భారత రైలు అద్భుత స్వదేశీ టెక్నాలజీ! ఫాలో అవుతున్న ప్రపంచ దేశాలు!

• నేషనల్ ట్రైన్ ఎంక్వైరీ సిస్టమ్ సర్వర్లు.. ప్రయాణికుల ఫోన్లలోకి చేరే అసలైన డేటా!

• వేర్ ఈజ్ మై ట్రైన్, ఐఆర్‌సీటీసీ, మేక్‌మైట్రిప్ యాప్‌లకు బ్యాక్‌బోన్ ఇదే!

• కేవలం లొకేషన్ మాత్రమే కాదు.. అత్యవసర సమయాల్లో ప్రమాదాల నివారణకు రక్షణ కవచం!

Business: మనం నిత్యం ఉపయోగించే కార్లు, బైకులు లేదా స్మార్ట్‌ఫోన్లలో గూగుల్ మ్యాప్స్ ద్వారా జీపీఎస్ ట్రాకింగ్ ఎలా పనిచేస్తుందో అందరికీ తెలుసు. అయితే రోజూ లక్షలాది మంది ప్రయాణికులను గమ్యస్థానాలకు చేర్చే వేలాది రైళ్ల లైవ్ లొకేషన్, అవి ఎంత వేగంతో వెళ్తున్నాయి, ఏ స్టేషన్‌కు ఎప్పుడు చేరుకుంటాయనే కచ్చితమైన వివరాలు మన మొబైల్ ఫోన్లలోకి ఎలా వస్తాయి అనేది చాలామందికి అంతుచిక్కని ప్రశ్న. సాధారణ రోడ్డు వాహనాల్లో ఉపయోగించే చిన్నపాటి జీపీఎస్ డివైస్‌లతో పోలిస్తే, భారతీయ రైల్వే వ్యవస్థలో వేలాది రైళ్లను ఒకేసారి పర్యవేక్షించడం అనేది అత్యంత సంక్లిష్టమైన ప్రక్రియ. దీనికోసం భారత రైల్వే అత్యంత పటిష్టమైన, భారీ శాటిలైట్ కమ్యూనికేషన్ నెట్‌వర్క్‌ను వినియోగిస్తూ ఒక డిజిటల్ విప్లవాన్నే సృష్టించింది.

ఇస్రో రూపొందించిన ఆర్టీఐఎస్ (RTIS) విప్లవం

భారత రైళ్ల కదలికలను కచ్చితత్వంతో గుర్తించేందుకు భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) సహకారంతో రైల్వే శాఖ ‘రియల్ టైమ్ ట్రైన్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్’ (RTIS)ను అభివృద్ధి చేసింది. ఇది సాధారణ మొబైల్ సిగ్నల్ టవర్లపై ఆధారపడే వ్యవస్థ కాదు, నేరుగా అంతరిక్షంలోని ఉపగ్రహాలతో అనుసంధానమై పనిచేస్తుంది. నెట్‌వర్క్ సరిగ్గా లేని మారుమూల అటవీ ప్రాంతాల్లో సైతం రైలు ఎక్కడ ఉందో ఈ వ్యవస్థ ద్వారా గుర్తించవచ్చు. రైల్వే నెట్‌వర్క్ ఆపరేషన్లను క్రమబద్ధీకరించడం, సిగ్నలింగ్ వ్యవస్థను ఆధునీకరించడం, అత్యవసర సమయాల్లో వేగంగా స్పందించడమే లక్ష్యంగా ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు, రైల్వే ఇంజనీర్లు సంయుక్తంగా ఈ భారీ ప్రాజెక్టును పట్టాలెక్కించారు.

లోకోమోటివ్ ఇంజిన్లలో శాటిలైట్ పరికరాల అమరిక

ట్రైన్ ట్రాకింగ్ ప్రక్రియ మొత్తం రైలు ఇంజిన్ (లోకోమోటివ్) నుంచే ప్రారంభమవుతుంది. ప్రతి లోకోమోటివ్ పైభాగంలో జీపీఎస్ మరియు జీఎన్ఎస్ఎస్ (GNSS) ఆధారిత అత్యాధునిక ట్రాకింగ్ పరికరాలను పక్కాగా అమర్చుతారు. ఈ పరికరాలు అంతరిక్షంలోని నావిగేషన్ శాటిలైట్ల నుంచి సిగ్నల్స్‌ను నిరంతరం రిసీవ్ చేసుకుంటాయి. రైలు ప్రస్తుతం ఏ ట్రాక్‌పై ప్రయాణిస్తోంది, గంటకు ఎన్ని కిలోమీటర్ల వేగంతో వెళ్తోంది, రైలు ఆగి ఉందా లేదా కదులుతోందా, ఏ దిశగా పయనిస్తోంది వంటి సమస్త సమాచారాన్ని ఈ డివైస్ సెకన్ల వ్యవధిలోనే పక్కాగా రికార్డ్ చేస్తుంది.

స్వదేశీ నావిగేషన్ వ్యవస్థ ‘నావిక్’ (NavIC) పాత్ర

ఈ ట్రాకింగ్ వ్యవస్థలో అత్యంత గర్వించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, భారత్ సొంతంగా అభివృద్ధి చేసుకున్న ‘నావిక్’ (Navigation with Indian Constellation) నావిగేషన్ శాటిలైట్ వ్యవస్థను వినియోగించడం. అమెరికాకు చెందిన జీపీఎస్ వ్యవస్థపై పూర్తిస్థాయిలో ఆధారపడకుండా, దేశ భద్రత మరియు వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను కాపాడుతూ ఇస్రో సొంత ఉపగ్రహాల ద్వారా రైల్వే డేటాను ప్రాసెస్ చేస్తోంది. నావిక్ వ్యవస్థ మన దేశ సరిహద్దులు, తీర ప్రాంతాలు మరియు కొండల నడుమ కూడా అద్భుతమైన ఖచ్చితత్వాన్ని అందిస్తుంది. విదేశీ వ్యవస్థలపై ఆధారపడకుండా స్వదేశీ సాంకేతికతతో ఇంతటి బృహత్తర వ్యవస్థను నడపడం భారత సాంకేతిక స్వావలంబనకు గొప్ప నిదర్శనం.

కంట్రోల్ రూములకు సమాచార బదిలీ – ఆపరేషన్స్ పర్యవేక్షణ

లోకోమోటివ్ ఇంజిన్లలోని పరికరాలు సేకరించిన డేటాను వైర్‌లెస్ కమ్యూనికేషన్ ద్వారా సెంట్రల్ రైల్వే కంట్రోల్ సెంటర్లు మరియు జోనల్ కంట్రోల్ రూములకు పంపుతాయి. అక్కడి అత్యాధునిక సర్వర్లు, సాఫ్ట్‌వేర్‌లు ఈ సమాచారాన్ని క్షణాల్లో విశ్లేషిస్తాయి. దీనివల్ల ఏ రైలు సరైన సమయానికి నడుస్తోంది, ఏ రైలు ఆలస్యంగా వస్తోంది, ఎక్కడ ట్రాఫిక్ క్లియరెన్స్ ఇవ్వాలనే విషయాలను రైల్వే కంట్రోలర్లు నేరుగా మానిటర్ చేస్తూ ఉంటారు. రైళ్ల మధ్య కనీస దూరాన్ని నిర్వహించడం, ఒకే ట్రాక్‌పై ఎదురెదురుగా లేదా ఒకదాని వెనుక మరొకటి వచ్చే ప్రమాదాలను అరికట్టడంలో ఈ డేటా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

ఎన్‌టీఈఎస్ (NTES) ద్వారా ప్రయాణికులకు డేటా చేరిక

కంట్రోల్ రూమ్‌కు చేరిన ఆర్టీఐఎస్ డేటా తక్షణమే ‘నేషనల్ ట్రైన్ ఎంక్వైరీ సిస్టమ్’ (NTES) సర్వర్లకు బదిలీ అవుతుంది. ఎన్‌టీఈఎస్ అనేది భారత రైల్వే ప్రయాణికుల కోసం అధికారికంగా నిర్వహిస్తున్న డేటా ప్లాట్‌ఫామ్. ప్రయాణికులు వినియోగించే ఎన్‌టీఈఎస్ అధికారిక పోర్టల్ మరియు మొబైల్ యాప్‌లకు ఈ లైవ్ లొకేషన్ డేటా నేరుగా అనుసంధానమై క్షణాల్లో స్క్రీన్‌పై ప్రత్యక్షమవుతుంది. రైలు బయలుదేరిన స్టేషన్ నుంచి గమ్యస్థానం వరకు ప్రతి స్టేషన్‌ను రైలు దాటిన సమయం, తదుపరి స్టేషన్‌కు చేరుకునే అంచనా వేళలు క్షణాల్లో యూజర్లకు అందుబాటులోకి వస్తాయి.

థర్డ్ పార్టీ యాప్‌లకు డాక్యుమెంటేషన్ మరియు ఏపీఐ అనుసంధానం

సాధారణ ప్రయాణికులు విస్తృతంగా ఉపయోగించే ‘వేర్ ఈజ్ మై ట్రైన్’, ఐఆర్‌సీటీసీ యాప్, మేక్‌మైట్రిప్, గోఐబీబో, ఈక్స్గో వంటి థర్డ్ పార్టీ ప్రయాణ యాప్‌లు కూడా ఎన్‌టీఈఎస్ సర్వర్ నుంచే అధికారిక ఏపీఐల (APIs) ద్వారా సమాచారాన్ని తీసుకుంటాయి. రైలు రాకపోకల సమయాలు, ఏ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పైకి రైలు వస్తుంది, ఎంత సమయం ఆలస్యంగా నడుస్తోందనే డేటాను ఈ యాప్‌లు యూజర్ ఫ్రెండ్లీ ఇంటర్‌ఫేస్‌లో యూజర్లకు అందిస్తాయి. మొబైల్ సెల్ టవర్ ఇంటర్‌నెట్ లేకపోయినా పనిచేసే కొన్ని ఆఫ్ లైన్ యాప్‌లు సైతం రైల్వే అధికారిక టైమ్‌టేబుల్ మరియు తాజా ఎన్‌టీఈఎస్ అప్‌డేట్లను క్రోడీకరించి తుది ఫలితాన్ని చూపిస్తాయి.

ప్రయాణికుల సమయం ఆదా – భద్రతలో అత్యున్నత ప్రమాణాలు

గతంలో రైలు ఎప్పుడు వస్తుందో తెలియక ప్రయాణికులు స్టేషన్లకు చేరుకుని గంటల తరబడి ఎంక్వైరీ కౌంటర్ల వద్ద పడిగాపులు కాయాల్సి వచ్చేది. కానీ ఈ శాటిలైట్ ఆధారిత లైవ్ ట్రాకింగ్ విధానం వల్ల ప్రయాణికులు తమ ఇంట్లో నుంచే రైలు ఎక్కడుందో గమనిస్తూ ప్రయాణ ప్రణాళికలు వేసుకునే వీలు కలిగింది. అంతేకాకుండా ఏదైనా ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, భారీ వర్షాలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం లేదా సాంకేతిక లోపాలు తలెత్తినప్పుడు రైలు ఉన్న ఖచ్చితమైన స్థానాన్ని గుర్తించి సహాయక బృందాలు వేగంగా చేరుకోవడానికి ఈ వ్యవస్థ వెన్నెముకగా నిలుస్తోంది.