మానవ శరీరంలోని అత్యంత అద్భుతమైన మరియు సంక్లిష్టమైన అవయవాలలో గుండె ప్రథమ స్థానంలో నిలుస్తుంది. కేవలం మన పిడికిలంత పరిమాణంలో ఉండే ఈ చిన్న మాంసపు ముద్ద, చేసే పనిని విశ్లేషిస్తే అది ఒక శక్తిమంతమైన యంత్రాన్ని తలపిస్తుంది. తల్లి గర్భంలో ఉన్నప్పుడు ప్రారంభమైన గుండె చప్పుడు, (heart works) మనిషి తుదిశ్వాస విడిచే వరకు క్షణం కూడా విశ్రాంతి తీసుకోకుండా నిరంతరం కొట్టుకుంటూనే ఉంటుంది. సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి విశ్రాంతిగా ఉన్నప్పుడు గుండె నిమిషానికి 60 నుండి 100 సార్లు కొట్టుకుంటుంది. ఈ ప్రక్రియలో అది చేసే శ్రమ వెనుక ఉన్న గణాంకాలు అత్యంత ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటాయి. ప్రతి నిమిషానికి సగటున 5.7 లీటర్ల రక్తాన్ని శరీరంలోని వివిధ భాగాలకు పంపింగ్ చేసే సామర్థ్యం దీనికి ఉంది. అంటే, కేవలం ఒక్క రోజులోనే మన గుండె సుమారు 7,500 లీటర్ల రక్తాన్ని ధమనుల ద్వారా శరీరమంతటా పరుగులు పెట్టిస్తుంది. మనం నిద్రపోతున్నా, నడుస్తున్నా, లేదా ఏ పని చేస్తున్నా గుండె మాత్రం తన బాధ్యతను అత్యంత నిబద్ధతతో నిర్వహిస్తుంది.
శరీరంలోని రక్తనాళాల వ్యవస్థ ఎంత సుదీర్ఘమైనదో తెలిస్తే గుండె పడే శ్రమ పట్ల మరింత గౌరవం కలుగుతుంది. మన శరీరంలోని మొత్తం రక్తనాళాలను (ధమనులు, సిరలు, మరియు రక్త కేశనాళికలు) విడదీసి ఒక వరుసలో అమర్చితే, అవి సుమారు 96,000 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరం వరకు విస్తరిస్తాయి. అంటే భూమిని రెండున్నర సార్లు చుట్టి వచ్చేంత పొడవున్న ఈ మార్గాల ద్వారా రక్తాన్ని నెట్టడానికి గుండె ఎంతో ఒత్తిడిని (Pressure) సృష్టించాల్సి ఉంటుంది. ఒక సగటు జీవితకాలంలో గుండె పంప్ చేసే రక్తం పరిమాణం దాదాపు వన్ మిలియన్ (10 లక్షల) బ్యారెళ్లకు సమానం. ఇది ఎంత పెద్ద మొత్తమంటే, మూడు సూపర్ ట్యాంకర్లను నింపడానికి సరిపోతుంది. ఏ ఇతర మానవ నిర్మిత యంత్రం కూడా దశాబ్దాల తరబడి ఎటువంటి మరమ్మతులు లేకుండా, విరామం లేకుండా ఇంతటి సామర్థ్యంతో పని చేయలేదు. అందుకే మన గుండెను ప్రకృతి ప్రసాదించిన అతిపెద్ద ఇంజనీరింగ్ అద్భుతంగా అభివర్ణించవచ్చు.
అయితే, ఇంతటి కొండంత శ్రమ చేసే గుండెను కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత పూర్తిగా మనదే. ఆధునిక జీవనశైలిలో మారుతున్న ఆహారపు అలవాట్లు, శారీరక శ్రమ లేకపోవడం, మరియు పెరుగుతున్న మానసిక ఒత్తిడి నేరుగా గుండెపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. గుండె ఆరోగ్యం దెబ్బతింటే అది మొత్తం శరీర వ్యవస్థను అస్తవ్యస్తం చేస్తుంది. రక్తపోటు (Blood Pressure), కొలెస్ట్రాల్ వంటి సమస్యలు గుండె పనితీరును మందగించేలా చేస్తాయి. కేవలం పరిమాణంలో చిన్నదైనప్పటికీ, అది మన ప్రాణానికి మూలాధారం. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం తీసుకోవడం, రోజూ కనీసం 30 నిమిషాల నడక వంటి వ్యాయామాలు చేయడం, మరియు ధూమపానం, మద్యం వంటి అలవాట్లకు దూరంగా ఉండటం ద్వారా మనం ఈ అద్భుతమైన అవయవాన్ని పదికాలాల పాటు పటిష్టంగా ఉంచుకోవచ్చు. గుండె ఆరోగ్యంగా ఉంటేనే మనిషి ఉత్సాహంగా, చురుగ్గా తన లక్ష్యాల వైపు సాగగలడు.
మన హృదయం కేవలం రక్తాన్ని పంప్ చేసే యంత్రం మాత్రమే కాదు, అది మన భావోద్వేగాలకు కూడా కేంద్రబిందువు. మనం భయపడినప్పుడు, ఆనందపడినప్పుడు లేదా ఉద్వేగానికి లోనైనప్పుడు గుండె వేగం పెరగడం మనం గమనిస్తూనే ఉంటాం. అంటే మెదడుతో పాటు గుండె కూడా శరీరంలోని ప్రతి స్పందనకు ప్రతిక్రియను ఇస్తుంది. శాస్త్ర విజ్ఞానం ప్రకారం గుండెకు తనదైన 'ఎలక్ట్రికల్ సిస్టమ్' ఉంటుంది, దీనివల్ల అది శరీరం నుండి వేరు చేసినా కూడా కొద్దిసేపు కొట్టుకుంటూనే ఉండగలదు. ఇంతటి విశిష్టమైన లక్షణాలున్న గుండె పట్ల మనం చూపే చిన్నపాటి నిర్లక్ష్యం కూడా ప్రాణాంతకమవుతుంది. అందుకే, పిడికిలంత గుండె చేసే కొండంత శ్రమను గుర్తించి, దానికి తగిన విశ్రాంతిని, పోషకాలను మరియు మానసిక ప్రశాంతతను అందించడం మనందరి ప్రాథమిక కర్తవ్యం.
