ఈ నెల ఆఖరుకి ప్రతిష్టాత్మక ఉపగ్రహ ప్రయోగం! రాకెట్ ప్రయోగాలకు శ్రీహరికోటే ఎందుకు?!

శ్రీహరికోట ప్రత్యేకత ఏమిటి? ఇస్రో ప్రయోగాలకు ఈ ప్రాంతమే ఎందుకు అనువైనది?..

శ్రీహరికోట రాకెట్ ప్రయోగ కేంద్రంగా ఎందుకు మారింది? తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలివే..

సూళ్లూరుపేట: భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) మరో ప్రతిష్ఠాత్మక ప్రయోగానికి సిద్ధమవుతోంది. తిరుపతి జిల్లా శ్రీహరికోటలోని సతీశ్‌ ధవన్‌ అంతరిక్ష కేంద్రం (షార్‌) నుంచి ఈ నెలాఖరులో జీఎస్‌ఎల్‌వీ-ఎఫ్‌18 రాకెట్‌ను ప్రయోగించేందుకు శాస్త్రవేత్తలు ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. ఈ ప్రయోగం ద్వారా నావిగేషన్‌ సేవలకు ఉపయోగపడే 2,232 కిలోల బరువున్న ఎన్‌వీఎస్‌-03 ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టనున్నారు.

ప్రస్తుతం షార్‌లోని వెహికల్‌ అసెంబ్లింగ్‌ బిల్డింగ్‌ (వ్యాబ్‌)లో రాకెట్‌ అనుసంధాన పనులు వేగంగా కొనసాగుతున్నాయి. రాకెట్‌కు సంబంధించిన రెండు దశల అనుసంధాన పనులు ఇప్పటికే పూర్తయ్యాయి. మూడు దశల అనుసంధానం పూర్తయిన తర్వాత రాకెట్‌ శిఖర భాగంలో ఎన్‌వీఎస్‌-03 ఉపగ్రహాన్ని అమర్చి ప్రయోగానికి సిద్ధం చేయనున్నారు.

అయితే ఇస్రో వరుసగా కీలక ప్రయోగాలకు శ్రీహరికోటనే ఎందుకు ఎంచుకుంటోంది? రాకెట్‌ ప్రయోగాలకు ఈ ప్రాంతం అంత అనుకూలంగా ఉండటానికి అనేక భౌగోళిక, శాస్త్రీయ కారణాలు ఉన్నాయి.

భూమధ్యరేఖకు దగ్గరగా ఉండటం ప్రధాన బలం

శ్రీహరికోట రాకెట్‌ ప్రయోగాలకు అనుకూలంగా ఉండటంలో దాని భౌగోళిక స్థానం అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఇది భారత తూర్పు తీరంలో, భూమధ్యరేఖకు సాపేక్షంగా దగ్గరగా ఉంది.

భూమి తన అక్షం చుట్టూ తిరుగుతున్నప్పుడు దాని ఉపరితలంపై ఉన్న ప్రతి ప్రాంతానికి కొంత భ్రమణ వేగం ఉంటుంది. భూమధ్యరేఖ వద్ద ఈ వేగం అత్యధికంగా ఉంటుంది. భూమధ్యరేఖకు దగ్గరగా ఉన్న ప్రదేశం నుంచి తూర్పు దిశగా రాకెట్‌ను ప్రయోగిస్తే భూమి భ్రమణం వల్ల లభించే అదనపు వేగాన్ని రాకెట్‌ ఉపయోగించుకోగలదు.

దీంతో రాకెట్‌కు కక్ష్యలోకి ఉపగ్రహాన్ని ప్రవేశపెట్టడానికి అవసరమైన వేగంలో కొంత భాగం ప్రకృతి నుంచే లభిస్తుంది. ఇది ఇంధన వినియోగాన్ని తగ్గించడానికి, ప్రయోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

తూర్పు వైపు సముద్రం.. పెద్ద భద్రతా ప్రయోజనం

శ్రీహరికోటకు మరో ప్రధాన ప్రయోజనం దాని తూర్పు వైపున విస్తారమైన బంగాళాఖాతం ఉండటం. సాధారణంగా రాకెట్‌ను తూర్పు దిశగా ప్రయోగించడం భూమి భ్రమణం కారణంగా ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.

రాకెట్‌ ప్రయోగించిన వెంటనే దాని ప్రయాణ మార్గం జనావాస ప్రాంతాలపై కాకుండా సముద్రం వైపు ఉండేలా ఇస్రో రాకెట్‌ మార్గాన్ని ప్రణాళిక చేసుకోవచ్చు. రాకెట్‌ ప్రయోగ సమయంలో ఏదైనా అనుకోని పరిస్థితి ఏర్పడినా జనాభాకు ప్రమాదాన్ని తగ్గించేందుకు ఇది కీలకమైన భౌగోళిక ప్రయోజనం.

అంతేకాదు, రాకెట్‌ ప్రయోగ సమయంలో విడిపోయే కొన్ని భాగాలు కూడా సముద్ర ప్రాంతాల్లో పడేలా ప్రయోగ మార్గాన్ని రూపొందించవచ్చు. అందువల్ల ప్రయోగ భద్రతకు శ్రీహరికోట ఎంతో అనుకూలంగా మారింది.

రెండు వైపులా నీరు.. సహజ రక్షణ కవచం

శ్రీహరికోట ఒక సన్నని ద్వీపకల్ప ప్రాంతంలా ఉండటం మరో ప్రత్యేకత. ఒక వైపు బంగాళాఖాతం, మరో వైపు పులికాట్‌ సరస్సు ఉండటంతో ఈ ప్రాంతానికి సహజమైన భౌగోళిక రక్షణ ఏర్పడింది.

పెద్ద ఎత్తున జనాభా ఉన్న నగరాలు లేదా పరిశ్రమల మధ్య కాకుండా ఇలాంటి ప్రాంతంలో అంతరిక్ష ప్రయోగ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడం వల్ల భద్రతా నియంత్రణ సులభమవుతుంది. ప్రయోగ కేంద్రానికి అవసరమైన విస్తారమైన భూమిని కూడా ఇక్కడ అందుబాటులోకి తీసుకురావచ్చు.

జనసాంద్రత తక్కువగా ఉండటం మరో అనుకూలత

రాకెట్‌ ప్రయోగ కేంద్రం చుట్టుపక్కల జనాభా తక్కువగా ఉండటం అత్యంత కీలకం. ప్రయోగ సమయంలో రాకెట్‌ మార్గంలోకి ప్రజలు రాకుండా భద్రతా పరిధిని ఏర్పాటు చేయాల్సి ఉంటుంది.

శ్రీహరికోట చుట్టుపక్కల తక్కువ జనసాంద్రత, సముద్ర ప్రాంతం ఉండటం వల్ల ప్రయోగాల సమయంలో భద్రతా చర్యలను సమర్థంగా అమలు చేయడానికి అవకాశం ఉంటుంది. అవసరమైన సందర్భాల్లో కొన్ని ప్రాంతాలను తాత్కాలికంగా నియంత్రించడమూ సులభమవుతుంది.

వాతావరణ పరిస్థితులు కూడా అనుకూలమే

రాకెట్‌ ప్రయోగానికి వాతావరణం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. బలమైన గాలులు, భారీ వర్షాలు, ఉరుములు, మెరుపులు వంటి పరిస్థితులు ప్రయోగ షెడ్యూల్‌పై ప్రభావం చూపవచ్చు.

శ్రీహరికోటలోని వాతావరణ పరిస్థితులను ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తుంటారు. రాకెట్‌ ప్రయోగానికి ముందు గాలి వేగం, వాతావరణ పీడనం, మేఘాల పరిస్థితి, వర్షపాతం తదితర అంశాలను శాస్త్రీయంగా విశ్లేషిస్తారు. ఈ సమాచారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ప్రయోగానికి అనుకూలమైన సమయాన్ని నిర్ణయిస్తారు.

రాకెట్‌ నుంచి ఉపగ్రహం వరకు.. ఒకే చోట సమగ్ర వ్యవస్థ

శ్రీహరికోట ప్రత్యేకత కేవలం భౌగోళిక పరిస్థితులతోనే పరిమితం కాదు. ఇక్కడ ఇస్రోకు చెందిన అత్యంత కీలకమైన ప్రయోగ మౌలిక వసతులు ఉన్నాయి.

రాకెట్లను అనుసంధానం చేయడం, ఉపగ్రహాలను ప్రయోగానికి సిద్ధం చేయడం, తుది తనిఖీలు నిర్వహించడం, ప్రయోగ వాహనాన్ని లాంచ్‌ప్యాడ్‌కు తరలించడం, కౌంట్‌డౌన్ నిర్వహించడం వంటి అనేక ప్రక్రియలు ఒకే అంతరిక్ష కేంద్రం నుంచి సమన్వయంతో జరుగుతాయి.

షార్‌లోని వెహికల్‌ అసెంబ్లింగ్‌ బిల్డింగ్‌ (వ్యాబ్‌) ఇందుకు కీలకమైన కేంద్రాల్లో ఒకటి. ప్రస్తుతం జీఎస్‌ఎల్‌వీ-ఎఫ్‌18 రాకెట్‌ అనుసంధాన పనులు ఇక్కడే జరుగుతున్నాయి. రెండు దశల అనుసంధానం పూర్తవగా, మూడో దశ పనులు పూర్తయిన అనంతరం రాకెట్‌ శిఖర భాగంలో ఎన్‌వీఎస్‌-03 ఉపగ్రహాన్ని అమర్చనున్నారు.

శ్రీహరికోట నుంచి ఎన్నో చారిత్రక ప్రయోగాలు

భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమంలో శ్రీహరికోటకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనాలు (పీఎస్‌ఎల్‌వీ), జీఎస్‌ఎల్‌వీ, ఎల్‌వీఎం3 వంటి శక్తివంతమైన రాకెట్లకు ఈ కేంద్రం వేదికగా నిలిచింది.

చంద్రయాన్‌, మంగళ్‌యాన్‌, వివిధ కమ్యూనికేషన్‌, భూ పరిశీలన, నావిగేషన్‌ ఉపగ్రహాల ప్రయోగాలతో శ్రీహరికోట పేరు భారత అంతరిక్ష విజయాలతో ముడిపడిపోయింది.

ఇస్రో తన ప్రయోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకుంటున్న కొద్దీ శ్రీహరికోటలోని మౌలిక వసతులను కూడా విస్తరిస్తోంది. భవిష్యత్‌లో మరింత భారీ రాకెట్లు, అధిక బరువున్న ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించేందుకు అవసరమైన సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.

ఇప్పుడు జీఎస్‌ఎల్‌వీ-ఎఫ్‌18పై దృష్టి

ప్రస్తుతం శ్రీహరికోటలో మరోసారి ప్రయోగ సందడి మొదలైంది. జీఎస్‌ఎల్‌వీ-ఎఫ్‌18 ద్వారా 2,232 కిలోల బరువున్న ఎన్‌వీఎస్‌-03 ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి పంపేందుకు ఇస్రో సన్నాహాలు చేస్తోంది.

నావిగేషన్‌ వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఈ ఉపగ్రహం భారతదేశ స్వదేశీ నావిగేషన్‌ సామర్థ్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేసే లక్ష్యంతో రూపొందించిన ఎన్‌వీఎస్‌ శ్రేణిలో భాగం. రాకెట్‌ అనుసంధానం నుంచి ఉపగ్రహాన్ని అమర్చే దశ వరకు ప్రతి ప్రక్రియను శాస్త్రవేత్తలు అత్యంత జాగ్రత్తగా నిర్వహిస్తున్నారు.

ఒకప్పుడు భారత అంతరిక్ష కలలకు ప్రయోగ వేదికగా ప్రారంభమైన శ్రీహరికోట.. నేడు దేశ అంతరిక్ష శక్తికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. భూమధ్యరేఖకు అనుకూలమైన స్థానం, తూర్పున సముద్రం, తక్కువ జనసాంద్రత, భద్రత, వాతావరణ పరిశీలనకు అనుకూలత, అత్యాధునిక ప్రయోగ మౌలిక వసతులు.. ఇవన్నీ కలసి శ్రీహరికోటను భారతదేశపు అత్యంత ముఖ్యమైన రాకెట్‌ ప్రయోగ కేంద్రంగా మార్చాయి.

అందుకే ప్రతి ప్రయోగం ముందు శ్రీహరికోట వైపు దేశం ఆసక్తిగా చూస్తుంది. ఇప్పుడు జీఎస్‌ఎల్‌వీ-ఎఫ్‌18 ప్రయోగంతో మరోసారి ఈ అంతరిక్ష నగరి భారత అంతరిక్ష చరిత్రలో తన ప్రత్యేక స్థానాన్ని చాటుకోనుంది.