Mobile Recharge: మొబైల్ కంపెనీలో దారుణ మోసాలు! భరించడమే కానీ అడ్డుకోలేము! రీఛార్జిల మోత..

రూ.300 ARPU లక్ష్యం.. ఎయిర్‌టెల్, జియో వ్యూహంతో యూజర్లపై భారం?..

84 రోజుల రీచార్జ్ ప్లాన్‌తో ఏడాదికి అదనపు ఖర్చు.. లెక్క చూస్తే షాక్!..

న్యూఢిల్లీ: ఒకప్పుడు మొబైల్ కనెక్షన్ అంటే చౌకైన సేవ. కాల్స్, డేటా, ఎస్‌ఎంఎస్‌ల కోసం వినియోగదారుల మధ్య తీవ్ర పోటీ ఉండేది. ఒక కంపెనీ తక్కువ ధర ప్రకటిస్తే.. మరో సంస్థ అంతకంటే తక్కువకే ప్లాన్ తీసుకొచ్చేది. కానీ ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. దేశ టెలికాం రంగం కొద్ది పెద్ద సంస్థల చేతుల్లోకి వెళ్లడంతో వినియోగదారులపై రీచార్జ్ భారం క్రమంగా పెరుగుతోంది.

ముఖ్యంగా జియో, ఎయిర్‌టెల్ వంటి ప్రైవేటు సంస్థలు తక్కువ ధరలో ఉన్న కొన్ని రీచార్జ్ ప్లాన్లను తొలగించి, వాటి స్థానంలో ఖరీదైన ప్లాన్లను తీసుకొస్తున్నాయన్న విమర్శలు ఉన్నాయి. నేరుగా ధర పెంచామని ప్రకటించకుండా.. అందుబాటులో ఉన్న చౌక ప్లాన్లను తొలగించడం ద్వారా వినియోగదారులను ఖరీదైన ఆప్షన్ల వైపు మళ్లిస్తున్నాయన్నది ప్రధాన ఆరోపణ.

2016 సెప్టెంబర్ 5న రిలయన్స్ జియో భారత టెలికాం మార్కెట్లోకి ప్రవేశించింది. అప్పట్లో దేశంలో సుమారు 13 ప్రధాన టెలికాం ఆపరేటర్లు ఉండేవారు. టాటా, రిలయన్స్ కమ్యూనికేషన్స్, ఎయిర్‌సెల్, టెలినార్ వంటి సంస్థలు మార్కెట్లో పోటీపడ్డాయి. వొడాఫోన్, ఐడియా కూడా వేర్వేరు సంస్థలుగా సేవలు అందించేవి.

జియో ప్రవేశంతో ఈ రంగంలో భారీ మార్పులు వచ్చాయి. ప్రారంభంలో ఉచిత కాల్స్, ఎస్‌ఎంఎస్, డేటా అందించడం ద్వారా జియో కోట్లాది మంది వినియోగదారులను ఆకర్షించింది. ఆ తర్వాత ఇతర సంస్థలు కూడా ధరలను తగ్గించాల్సిన పరిస్థితి వచ్చింది.

అయితే కాలక్రమేణా చిన్న సంస్థలు ఒక్కొక్కటిగా మార్కెట్ నుంచి వైదొలిగాయి. వొడాఫోన్, ఐడియా విలీనం అయి వీఐ (Vi)గా మారాయి. ప్రస్తుతం జియో, ఎయిర్‌టెల్, వీఐ, ప్రభుత్వ రంగ బీఎస్ఎన్ఎల్ ప్రధాన సంస్థలుగా మిగిలాయి.

అందులో జియో, ఎయిర్‌టెల్‌ కలిపి దాదాపు 77 శాతం వినియోగదారుల మార్కెట్‌ను కలిగి ఉన్నాయని అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం చెబుతోంది. బీఎస్ఎన్ఎల్ వాటా సుమారు 7 శాతంగా ఉంది.

జియో వచ్చిన తొలి దశలో ఉచిత సేవలు వినియోగదారులను ఆకట్టుకున్నాయి. ఆ తర్వాత ధరల పోటీ మొదలైంది. అయితే 2019 తర్వాత టెలికాం కంపెనీలు Average Revenue Per User (ARPU)పై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాయి. దీంతో రీచార్జ్ ధరలు పెరగడం మొదలైంది. గతంలో రూ.200 లోపే లభించిన అనేక ప్లాన్లు ఇప్పుడు మరింత ఖరీదయ్యాయి.

ప్రస్తుతం పెద్ద టెలికాం కంపెనీలు ఒక్కో వినియోగదారుడి నుంచి సగటున రూ.300 ARPU సాధించడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు సమాచారం. 2027 ఆర్థిక సంవత్సరం ముగిసే నాటికి ఈ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలని కంపెనీలు ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఎయిర్‌టెల్ ARPU సుమారు రూ.264గా, జియో ARPU సుమారు రూ.215గా ఉన్నట్లు సమాచారం.

టెలికాం సంస్థలు ధరల పెంపునకు ప్రధానంగా 5జీ నెట్‌వర్క్ విస్తరణను కారణంగా చూపుతున్నాయి. 5జీ మౌలిక సదుపాయాల ఏర్పాటు, స్పెక్ట్రమ్ ఖర్చులు, టవర్ల నిర్వహణ, ఉద్యోగుల వేతనాలు, నెట్‌వర్క్ విస్తరణ వంటి వాటికి భారీగా పెట్టుబడులు అవసరమని కంపెనీలు చెబుతున్నాయి.

4జీ నుంచి 5జీకి మారుతున్న నేపథ్యంలో ఈ ఖర్చులు మరింత పెరిగాయని టెలికాం రంగం వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. అయితే మరోవైపు కంపెనీలు భారీ ఆదాయాలు, లాభాలు నమోదు చేస్తున్న సమయంలో వినియోగదారులపై మరింత భారం మోపడం ఎంతవరకు సమంజసమనే ప్రశ్నలు కూడా వస్తున్నాయి.

టెలికాం రంగంలో ఇప్పుడు చర్చకు వస్తున్న అంశం ‘సైలెంట్ ప్లాన్ రిమూవల్’. ఉదాహరణకు రూ.199 ప్లాన్‌ను నేరుగా రూ.220 చేయడం కంటే.. రూ.199 ప్లాన్‌ను పూర్తిగా తొలగించి, అదే తరహా డేటా, వ్యాలిడిటీతో రూ.220 ప్లాన్‌ను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం. ఇలా చేస్తే కంపెనీ నేరుగా ధర పెంచిందనే విమర్శను కొంతవరకు తప్పించుకోవచ్చని విశ్లేషణ.

ఇటీవల ఎయిర్‌టెల్ తన పోర్ట్‌ఫోలియో నుంచి రూ.299, రూ.579, రూ.619, రూ.649 ప్లాన్లను దేశవ్యాప్తంగా తొలగించినట్లు సమాచారం. ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్ సర్కిళ్లలో మరో రెండు ప్లాన్లను కూడా తొలగించినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. వాటి స్థానంలో సుమారు 20 శాతం వరకు అధిక ధరలతో కొత్త ప్లాన్లు వచ్చినట్లు సమాచారం.

ఇలాంటి వ్యూహం గతంలో కూడా కనిపించింది. 2021లోనూ చౌకైన ప్లాన్లను తొలగించి ఖరీదైన ఆప్షన్లను అందుబాటులోకి తెచ్చిన సందర్భాలు ఉన్నాయని మూల సమాచారం పేర్కొంటోంది.

టెలికాం ప్లాన్లలో మరో అంశం వినియోగదారుల దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. మూడు నెలల ప్లాన్‌గా ప్రచారం చేసే కొన్ని ప్యాకేజీల వ్యాలిడిటీ వాస్తవానికి 90 రోజులు కాకుండా 84 రోజులు మాత్రమే ఉంటుంది.

దీంతో ఏడాదికి నాలుగు రీచార్జ్‌లతో సరిపోవాల్సిన చోట సుమారు 4.3 రీచార్జ్‌లు చేయాల్సి వస్తుంది. ఉదాహరణకు రూ.899 ప్లాన్‌ను తీసుకుంటే, ఏడాది వ్యవధిలో ఒక్కో వ్యక్తికి సుమారు రూ.3,866 వరకు ఖర్చు అవుతుందని మూల సమాచారం అంచనా వేస్తోంది.

నలుగురు సభ్యులున్న కుటుంబానికి ఈ ఖర్చు ఏడాదికి సుమారు రూ.15 వేల వరకు చేరవచ్చు. భవిష్యత్తులో మరో 10 నుంచి 15 శాతం ధరల పెంపు జరిగితే కుటుంబం వార్షిక టెలికాం ఖర్చు రూ.17 వేల నుంచి రూ.17,500 వరకు పెరిగే అవకాశం ఉందని అంచనా.

ఒకప్పుడు మొబైల్ నంబర్ కేవలం మాట్లాడటానికి ఉపయోగించేది. ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారింది. బ్యాంకింగ్, యూపీఐ చెల్లింపులు, గూగుల్ పే, ఓటీపీలు, ఆన్‌లైన్ బుకింగ్‌లు, ప్రభుత్వ సేవలు.. ఇలా దాదాపు ప్రతి డిజిటల్ సేవకూ మొబైల్ నంబర్ అవసరమవుతోంది.

అందుకే వినియోగదారులు నచ్చకపోయినా రీచార్జ్ చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. ఈ ఆధారపడటాన్ని టెలికాం సంస్థలు తమ ఆదాయాన్ని పెంచుకునేందుకు ఉపయోగించుకుంటున్నాయన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.

టెలికాం రంగంలో టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (TRAI) కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అయితే ధరలను పూర్తిగా నియంత్రించి, కంపెనీలు ధరలు పెంచకుండా ఆపే అధికారం ట్రాయ్‌కు లేదని సమాచారం పేర్కొంటోంది.

టారిఫ్ పారదర్శకత, వినియోగదారుల ఫిర్యాదులు, సేవల నాణ్యత వంటి అంశాలపై ట్రాయ్ పర్యవేక్షణ ఉంటుంది. కంపెనీలు ధరలు పెంచినప్పుడు 5జీ పెట్టుబడులు, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, స్పెక్ట్రమ్ ఖర్చులు వంటి అంశాలను కారణాలుగా చూపుతున్నాయి.

అయితే చౌకైన ప్లాన్లను తొలగించడం వంటి మార్పుల్లో వినియోగదారులకు స్పష్టమైన సమాచారం అందడం ఎంతవరకు జరుగుతోందనే ప్రశ్నలు కొనసాగుతున్నాయి. ప్రైవేటు సంస్థలతో పోలిస్తే ప్రభుత్వ రంగ బీఎస్ఎన్ఎల్‌ మార్కెట్ వాటా చాలా తక్కువగా ఉంది. దాదాపు 7 శాతం వాటాతో బీఎస్ఎన్ఎల్‌ వెనుకబడింది.

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సేవలు కొంతవరకు సరిపోతున్నప్పటికీ.. పట్టణ ప్రాంతాల్లో నెట్‌వర్క్, కాల్ కనెక్టివిటీ, సేవల నాణ్యత విషయంలో బీఎస్ఎన్ఎల్‌ ఇంకా మెరుగుపడాల్సి ఉందని వినియోగదారుల అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.

అయితే ధరల విషయంలో ప్రైవేటు సంస్థలు అనుసరిస్తున్న వ్యూహాత్మక మార్పులతో పోలిస్తే బీఎస్ఎన్ఎల్‌ మరింత సూటిగా వ్యవహరిస్తుందన్న అభిప్రాయం కూడా ఉంది.

మూల సమాచారం ప్రకారం 2027 ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి త్రైమాసికంలో ఎయిర్‌టెల్ ఆదాయం సుమారు రూ.58,539 కోట్లు, లాభం రూ.8,167 కోట్లుగా ఉంది. జియో ఆపరేషనల్ ఆదాయం సుమారు రూ.39,173 కోట్లు, లాభం దాదాపు రూ.7,767 కోట్లుగా నమోదైనట్లు పేర్కొంది.

అయినప్పటికీ రెండు సంస్థల దీర్ఘకాలిక లక్ష్యం ఒక్కటే. ఒక్కో వినియోగదారుడి నుంచి సగటున రూ.300 ఆదాయం పొందడం. ఇదే సమయంలో జియో సుమారు రూ.38 వేల కోట్ల ఐపీఓ ద్వారా నిధులు సమీకరించి మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణకు ఉపయోగించాలనే వ్యూహంలో ఉన్నట్లు మూల సమాచారం చెబుతోంది.

భారతదేశంలో మొబైల్ సేవల ధరలు పెరుగుతున్నప్పటికీ.. అమెరికా, బ్రిటన్ వంటి దేశాలతో పోలిస్తే భారత్‌లో టెలికాం సేవలు ఇప్పటికీ చౌకగానే ఉన్నాయి. భారత వినియోగదారుడు నెలకు సుమారు 4 నుంచి 5 డాలర్ల స్థాయిలో మొబైల్ సేవల కోసం ఖర్చు చేస్తున్నట్లు సమాచారం పేర్కొంటోంది. అయితే భారతీయుల ఆదాయ స్థాయి, రోజువారీ అవసరాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ధరల పెరుగుదల మాత్రం వినియోగదారులపై ప్రభావం చూపుతోంది.

జియో రాకతో మొదలైన టెలికాం విప్లవం వినియోగదారులకు తక్కువ ధరలో డేటాను అందించింది. అదే పోటీ తర్వాత మార్కెట్‌ను కొద్దిమంది పెద్ద సంస్థల చేతుల్లోకి తీసుకెళ్లింది. ఇప్పుడు సంస్థల దృష్టి వినియోగదారుల సంఖ్య పెంచడం నుంచి ఒక్కో వినియోగదారుడి నుంచి ఎక్కువ ఆదాయం పొందడంపైకి మారుతోంది.

5జీ, స్పెక్ట్రమ్, నెట్‌వర్క్ విస్తరణ పేరుతో పెట్టుబడులు పెరుగుతున్నాయి. అదే సమయంలో చౌకైన ప్లాన్లు తగ్గుతున్నాయి. మొబైల్ నంబర్ లేకుండా రోజువారీ డిజిటల్ జీవితం సాగని పరిస్థితి ఏర్పడింది. అందుకే భవిష్యత్తులో మొబైల్ రీచార్జ్ కూడా ఒక అత్యవసర డిజిటల్ ఖర్చుగా మారే అవకాశముంది.

వినియోగదారులకు అసలు సవాలు ధరలు పెరగడమే కాదు. అదే సేవకు ఎంత చెల్లిస్తున్నాం? ఎంత వ్యాలిడిటీ పొందుతున్నాం? ఏ ప్లాన్ నిజంగా ప్రయోజనకరం? అనే విషయాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం పెరుగుతోంది.