Amaravati: అమరావతి నగరానికి ఆ పేరెలా వచ్చింది... రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడి చారిత్రక గాథ!

• జగ్గయ్యపేట, అచ్చంపేటల వెనుక కథ: తల్లిదండ్రుల పేర్లను చిరస్థాయిగా నిలిపిన మన్నె సుల్తాన్.

• బ్రిటిష్ వారిని సైతం ఎదిరించి: కరువు కాలంలో ప్రజల కోసం భండాగారాలు తెరిచిన పాలకుడు!

• చారిత్రక 'వైజయంతి విలాస్': ధరణికోట వద్ద నవ అమరావతిని నిర్మించిన వేళ!

Amaravati: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అమరావతి నగర సృష్టికర్త, చారిత్రక పాలకుడు రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడి జన్మదినమైన ఏప్రిల్ 27ను రాష్ట్ర స్థాయి అధికారిక ఉత్సవంగా నిర్వహించాలని నిర్ణయించింది. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని ప్లీచ్ ఇండియా సీఈఓ, ప్రముఖ పురావస్తు నిపుణులు డాక్టర్ ఈమని శివనాగిరెడ్డి ఆయన చారిత్రక సేవలు, రాజనీతి మరియు అమరావతి నిర్మాణ విశేషాలను సమగ్రంగా వెల్లడించారు.

'వాసిరెడ్డి' బిరుదు మరియు కుటుంబ నేపథ్యం

'రెడ్డి' అనేది ఆనాటి కాలంలో కేవలం ఒక కులనామం కాదు; అదొక పరిపాలనాధికార హోదాను సూచించే పదవి. సమర్థవంతంగా పాలన అందించి కీర్తి ప్రతిష్టలు పొందినందున ఈ కుటుంబానికి 'వాసిరెడ్డి' (వాసి గల రెడ్డి) అనే నామం స్థిరపడింది. వెంకటాద్రి నాయుడు తండ్రి జగ్గయ్య, తల్లి అచ్చమ్మ. కృష్ణా నదికి ఇరువైపులా ఉన్న జగ్గయ్యపేట (కృష్ణా జిల్లా) మరియు అచ్చంపేట (పల్నాడు జిల్లా) పట్టణాలు వీరి జ్ఞాపకార్థం ఏర్పడినవే.

పరిపాలనా ప్రారంభం & 'మన్నె సుల్తాన్' బిరుదు

వెంకటాద్రి నాయుడు 1761 ఏప్రిల్ 27న జన్మించారు. పరిపాలనా పంపకాల్లో భాగంగా కృష్ణా తీరానికి దక్షిణాన ఉన్న చింతపల్లి జమీందారీ కేంద్రంగా 551 గ్రామాలు/పట్టణాలకు అధిపతిగా నియమితులయ్యారు. 1783-1796 మధ్య కాలంలో పూర్తిస్థాయి పాలనా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ప్రజా సంక్షేమ పాలకుడిగా నిజాం ప్రభువు చేత 'మన్నె సుల్తాన్' అనే గౌరవ బిరుదును పొందారు.

కరువు కాలంలో ప్రజా రక్షణ & ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో విభేదాలు

1791 తీవ్ర కరువు కాలంలో ప్రజలు ఆకలితో అలమటిస్తుంటే, ధాన్యాగారాలను తెరిపించడమే కాకుండా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి చెల్లించాల్సిన సిస్తు సొమ్మును ప్రజల సంక్షేమానికి వాడారు. దీనిపై ఆగ్రహించిన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం జమీందారీని ఖాళీ చేసి కోటను అప్పగించాలని తాకీదులిచ్చింది. తన ప్రజల భవిష్యత్తును కాపాడటానికి, ప్రతిఘటించకుండా కోటను వదిలి అమరేశ్వర స్వామి క్షేత్రం వైపు పయనించారు.

అమరావతి నగర నిర్మాణం (1796)

చింతపల్లి నుంచి వచ్చిన ఆయన, ప్రాచీన శాతవాహనుల రాజధాని అయిన ధరణికోట సమీపంలో ఒక నూతన నగరాన్ని నిర్మించాలని నిశ్చయించుకున్నారు. తన ప్రధానమంత్రి ములుగు పాపయారాధ్యుల సూచన మేరకు దేవరాజధానిని తలపించేలా ఈ కొత్త నగరానికి 'అమరావతి' అని నామకరణం చేశారు. 90 డిగ్రీల నిలువు-అడ్డ రహదారులు, డ్రైనేజీ వ్యవస్థ, అత్యంత నవీన పట్టణ ప్రణాళికతో అమరావతిని నిర్మించి అక్కడ నుంచి పాలన సాగించారు. తన నివాస ప్రాసాదానికి 'వైజయంతి విలాస్' అని పేరు పెట్టారు.

కల్నల్ కాలిన్ మెకంజీ & అమరావతి శిల్పకళా వెలుగులు

అమరావతి నిర్మాణానికి అవసరమైన సామగ్రిని సేకరించే క్రమంలో ధరణికోట వద్ద ఉన్న ప్రాచీన బౌద్ధ స్తూపం రాళ్ళు, ఇటుకలు వినియోగించబడ్డాయి. అదే సమయంలో సర్వే కోసం వచ్చిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సర్వేయర్ జనరల్ కల్నల్ కాలిన్ మెకంజీ దీనిని గమనించి వెంకటాద్రి నాయుడి దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. అది బౌద్ధ క్షేత్రమని తెలిసిన వెంటనే నిర్మాణాలను నిలిపివేసి, లభించిన ధాతు పేటికలు, శిల్పాలను మెకంజీకి చూపించారు. దీని ఆధారంగా తయారు చేసిన "ది యాంటిక్విటీస్ ఆఫ్ అమరావతి"నివేదిక ప్రపంచస్థాయిలో అమరావతి శిల్పకళా వైభవానికి గుర్తింపు తెచ్చింది.

చెంచుల అణచివేత & నరుకుళ్ళపాడు

బాటసారులను, నదీ ప్రయాణికులను దోచుకుంటున్న బందిపోటు దొంగలు, చెంచులను అణచివేయడానికి ఆయన కఠిన చర్యలు తీసుకున్నారు. విందు వచనం పేరిట రప్పించి దార దోపిడీదారులను సంహరించిన ప్రాంతం నేటికీ 'నరుకుళ్ళపాడు'గా పిలువబడుతోంది.

108 ఆలయాల జీర్ణోద్ధరణ & సాంస్కృతిక సేవ

హింసాత్మక చర్యకు ప్రాయశ్చిత్తంగా, పండితుల సలహా మేరకు 108 సనాతన ఆలయాలను పునరుద్ధరించారు. అమరావతి అమరేశ్వర ఆలయాన్ని జీర్ణోద్ధరణ చేయడమే కాకుండా, మంగళగిరి పానకాల లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయ ఎత్తైన గాలిగోపురాన్ని స్వయంగా దగ్గరుండి నిర్మించారు. చేబ్రోలులో చతుర్ముఖ బ్రహ్మలింగేశ్వరాలయం, విశాలమైన పుష్కరిణిని నిర్మించారు. కవులు, పండితులు, కళాకారులను తులాభార తూగిన స్వర్ణ నాణేలతో సత్కరించారు.

శేష జీవితం & అమరావతి ప్రాశస్త్యం

తన చివరి దశలో వారసత్వ వివాదాలు చుట్టుముట్టినా, అమరేశ్వర స్వామి సన్నిధిలోనే గడుపుతూ 1816 ఆగస్టు 17న కన్నుమూశారు. ప్రజా సంక్షేమమే పరమావధిగా జీవించిన ఆయన జ్ఞాపకాలు నేటి ఆంధ్రుల రాజధాని అమరావతి రూపంలో, అమరావతి శిల్పకళా కీర్తి రూపంలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాయి.