వినాయక చవితి 2026: ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో ప్రత్యేకత! దేశమంతా ఒకే నామస్మరణ "గణేషా "!

వినాయక చవితి.. చిన్నారుల నుంచి పెద్దల వరకు అందరూ కలిసి ఆనందంగా జరుపుకునే పండుగ. విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడిగా భావించే శ్రీ గణేశుడిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించే ఈ పర్వదినాన్ని  పురస్కరించుకొని అందరికీ ఆంధ్ర ప్రవాసి తరపున వినాయక చవితి శుభాకాంక్షలు..

వినాయక చవితి పండుగ భారతీయ సంస్కృతిలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వినాయక చవితి, ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో గణేశ్ చతుర్థి, మహారాష్ట్రలో గణేశోత్సవం పేర్లతో ఈ పండుగను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.

భాద్రపద మాసం శుక్లపక్ష చవితి రోజున వినాయక చవితి జరుపుకోవడం ఆనవాయితీ. పండుగ రోజు ఇంట్లో గణపతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించి పూజలు చేయడంతో పాటు, దేశవ్యాప్తంగా పెద్ద పెద్ద మండపాల్లో కూడా గణేశుడిని కొలుస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పది రోజుల పాటు ఉత్సవాలు కొనసాగి అనంత చతుర్దశి రోజున నిమజ్జనంతో ముగుస్తాయి.

గణపతి పుట్టుకతో ముడిపడిన పురాణ కథ

హిందూ పురాణాల ప్రకారం పార్వతీదేవి తన శరీరానికి రాసుకున్న పసుపుతో బాలుడిని తయారు చేసి ప్రాణం పోశారని, ఆ బాలుడినే తన ద్వారం వద్ద కాపలాగా ఉంచారని చెబుతారు. ఆ సమయంలో అక్కడికి వచ్చిన శివుడిని బాల గణేశుడు అడ్డుకోవడంతో ఇద్దరి మధ్య ఘర్షణ జరిగింది.

ఈ ఘటనలో గణేశుడి తల తెగిపోవడంతో పార్వతీదేవి తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురయ్యారని పురాణ కథనం. ఆమెను శాంతింపజేయడానికి శివుడు ఏనుగు తలను తీసుకొచ్చి బాలుడికి అమర్చి తిరిగి ప్రాణం పోశారని విశ్వాసం. అప్పటి నుంచి గణేశుడు గజాననుడు, గణపతి, వినాయకుడు, విఘ్నేశ్వరుడు వంటి అనేక పేర్లతో పూజలందుకుంటున్నాడు.

ఏ శుభకార్యమైనా ముందుగా గణపతి పూజే

వినాయకుడిని విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడిగా భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అందుకే ఏ శుభకార్యం ప్రారంభించినా ముందుగా గణేశుడిని పూజించడం భారతీయ సంప్రదాయంలో భాగమైంది.

విద్యార్థులు చదువులో విజయం కోసం, వ్యాపారులు అభివృద్ధి కోసం, కుటుంబాలు సుఖసంతోషాల కోసం గణపతిని ప్రార్థిస్తారు. పిల్లలకు వినాయకుడు అంటే ప్రత్యేకమైన ఇష్టం. పెద్ద చెవులు, తొండం, చిన్న కళ్లతో కనిపించే గణేశుడి రూపం వారిని ఆకట్టుకుంటుంది.

ఇంట్లో వినాయకుడి ప్రతిష్ఠ.. భక్తితో పూజలు

పండుగ రోజున తెల్లవారుజామునే ఇళ్లను శుభ్రం చేసి పూజా స్థలాన్ని సిద్ధం చేస్తారు. పసుపు, కుంకుమ, పూలు, ఆకులతో అలంకరిస్తారు. అనంతరం గణేశుడి విగ్రహాన్ని తీసుకొచ్చి ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేస్తారు.

గణపతికి పసుపు, కుంకుమ, పూలు, దుర్వా గడ్డి (గరిక), వివిధ పత్రాలు సమర్పించడం సంప్రదాయం. వినాయక పూజలో 21 రకాల పత్రాలు సమర్పించే ఆచారం అనేక ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది.

పూజలో గణేశుడి నామాలను స్మరిస్తూ, మంత్రాలు, శ్లోకాలు చదువుతారు. కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసి పూజలో పాల్గొనడం పండుగలోని అందమైన భాగం.

ఉండ్రాళ్లు, మోదకాలు.. నైవేద్యానికి ప్రత్యేకత

వినాయక చవితి అనగానే తెలుగు ఇళ్లలో ముందుగా గుర్తుకు వచ్చేది ఉండ్రాళ్లు. బియ్యపు పిండితో తయారు చేసే ఉండ్రాళ్లు, కుడుములు, పాయసం, పులిహోర వంటి వంటకాలను గణేశుడికి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.

ఉత్తర, పశ్చిమ భారతదేశాల్లో మోదక్ గణపతికి ఇష్టమైన ప్రసాదంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. బియ్యం లేదా గోధుమ పిండితో తయారు చేసి, కొబ్బరి-బెల్లం లేదా ఇతర తీపి పదార్థాలతో నింపిన మోదక్‌ను భక్తులు సమర్పిస్తారు.

అమ్మ చేతితో తయారైన ఉండ్రాళ్లు, నానమ్మ చేసిన కుడుములు, ఇంటి ముందు పిల్లలు వేసిన ముగ్గులు.. ఇలాంటి చిన్న చిన్న జ్ఞాపకాలే వినాయక చవితిని కుటుంబ పండుగగా మార్చుతాయి.

మహారాష్ట్రలో గణేశోత్సవం.. పది రోజుల సందడి

దేశంలో గణేశ్ చతుర్థి ఉత్సవాలకు అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రాంతాల్లో మహారాష్ట్ర ముందుంటుంది. ముంబై, పుణే వంటి నగరాల్లో భారీ గణేశ్ విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించి పది రోజుల పాటు ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు.

ప్రత్యేకంగా సార్వజనిక గణేశోత్సవం మహారాష్ట్ర సంస్కృతిలో ముఖ్యమైన భాగంగా మారింది. పెద్ద మండపాల్లో గణపతిని ప్రతిష్ఠించి ప్రతిరోజూ పూజలు, భజనలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.

స్వాతంత్ర్యోద్యమ కాలంలో లోకమాన్య బాల గంగాధర్ తిలక్ గణేశ్ ఉత్సవాలను సామూహికంగా నిర్వహించే సంప్రదాయాన్ని ప్రోత్సహించారు. ప్రజలను ఒక వేదికపైకి తీసుకురావడంలో ఈ ఉత్సవాలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. ముంబైలోని ప్రసిద్ధ లాల్‌బాగ్ చా రాజా వంటి గణపతి ఉత్సవాలకు దేశవ్యాప్తంగా భక్తులు తరలివస్తారు.

హైదరాబాద్‌లో ఖైరతాబాద్ గణపతి ప్రత్యేక ఆకర్షణ

తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వినాయక చవితికి ప్రత్యేక వైభవం కనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ ఖైరతాబాద్ గణపతి దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారీ విగ్రహాన్ని దర్శించుకునేందుకు పండుగ సమయంలో వేలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పట్టణాలు, గ్రామాల్లోనూ గణేశ్ మండపాలు ఏర్పాటు చేసి సామూహికంగా పూజలు నిర్వహిస్తారు. యువత, స్థానిక సంఘాలు, కాలనీ వాసులు కలిసి ఉత్సవాలను నిర్వహించడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.

పిల్లలు స్నేహితులతో కలిసి చిన్న గణపతిని ఏర్పాటు చేసుకుని పూజలు చేయడం, ప్రసాదం పంచుకోవడం పండుగకు మరింత ఉత్సాహాన్ని తీసుకొస్తుంది.

కర్ణాటకలో గౌరి-గణేశ పండుగ

కర్ణాటకలో వినాయక చవితికి ముందు గౌరి పండుగకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. గౌరీదేవిని పూజించిన తర్వాత గణేశుడిని ఆహ్వానించే సంప్రదాయం అనేక కుటుంబాల్లో కనిపిస్తుంది.

ఇళ్లలో పూలతో అలంకరణలు చేసి, ప్రత్యేక వంటకాలు తయారు చేసి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసి పూజల్లో పాల్గొంటారు.

తమిళనాడులో వినాయక చతుర్థి

తమిళనాడులో పిళ్లయ్యార్ చతుర్థి పేరుతో గణేశ్ చతుర్థిని జరుపుకుంటారు. ఇళ్లలో మట్టి గణపతి విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించి పూజలు చేస్తారు.

కొజుకట్టై అనే తీపి వంటకం గణపతికి నైవేద్యంగా సమర్పించడం అక్కడి ప్రత్యేకత. ఆలయాల్లో ప్రత్యేక పూజలు, అభిషేకాలు నిర్వహిస్తారు.

కేరళలోనూ గణపతి ఆరాధన

కేరళలో గణపతి ఆలయాల్లో ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. కుటుంబాలు తమ ఇళ్లలో గణేశుడిని ప్రతిష్ఠించి పుష్పాలు, కొబ్బరికాయలు, పండ్లు, వివిధ నైవేద్యాలు సమర్పిస్తాయి. వినాయకుడిని విద్య, జ్ఞానం, విజయానికి ప్రతీకగా భావించే సంప్రదాయం అక్కడ కూడా బలంగా కనిపిస్తుంది.

గోవాలో ‘చవత్’.. కుటుంబ పండుగగా వేడుకలు

గోవాలో గణేశ్ చతుర్థిని చవత్ పేరుతో జరుపుకుంటారు. అక్కడ ఈ పండుగకు కుటుంబ బంధాలతో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. చాలా కుటుంబాలు తమ పూర్వీకుల ఇళ్లకు చేరుకుని కలిసి గణపతి పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఇంటి అలంకరణలు, సంప్రదాయ వంటకాలు, కుటుంబ సభ్యుల కలయికతో పండుగ వాతావరణం నెలకొంటుంది.

గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్‌లోనూ ప్రత్యేక వేడుకలు

గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్ తదితర రాష్ట్రాల్లో కూడా గణేశ్ చతుర్థిని భక్తిశ్రద్ధలతో జరుపుకుంటారు. ఇళ్లలో గణపతిని ప్రతిష్ఠించడంతో పాటు, స్థానిక సంఘాలు భారీ మండపాలను ఏర్పాటు చేస్తాయి. భజనలు, సంగీత కార్యక్రమాలు, సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు నిర్వహిస్తూ పండుగను సామూహికంగా జరుపుకుంటారు.

పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిశా, ఉత్తర భారతంలో విస్తరిస్తున్న గణేశోత్సవం

గణేశ్ చతుర్థి సంప్రదాయం మహారాష్ట్రలో అత్యంత బలంగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుతం దేశంలోని అనేక ఇతర ప్రాంతాల్లోనూ ఈ పండుగ విస్తృతంగా జరుపుకుంటున్నారు.

ఢిల్లీ, ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిశా వంటి రాష్ట్రాల్లో కూడా గణేశుడి విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించి సామూహిక పూజలు నిర్వహిస్తున్నారు. ప్రాంతాన్ని బట్టి పూజా విధానాలు, నైవేద్యాలు, ఉత్సవాల వ్యవధి మారుతున్నా గణపతిపై భక్తి మాత్రం ఒకటే.

పర్యావరణహిత గణపతిపై పెరుగుతున్న అవగాహన

గణేశ్ ఉత్సవాలు పెద్దవవుతున్న కొద్దీ పర్యావరణ పరిరక్షణపై కూడా అవగాహన పెరుగుతోంది. గతంలో ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్‌తో తయారయ్యే విగ్రహాలు ఎక్కువగా ఉండేవి. ఇప్పుడు అనేక ప్రాంతాల్లో మట్టి గణపతి విగ్రహాలు, సహజ రంగులతో తయారు చేసిన విగ్రహాలకు ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది.

నిమజ్జనం సమయంలో నీటి వనరులు కలుషితం కాకుండా కృత్రిమ నిమజ్జన కొలనులు ఏర్పాటు చేయడం, పర్యావరణహిత విగ్రహాలను ప్రోత్సహించడం వంటి చర్యలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి. పండుగ ఆనందంతో పాటు ప్రకృతిని కాపాడాలనే బాధ్యతను గుర్తుచేసే ప్రయత్నంగా ఈ మార్పును చూడవచ్చు.

గణపతి నిమజ్జనం.. భక్తితో వీడ్కోలు

ఒక రోజు, మూడు రోజులు, ఐదు రోజులు, ఏడు రోజులు లేదా తొమ్మిది రోజుల పాటు పూజలు నిర్వహించిన అనంతరం గణపతి నిమజ్జనం చేస్తారు. ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను బట్టి నిమజ్జన రోజు మారుతుంది. పది రోజుల ఉత్సవం నిర్వహించే ప్రాంతాల్లో అనంత చతుర్దశి రోజున భారీ ఊరేగింపులతో నిమజ్జనం నిర్వహిస్తారు.

‘గణపతి బప్పా మోరియా’ అంటూ భక్తులు గణపతికి వీడ్కోలు పలుకుతారు. డప్పులు, నృత్యాలు, భజనల మధ్య గణపతి విగ్రహాన్ని ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్లి నిమజ్జనం చేస్తారు.

విగ్రహం నీటిలో కలిసిపోయే ఆ క్షణంలో భక్తుల కళ్లలో ఆనందంతో పాటు భావోద్వేగం కూడా కనిపిస్తుంది. కొద్ది రోజుల పాటు తమ ఇంటి సభ్యుడిలా చూసుకున్న గణపతికి వీడ్కోలు చెప్పడం వారికి ఒక ప్రత్యేక అనుభూతి.

ప్రాంతాలు వేరు.. భక్తి మాత్రం ఒక్కటే

తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఉండ్రాళ్లు, మహారాష్ట్రలో దహీ హండి తరహా సామూహిక ఉత్సవాలు, భారీ గణపతి మండపాలు, తమిళనాడులో కొజుకట్టై, కర్ణాటకలో గౌరి-గణేశ పూజలు, గోవాలో చవత్.. ఇలా భారతదేశంలో గణేశ్ చతుర్థికి ఎన్నో రూపాలు ఉన్నాయి.

ఈ వైవిధ్యమే భారతీయ సంస్కృతికి ప్రత్యేకత. ఆచారాలు మారినా గణపతిని జ్ఞానం, శుభం, విజయానికి ప్రతీకగా భావించే నమ్మకం మాత్రం దేశమంతటా ఒకటే.

వినాయక చవితి కేవలం పూజా కార్యక్రమం కాదు. కుటుంబ సభ్యులను ఒక్కచోట చేర్చే పండుగ. పొరుగువారితో పరిచయాలను పెంచే వేడుక. పిల్లలకు సంప్రదాయాలను పరిచయం చేసే అవకాశం. యువతను సామాజిక కార్యక్రమాల్లో భాగస్వాములను చేసే వేదిక.

చివరికి గణపతి మనకు చెప్పే సందేశం కూడా ఇదే.. ఏ పని ప్రారంభించినా మంచి ఆలోచనతో ముందుకు సాగాలి. అడ్డంకులు ఎదురైనా ధైర్యంగా వాటిని అధిగమించాలి. జ్ఞానాన్ని పెంచుకోవాలి. ప్రకృతిని గౌరవించాలి.

అందుకే ప్రతి ఏడాది వినాయక చవితి వచ్చినప్పుడు దేశంలోని ప్రతి ఇంట్లో, ప్రతి వీధిలో ఒకే నినాదం మార్మోగుతుంది.. “గణపతి బప్పా మోరియా.. మంగళమూర్తి మోరియా!”

ఈ సందర్భంగా పర్యావరణానికి హాని చేయని మట్టి వినాయకుని ప్రతిమలనే మనం ఉపయోగించాలి, ప్రకృతిని రక్షించేందుకు మన వంతు ప్రయత్నం చేయాలి,  ఈ పర్వదినాన్ని జరుపుకుంటున్న మీకూ మీ కుటుంబ సభ్యులకు ఆంధ్రప్రవాసి తరపున మరో మారు వినాయక చవితి శుభాకాంక్షలు.