భారత్ 'గాంధీ' కుటుంబానికి రుణపడి ఉందా? సోనియా ఆత్మకథ లో పీవీ ఎక్కడ?
Sonia-PV Rao Debate: భారత మాజీ ప్రధానమంత్రి, ఆర్థిక సంస్కరణల రూపశిల్పి పీవీ నరసింహారావుకు కాంగ్రెస్ పార్టీలో తగిన గౌరవం దక్కలేదనే విమర్శలు మరోసారి చర్చనీయాంశంగా మారాయి. ప్రధానమంత్రిగా దేశాన్ని ఆర్థిక సంక్షోభం నుంచి గట్టెక్కించిన నాయకుడికి పదవి నుంచి దిగిపోయిన తర్వాత సొంత పార్టీలోనే ప్రాధాన్యత తగ్గిందనే ఆరోపణలు చాలాకాలంగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆయన మరణం తర్వాత చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు కాంగ్రెస్ పార్టీ వైఖరిపై అనేక ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. తాజాగా సోనియా గాంధీ ఆత్మకథ "Belonging: A Journey of Love" నేపథ్యంలో ఈ అంశం మరోసారి రాజకీయ చర్చకు కేంద్రంగా మారింది.
- దేశానికి ఆర్థిక సంస్కరణలు అందించిన పీవీ నరసింహారావుకు కాంగ్రెస్లో తగిన గౌరవం దక్కలేదనే విమర్శలు.
- సోనియా గాంధీ ఆత్మకథలో పీవీ ప్రస్తావన లేకపోవడంపై మరోసారి రాజకీయ చర్చ.
Sonia-PV Rao Debate: భారత మాజీ ప్రధానమంత్రి, ఆర్థిక సంస్కరణల రూపశిల్పి పీవీ నరసింహారావుకు కాంగ్రెస్ పార్టీలో తగిన గౌరవం దక్కలేదనే విమర్శలు మరోసారి చర్చనీయాంశంగా మారాయి. ప్రధానమంత్రిగా దేశాన్ని ఆర్థిక సంక్షోభం నుంచి గట్టెక్కించిన నాయకుడికి పదవి నుంచి దిగిపోయిన తర్వాత సొంత పార్టీలోనే ప్రాధాన్యత తగ్గిందనే ఆరోపణలు చాలాకాలంగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆయన మరణం తర్వాత చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు కాంగ్రెస్ పార్టీ వైఖరిపై అనేక ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. తాజాగా సోనియా గాంధీ ఆత్మకథ "Belonging: A Journey of Love" నేపథ్యంలో ఈ అంశం మరోసారి రాజకీయ చర్చకు కేంద్రంగా మారింది.
రాజీవ్ గాంధీ మరణం.. పీవీకి ప్రధానిగా అవకాశం
1991లో రాజీవ్ గాంధీ హత్య తర్వాత కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకత్వ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంది. ప్రధానమంత్రి పదవికి ఎన్డీ తివారీ, అర్జున్ సింగ్, శరద్ పవార్ వంటి సీనియర్ నాయకుల పేర్లు తెరపైకి వచ్చాయి. అయితే అప్పటికి క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్న సోనియా గాంధీ ప్రధానమంత్రి పదవిపై ఆసక్తి చూపలేదు. ఈ నేపథ్యంలో పీవీ నరసింహారావుకు ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టే అవకాశం లభించింది.
ఆ సమయంలో భారత ఆర్థిక పరిస్థితి అత్యంత దారుణంగా ఉంది. విదేశీ మారక నిల్వలు క్షీణించడంతో దేశం తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభంలో చిక్కుకుంది. ఈ క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో పీవీ నరసింహారావు ఆర్థిక మంత్రిగా మన్మోహన్ సింగ్ను నియమించి, దేశంలో ఆర్థిక సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టారు. సరళీకరణ, ప్రైవేటీకరణ, ప్రపంచీకరణ విధానాలతో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త దిశను చూపించారు.
బాబ్రీ మసీదు ఘటనతో పెరిగిన విభేదాలు
ప్రధానిగా పీవీ తీసుకున్న నిర్ణయాలు, గాంధీ కుటుంబంతో ఆయన సంబంధాలు క్రమంగా సంక్లిష్టంగా మారాయి. ముఖ్యంగా 1992లో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత తర్వాత కాంగ్రెస్ పార్టీలోని ఒక వర్గం పీవీ నాయకత్వాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించింది. అర్జున్ సింగ్, ఎన్డీ తివారీ వంటి నాయకులు ఆయన వ్యవహారశైలిని బహిరంగంగానే ప్రశ్నించారు.
మరోవైపు రాజీవ్ గాంధీ హత్య కేసు దర్యాప్తు నెమ్మదిగా సాగుతోందంటూ 1995లో సోనియా గాంధీ పీవీ ప్రభుత్వంపై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసినట్లు అప్పటి రాజకీయ పరిణామాలను విశ్లేషించిన కథనాలు పేర్కొన్నాయి. ఈ పరిణామాలతో పీవీ, సోనియా గాంధీ మధ్య సంబంధాలు అంతంత మాత్రంగానే ఉన్నాయనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి.
పదవి పోయిన తర్వాత పార్టీలో తగ్గిన ప్రాధాన్యత
1996 లోక్సభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ ఓటమి పాలైంది. ఈ ఓటమికి పీవీనే బాధ్యుడిగా చేస్తూ పార్టీలో విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి. ప్రధానమంత్రి పదవి నుంచి దిగిపోయిన తర్వాత పార్టీ అధ్యక్ష బాధ్యతల నుంచి కూడా ఆయన తప్పుకున్నారు. అనంతరం సీతారాం కేసరి కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
1998లో లోక్సభ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు పీవీ నరసింహారావుకు కాంగ్రెస్ పార్టీ టికెట్ నిరాకరించడం మరో వివాదానికి కారణమైంది. బాబ్రీ మసీదు ఘటనను నియంత్రించడంలో ఆయన విఫలమయ్యారనే విమర్శలు కూడా ఈ సందర్భంగా ప్రస్తావనకు వచ్చాయి. ఐదేళ్లపాటు దేశ ప్రధానిగా పనిచేసిన వ్యక్తికి సొంత పార్టీ నుంచే టికెట్ దక్కని పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ఇదే సమయంలో సోనియా గాంధీ కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష బాధ్యతలు చేపట్టడంతో పార్టీలో గాంధీ కుటుంబం ప్రాధాన్యత మళ్లీ పెరిగింది. అయితే పీవీకి మాత్రం పార్టీలో తగిన స్థానం లభించలేదనే విమర్శలు కొనసాగాయి. కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీలో ఆయనకు చోటు కల్పించకపోవడం, పార్టీ ముఖ్యమైన కార్యక్రమాల్లో తగిన ప్రాధాన్యత ఇవ్వకపోవడం వంటి అంశాలు చర్చకు వచ్చాయి.
అంత్యక్రియల సమయంలోనూ అవమానమేనా?
2004 డిసెంబర్ 23న పీవీ నరసింహారావు కన్నుమూశారు. ఐదు దశాబ్దాల పాటు కాంగ్రెస్ పార్టీలో పనిచేసిన సీనియర్ నాయకుడు, దేశానికి ప్రధానమంత్రిగా సేవలందించిన వ్యక్తి మరణం తర్వాత చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు తీవ్ర వివాదానికి దారితీశాయి.
పీవీ పార్థివదేహాన్ని ఢిల్లీలోని కాంగ్రెస్ ప్రధాన కార్యాలయం 24 అక్బర్ రోడ్డుకు తీసుకెళ్లారు. పార్టీ నాయకులు, కార్యకర్తలు నివాళులర్పించేందుకు వీలుగా భౌతికకాయాన్ని కార్యాలయంలోకి అనుమతిస్తారని కుటుంబ సభ్యులు భావించారు. అయితే పార్థివదేహాన్ని పార్టీ కార్యాలయం లోపలికి తీసుకెళ్లేందుకు అనుమతి లభించలేదనే విమర్శలు వచ్చాయి. గేటు బయటే అంతిమయాత్ర వాహనం నిలిచిపోయింది. సోనియా గాంధీతో పాటు పలువురు నాయకులు బయటకు వచ్చి నివాళులర్పించారు.
ఈ ఘటనను రచయిత వినయ్ సీతాపతి తన Half Lion పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు. జర్నలిస్ట్ నీరజా చౌదరి కూడా తన How Prime Ministers Decide పుస్తకంలో ఈ పరిణామాలను వివరించారు.
మరోవైపు పీవీ కుటుంబ సభ్యులు ఆయన అంత్యక్రియలు ఢిల్లీలోనే జరగాలని కోరుకున్నప్పటికీ, చివరకు హైదరాబాద్లో అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు. హైదరాబాద్లో కూడా ఆయన భౌతికకాయాన్ని గాంధీ భవన్ లేదా ఎల్బీ స్టేడియానికి తరలించాలనే డిమాండ్లు వినిపించినట్లు అప్పటి పరిణామాలపై విమర్శలు ఉన్నాయి. చివరకు ప్రస్తుతం పీవీ ఘాట్గా పిలిచే ప్రాంతంలో అంత్యక్రియలు జరిగాయి.
అంత్యక్రియల నిర్వహణలోనూ తగిన గౌరవం ఇవ్వలేదని, చితి పూర్తిగా కాలకముందే మిగిలిన కార్యక్రమాలు ముగిశాయని, మరుసటి రోజు కుటుంబ సభ్యులు మళ్లీ అంత్యక్రియలకు సంబంధించిన ప్రక్రియను నిర్వహించాల్సి వచ్చిందని అప్పట్లో పలు కథనాలు వెలువడ్డాయి. ఈ ఘటనలు పీవీకి కాంగ్రెస్ పార్టీ ఇచ్చిన గౌరవంపై తీవ్ర విమర్శలకు కారణమయ్యాయి.
భారతరత్నతో దక్కిన గుర్తింపు
పీవీ నరసింహారావు దేశానికి చేసిన సేవలను గుర్తిస్తూ 2024లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆయనకు భారతరత్న ప్రకటించింది. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక మార్పులకు పునాది వేసిన నాయకుడిగా ఆయనకు ఈ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం లభించింది.
అయితే పీవీకి ఆయన జీవించి ఉన్న సమయంలోనే కాకుండా, మరణానంతరం కూడా కాంగ్రెస్ పార్టీ నుంచి తగిన గుర్తింపు దక్కలేదనే విమర్శలు మాత్రం కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. దేశానికి ప్రధానిగా పనిచేసిన వ్యక్తికి జాతీయ స్థాయిలో తగిన గుర్తింపు కల్పించడంలో ఆలస్యం జరిగిందనే అభిప్రాయాలు కూడా వ్యక్తమయ్యాయి.
సోనియా ఆత్మకథలో పీవీ ప్రస్తావనపై చర్చ
తాజాగా సోనియా గాంధీ ఆత్మకథ "Belonging: A Journey of Love" చర్చకు రావడంతో పీవీ నరసింహారావు అంశం మరోసారి తెరపైకి వచ్చింది. తన కుటుంబ నేపథ్యం, ఇందిరా గాంధీ, రాజీవ్ గాంధీ రాజకీయ జీవితం, కాంగ్రెస్ పార్టీతో తన అనుబంధం, నాయకత్వ ప్రయాణం వంటి అంశాలను సోనియా ఈ పుస్తకంలో ప్రస్తావించినట్లు తెలుస్తోంది.
అయితే పీవీ నరసింహారావుతో తనకు ఎదురైన రాజకీయ విభేదాలు, ఆయనకు కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఎదురైన పరిస్థితులు, మరణానంతరం చోటుచేసుకున్న వివాదాలపై సరైన వివరణ లేదనే విమర్శలు ఇప్పుడు వినిపిస్తున్నాయి.
ఒక మాజీ ప్రధానమంత్రి విషయంలో పార్టీ వ్యవహరించిన తీరుపై చరిత్రకు సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత కాంగ్రెస్ నాయకత్వంపై ఉందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
గాంధీ కుటుంబానికి దేశం రుణపడి ఉండాలా?
పీవీ నరసింహారావు ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడు దేశాన్ని ఆర్థిక సంక్షోభం నుంచి బయటపడేసేందుకు కీలక నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. రాజీవ్ గాంధీ మరణం తర్వాత దేశానికి నాయకత్వం అవసరమైన సమయంలో ప్రధానమంత్రి బాధ్యతలు స్వీకరించారు. దేశ ప్రయోజనాలే ముఖ్యమని భావించి తన రాజకీయ భవిష్యత్తును పక్కన పెట్టి బాధ్యతలు చేపట్టారనే వాదన కూడా ఉంది.
అయితే పదవిలో ఉన్నంతకాలం ఆయన సేవలను ఉపయోగించుకున్న కాంగ్రెస్ పార్టీ, పదవి ముగిసిన తర్వాత ఆయన్ని ఎందుకు పక్కన పెట్టిందనే ప్రశ్న ఇప్పటికీ సమాధానం కోసం ఎదురుచూస్తోంది.
నెహ్రూ, ఇందిరా గాంధీ, రాజీవ్ గాంధీలకు దేశ రాజధానిలో స్మారకాలు ఉండగా, పీవీ నరసింహారావుకు తగిన గుర్తింపు కల్పించడంలో ఎందుకు ఆలస్యం జరిగిందనే ప్రశ్నలు కూడా రాజకీయ చర్చల్లో వినిపిస్తున్నాయి.
ఒక నాయకుడి విజయాలను మాత్రమే కాకుండా, ఆయనకు జరిగిన అన్యాయాలను కూడా చరిత్ర గుర్తుంచుకోవాలి. పీవీ నరసింహారావు విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ వ్యవహరించిన తీరుపై విమర్శలకు సమాధానం చెప్పాల్సిన అవసరం ఉందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
అంతిమంగా, భారతదేశం ఏ ఒక్క కుటుంబానికి చెందినది కాదు. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజలే సర్వోన్నతులు. ప్రజలు ఎన్నుకున్న నాయకులే దేశాన్ని నడిపిస్తారు. దేశానికి సేవ చేసిన నాయకులను గౌరవించడం ఏ ఒక్క కుటుంబానికో, రాజకీయ పార్టీకో సంబంధించిన విషయం కాదు. అది దేశ బాధ్యత.
పదవిలో ఉన్నప్పుడు దేశానికి ప్రధానమంత్రిగా సేవలందించిన పీవీ నరసింహారావు.. పదవి నుంచి దిగిపోయిన తర్వాత సొంత పార్టీలోనే ఎందుకు ప్రాధాన్యత కోల్పోయారు? ఆయన మరణానంతరం చోటుచేసుకున్న వివాదాలకు కారణాలేంటి? సోనియా గాంధీ ఆత్మకథలో ఈ అంశాలపై స్పష్టమైన వివరణ ఎందుకు లేదనే ప్రశ్నలు మరోసారి చర్చకు వస్తున్నాయి.
పీవీ నరసింహారావుకు కాంగ్రెస్ పార్టీలో జరిగిన పరిణామాలు కేవలం ఒక నాయకుడికి జరిగిన అవమానంగా మాత్రమే కాకుండా, భారత రాజకీయ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయంగా మిగిలిపోయాయి.
Tags
Be the first to react