ సాహిబ్ జైలు నుంచి విడుదలైన సందర్భాన్ని బందీ ఛోర్ దివస్‌గా జరుపుకుంటారు. ఇది సాధారణంగా దీపావళి రోజునే వస్తుంది.

గుజరాత్‌లో దీపావళి పండుగతో పాటు కొత్త ఆర్థిక సంవత్సరానికి స్వాగతం పలుకుతారు. వ్యాపారులు లక్ష్మీ పూజలు నిర్వహించి కొత్త ఖాతాలను ప్రారంభిస్తారు. ఇళ్ల ముందు అందమైన రంగోలీలు వేస్తారు. మహారాష్ట్రలో వసుబరస్‌తో ప్రారంభమయ్యే దీపావళి వేడుకలు భాయ్ దూజ్ వరకు కొనసాగుతాయి. ఫరాల్ పేరుతో వివిధ రకాల సంప్రదాయ పిండి వంటకాలు, చిరుతిళ్లు తయారు చేస్తారు.

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దీపావళి అమావాస్య రోజున కాళీ పూజకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. కోల్‌కతాతో పాటు రాష్ట్రంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో కాళీమాత మండపాలను ప్రత్యేకంగా అలంకరించి రాత్రంతా పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఒడిశాలో పూర్వీకులను స్మరించుకునే సంప్రదాయం కూడా దీపావళి వేడుకల్లో భాగంగా ఉంటుంది. తమిళనాడులో నరక చతుర్దశికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. తెల్లవారుజామున నూనె స్నానం చేసి కొత్త బట్టలు ధరించి, మిఠాయిలు పంచుకుంటూ సంబరాలు జరుపుకుంటారు.

కర్ణాటకలోనూ నరక చతుర్దశి, బలి పాడ్యమి వేడుకలు ప్రత్యేకంగా నిర్వహిస్తారు. కేరళలో దీపావళి వేడుకలు ఉత్తర భారతదేశంతో పోలిస్తే కొంత భిన్నంగా, పరిమిత స్థాయిలో జరుగుతాయి. అసోం, త్రిపుర, ఇతర ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లోనూ దీపాలంకరణలు, పూజలు, బాణసంచా కాల్చడం వంటి కార్యక్రమాలు కనిపిస్తాయి.

తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలో దీపావళి పండుగను నరక చతుర్దశి, అమావాస్య రోజుల్లో ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటారు. ముఖ్యంగా తెల్లవారుజామున అభ్యంగన స్నానం, కొత్త దుస్తులు ధరించడం, దేవుడికి పూజలు చేయడం సంప్రదాయంగా వస్తోంది. సాయంత్రం ఇళ్ల ముందు దీపాలు వెలిగించి లక్ష్మీ పూజలు నిర్వహిస్తారు. పిల్లలు, పెద్దలు కలిసి బాణసంచా కాల్చుతూ ఆనందిస్తారు. బంధుమిత్రులకు మిఠాయిలు పంచి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. గ్రామాల్లో పండుగ సందడి ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తే, నగరాల్లో షాపింగ్, విద్యుత్ అలంకరణలు, బహుమతుల కొనుగోళ్లు ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.

విదేశాల్లోనూ భారతీయ సంప్రదాయాల వెలుగులు

దీపావళి వేడుకలు ఇప్పుడు భారతదేశానికే పరిమితం కాలేదు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నివసిస్తున్న భారతీయులు తమ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను తరువాతి తరాలకు పరిచయం చేస్తూ ఈ పండుగను ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు. అమెరికా, బ్రిటన్, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, సింగపూర్, మలేషియా, యూఏఈ, దక్షిణాఫ్రికా, మారిషస్, నేపాల్, ఫిజీ వంటి దేశాల్లో దీపావళి వేడుకలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తున్నాయి.

అమెరికాలో న్యూయార్క్, న్యూజెర్సీ, కాలిఫోర్నియా, చికాగో, టెక్సాస్ వంటి ప్రాంతాల్లో భారతీయ సంఘాలు దీపావళి కార్యక్రమాలను పెద్ద ఎత్తున నిర్వహిస్తాయి. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, దేవాలయాలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, సాంస్కృతిక కేంద్రాల్లో దీపావళి వేడుకలు జరుగుతాయి. భారతీయ సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించి కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులతో కలిసి పూజలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, నృత్య ప్రదర్శనలు నిర్వహిస్తారు. తెలుగు సంఘాలు కూడా ప్రత్యేకంగా దీపావళి వేడుకలు ఏర్పాటు చేసి తెలుగు పాటలు, నృత్యాలు, వినోద కార్యక్రమాలతో ప్రవాసాంధ్రులను ఒక్కచోట చేర్చుతాయి.

బ్రిటన్‌లో లండన్‌తో పాటు లీచెస్టర్, బర్మింగ్‌హామ్ వంటి నగరాల్లో దీపావళి వేడుకలు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందాయి. ముఖ్యంగా లీచెస్టర్‌లో నిర్వహించే దీపావళి ఉత్సవాలకు వేలాది మంది హాజరవుతారు. వీధుల్లో దీపాలంకరణలు, సంగీతం, నృత్య ప్రదర్శనలు, బాణసంచా కార్యక్రమాలు పండుగ వాతావరణాన్ని తీసుకొస్తాయి. స్థానిక ప్రజలు కూడా ఈ వేడుకల్లో పాల్గొనడం విశేషం.

కెనడాలో టొరంటో, వాంకూవర్, బ్రాంప్టన్ వంటి నగరాల్లో భారతీయ సంఘాలు దీపావళి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. ఆస్ట్రేలియాలో సిడ్నీ, మెల్‌బోర్న్, బ్రిస్బేన్, పెర్త్ నగరాల్లో దీపావళి వేడుకలు ఘనంగా జరుగుతాయి. సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు, భారతీయ వంటకాల స్టాళ్లు, సంగీత కార్యక్రమాలు, కుటుంబ సమ్మేళనాలు ఈ వేడుకల్లో భాగమవుతాయి. కొన్ని నగరాల్లో నిర్వహించే దీపావళి ఉత్సవాలకు భారతీయేతరులు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో హాజరవుతారు.

సింగపూర్‌లో లిటిల్ ఇండియా ప్రాంతం దీపావళి సందర్భంగా ప్రత్యేక ఆకర్షణగా మారుతుంది. వీధులన్నీ రంగురంగుల విద్యుత్ దీపాలతో మెరిసిపోతాయి. మలేషియాలో భారతీయ మూలాలున్న ప్రజలు దేవాలయాల్లో పూజలు నిర్వహించి, కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి పండుగను జరుపుకుంటారు. నేపాల్‌లో దీపావళిని తిహార్‌గా పిలుస్తారు. ఐదు రోజుల పాటు జరుపుకునే ఈ పండుగలో కాకులు, కుక్కలు, ఆవులకు ప్రత్యేక పూజలు చేయడంతో పాటు లక్ష్మీ పూజ, సోదరసోదరీమణుల అనుబంధానికి సంబంధించిన వేడుకలు నిర్వహిస్తారు.

యూఏఈలో దుబాయ్, అబుదాబి వంటి నగరాల్లో నివసిస్తున్న భారతీయులు దేవాలయాలు, కమ్యూనిటీ కేంద్రాల్లో దీపావళి వేడుకలు నిర్వహిస్తారు. ముఖ్యంగా తెలుగు, తమిళ, ఉత్తర భారతీయ సంఘాలు తమ ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేస్తాయి. మారిషస్, ఫిజీ, దక్షిణాఫ్రికా వంటి దేశాల్లో భారతీయ సంతతి ప్రజలు తరతరాలుగా దీపావళి సంప్రదాయాలను కొనసాగిస్తున్నారు. కొన్ని దేశాల్లో దీపావళికి అధికారిక సెలవు కూడా ప్రకటిస్తారు.

దీపావళి అంటే కేవలం దీపాలు, బాణసంచా మాత్రమే కాదు

ప్రస్తుత కాలంలో దీపావళి వేడుకల్లో అనేక మార్పులు కనిపిస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు మట్టి ప్రమిదలు, ఇంట్లో తయారుచేసే పిండి వంటకాలు, కుటుంబ సభ్యుల కలయికతో పండుగ జరుపుకునేవారు. ఇప్పుడు విద్యుత్ దీపాలంకరణలు, ఆధునిక బహుమతులు, ఆన్‌లైన్ షాపింగ్, సామాజిక మాధ్యమాల్లో శుభాకాంక్షలు చెప్పడం కూడా వేడుకల్లో భాగమయ్యాయి. అయినప్పటికీ పండుగ వెనుక ఉన్న అసలైన సందేశం మాత్రం మారలేదు. కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ప్రేమాభిమానాలు పెంపొందించడం, పేదలకు సాయం చేయడం, ఇతరులతో ఆనందాన్ని పంచుకోవడం దీపావళి మనకు నేర్పించే ముఖ్యమైన విలువలు.

అయితే దీపావళి సందర్భంగా పర్యావరణ పరిరక్షణపై కూడా ప్రతి ఒక్కరూ దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది. బాణసంచా నుంచి వెలువడే పొగ, శబ్దం గాలి కాలుష్యానికి కారణమవుతాయి. ముఖ్యంగా చిన్నపిల్లలు, వృద్ధులు, శ్వాసకోశ సమస్యలు ఉన్నవారు, పెంపుడు జంతువులు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే పర్యావరణహిత దీపావళిని ప్రోత్సహించడం, సాధ్యమైనంత వరకు తక్కువ శబ్దం వచ్చే బాణసంచాను ఉపయోగించడం, సురక్షితమైన పద్ధతుల్లో వేడుకలు జరుపుకోవడం మంచిది. దీపాలు వెలిగించడం, మొక్కలు నాటడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడం ద్వారా కూడా పండుగ ఆనందాన్ని మరింత అర్థవంతంగా మార్చుకోవచ్చు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎక్కడ ఉన్నా భారతీయుల హృదయాల్లో దీపావళికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. స్వదేశానికి దూరంగా ఉన్నా, విదేశాల్లో కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి ఒక చిన్న దీపం వెలిగించినా, ఆ వెలుగులో స్వస్థలం, చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు, మన సంస్కృతి కనిపిస్తాయి. అందుకే దీపావళి ఒక మతపరమైన పండుగ మాత్రమే కాదు.. తరతరాలను, కుటుంబాలను, దేశాలను కలిపే భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక. చీకటిని తొలగించి వెలుగును పంచుకోవాలనే సందేశంతో ప్రతి ఇంటిలోనూ ఆనందం, ఆశ, ఐక్యత నింపే పండుగే దీపావళి.