ఉత్తరాంధ్ర రైతులకు గుడ్‌న్యూస్‌.. రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ త్వరలో పూర్తి!

రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌కు మళ్లీ కదలిక.. 18 ఏళ్లుగా ఎదురుచూస్తున్న ఉత్తరాంధ్ర రైతులకు ఊరట లభించేనా..

రూ.127 కోట్ల నుంచి రూ.850 కోట్లకు.. రెగ్యులపాడు ప్రాజెక్టు వ్యయం ఎందుకు పెరిగింది?..

శ్రీకాకుళం: ఉత్తరాంధ్రలో సాగునీటి అవసరాలను తీర్చడంతోపాటు, ఉద్దానం ప్రాంతంలో దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండ వ్యాధులతో బాధపడుతున్న ప్రజలకు తాగునీటి భద్రత కల్పించాలనే లక్ష్యంతో చేపట్టిన రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ ప్రాజెక్టుకు మళ్లీ కదలిక వచ్చింది. దాదాపు 18 ఏళ్లుగా వివిధ సమస్యలతో ముందుకు సాగని ఈ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయడంపై కూటమి ప్రభుత్వం దృష్టి సారించింది. రాష్ట్ర నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి నిమ్మల రామానాయుడు ఈ రిజర్వాయర్‌ను ప్రాధాన్య ప్రాజెక్టుల జాబితాలో చేర్చి, పనులను తిరిగి ప్రారంభించేలా చర్యలు చేపట్టారు. అయితే మిగిలిన నిర్మాణ పనులను పూర్తి చేయడంతోపాటు, భూసేకరణ, నిర్వాసితుల పరిహారం, ఒడిశాతో అంతర్రాష్ట్ర వివాదాల పరిష్కారం వంటి అంశాలు ప్రాజెక్టు భవిష్యత్తుకు కీలకంగా మారాయి.

నదిపై నేరుగా కాకుండా.. పక్కనే రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణం

సాధారణంగా నదికి అడ్డంగా ఆనకట్ట నిర్మించి నీటిని నిల్వ చేస్తారు. కానీ రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ ప్రాజెక్టు రూపకల్పన దీనికి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఒడిశాలో పుట్టి శ్రీకాకుళం జిల్లాలోకి ప్రవేశించే మహేంద్రతనయ నదిలో వర్షాకాలంలో వచ్చే వరదనీటిని సమర్థంగా వినియోగించుకోవడం ఈ ప్రాజెక్టు ప్రధాన ఉద్దేశం. ప్రస్తుతం సముద్రంలోకి వెళ్లిపోతున్న వరదనీటిలో కొంత భాగాన్ని మళ్లించి, పలాస మండలంలోని రెగ్యులపాడు సమీపంలో నిర్మించే రిజర్వాయర్‌లో నిల్వ చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు.

ఇందులో భాగంగా చాపరా వద్ద నుంచి సుమారు 13.5 కిలోమీటర్ల పొడవైన కాలువ ద్వారా నదీ వరదనీటిని రిజర్వాయర్‌కు తరలించనున్నారు. సుమారు 2.55 కిలోమీటర్ల పొడవైన కట్టతో నిర్మించనున్న ఈ రిజర్వాయర్‌ మొత్తం నిల్వ సామర్థ్యం 1.8 టీఎంసీలు. వర్షాకాలంలో లభించే నీటిని నిల్వ చేసి, అవసరమైన సమయంలో వ్యవసాయానికి, ఇతర అవసరాలకు వినియోగించుకోవడం ద్వారా స్థానిక ప్రజలకు ప్రయోజనం చేకూర్చాలన్నది ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

24,600 ఎకరాలకు సాగునీరు.. 108 గ్రామాలకు ప్రయోజనం

రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ పూర్తయితే పలాస, టెక్కలి, పాతపట్నం ప్రాంతాల్లోని 108 గ్రామాలకు చెందిన రైతులకు ప్రయోజనం కలగనుంది. సుమారు 24,600 ఎకరాలకు సాగునీరు అందించేలా ప్రాజెక్టును రూపొందించారు. వర్షాలపై ఆధారపడి వ్యవసాయం చేసే రైతులకు నీటి లభ్యత పెరిగితే పంటల సాగుకు భరోసా లభించే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా నీటి కొరత కారణంగా ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనే ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయ అవసరాలకు ఈ రిజర్వాయర్‌ ఉపయోగపడనుంది.

సాగునీటితోపాటు తాగునీటి సరఫరా కూడా ఈ ప్రాజెక్టులో కీలక అంశం. పలాస, ఉద్దానం, కాశీబుగ్గ ప్రాంతాల్లో స్వచ్ఛమైన తాగునీటిని అందించేందుకు రిజర్వాయర్‌ నీటిని వినియోగించాలనే లక్ష్యం ఉంది. ఉద్దానం ప్రాంతంలో దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండ వ్యాధులతో బాధపడుతున్న ప్రజల ఆరోగ్య సమస్యల నేపథ్యంలో సురక్షిత తాగునీటి లభ్యతకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా నీటి సరఫరా మెరుగుపడితే స్థానిక ప్రజలకు ఉపశమనం కలిగే అవకాశం ఉంది. అయితే రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణం ఒక్కటే ఆరోగ్య సమస్యలకు పూర్తి పరిష్కారం కాదని, తాగునీటి నాణ్యత పరీక్షలు, శుద్ధి, నిరంతర సరఫరా వంటి అంశాలు కూడా అంతే ముఖ్యమని గుర్తించాలి.

2008లో శంకుస్థాపన.. అప్పట్లో అంచనా వ్యయం రూ.127 కోట్లు

రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ ప్రాజెక్టుకు 2008 ఏప్రిల్‌లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి వైఎస్‌ రాజశేఖరరెడ్డి శంకుస్థాపన చేశారు. ఆ సమయంలో ప్రాజెక్టు అంచనా వ్యయం రూ.127 కోట్లుగా ఉంది. అయితే నిర్మాణం ప్రారంభమైన కొద్దికాలానికే భూసేకరణ, నిర్వాసితుల సమస్యలు, అంతర్రాష్ట్ర వివాదాలు ప్రాజెక్టుకు అడ్డంకులుగా మారాయి.

రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణానికి మొత్తం 1,536 ఎకరాల భూమి అవసరమని అంచనా వేశారు. ఇందులో భాగంగా రెగ్యులపాడు, శారదాపురం, చిన్నగురువు, చీపురుపల్లి, దాసుపురం గ్రామాలు పూర్తిగా ముంపునకు గురయ్యే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఈ ఐదు గ్రామాలకు చెందిన 154 కుటుంబాలకు తగిన పరిహారం చెల్లించకుండానే పనులు ప్రారంభించారని ఆరోపణలు రావడంతో స్థానికులు ఆందోళనకు దిగారు. తమ భూములు, నివాసాలు కోల్పోతున్న తమకు న్యాయమైన పరిహారం అందించాలని వారు డిమాండ్‌ చేశారు. ఈ సమస్య ప్రాజెక్టు పనులు నిలిచిపోవడానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటిగా మారింది.

సాగునీరు, తాగునీరు అందించే ప్రాజెక్టు అయినప్పటికీ, దాని కోసం భూములు కోల్పోయే కుటుంబాల పునరావాసం కూడా అంతే ముఖ్యమైన అంశం. నిర్వాసితులకు తగిన పరిహారం, ప్రత్యామ్నాయ నివాసాలు, జీవనోపాధికి అవసరమైన సహాయం అందేలా చర్యలు తీసుకున్నప్పుడే ప్రాజెక్టు వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు సమగ్రంగా ప్రజలకు చేరుతాయి.

ఒడిశాతో అంతర్రాష్ట్ర వివాదాలు మరో అడ్డంకి

మహేంద్రతనయ నది ఒడిశా నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి ప్రవహిస్తుండటంతో, ఈ నదీ జలాల వినియోగం విషయంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలు తలెత్తాయి. రెగ్యులపాడు ప్రాజెక్టును వ్యతిరేకిస్తూ ఒడిశా ప్రభుత్వం సుప్రీంకోర్టు, జల వివాదాల ట్రైబ్యునల్‌ను ఆశ్రయించినట్లు అందుబాటులో ఉన్న వివరాలు పేర్కొంటున్నాయి. అంతేకాకుండా, ఎగువ ప్రాంతాల్లోని పర్లా, ఖేముడి వద్ద చెక్‌డ్యామ్‌లు, అడ్డంకులు నిర్మించడం ద్వారా వరదనీరు ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చేరకుండా అడ్డుకునే ప్రయత్నాలు జరిగాయని కూడా ఆ వివరాల్లో ఉంది.

నదీ జలాల వినియోగం విషయంలో రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయం లేకపోతే, ప్రాజెక్టు నిర్మాణం పూర్తయినా ఆశించిన స్థాయిలో నీటి లభ్యతపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల నిర్మాణ పనులతోపాటు న్యాయపరమైన అంశాల పరిష్కారం, నీటి ప్రవాహంపై స్పష్టత, రెండు రాష్ట్రాల మధ్య చర్చలు కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. అయితే ప్రస్తుతం ఈ వివాదాలను పరిష్కరించేందుకు ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న నిర్దిష్ట చర్యలు, ఒడిశాతో చర్చల స్థితి గురించి అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం స్పష్టత ఇవ్వడం లేదు.

రూ.127 కోట్ల నుంచి రూ.850 కోట్లకు పెరిగిన అంచనా వ్యయం

ప్రాజెక్టు ఆలస్యమవుతున్న కొద్దీ నిర్మాణ వ్యయం కూడా పెరిగింది. 2008లో రూ.127 కోట్లుగా ఉన్న ప్రారంభ అంచనా వ్యయం 2016 నాటికి రూ.466 కోట్లకు చేరింది. అనంతరం సవరించిన అంచనాల ప్రకారం వ్యయం రూ.850 కోట్లకు పెరిగినట్లు వివరాలు సూచిస్తున్నాయి. భూసేకరణ సమస్యలు, నిధుల విడుదలలో జాప్యం, నిర్మాణ పనులు సకాలంలో ముందుకు సాగకపోవడం వంటి అంశాలు ఈ ఆలస్యానికి కారణాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

2019 నుంచి 2024 మధ్య కాలంలో ప్రాజెక్టు పనులు పెద్దగా ముందుకు సాగలేదు. సరైన ప్రణాళిక, నిధుల కొరత కారణంగా పనులు సుమారు 38 శాతం పూర్తయిన దశలోనే నిలిచిపోయినట్లు సమాచారం. ముఖ్యంగా 13.5 కిలోమీటర్ల ప్రధాన కాలువలో సగానికి పైగా నిర్మాణం మిగిలిపోయింది. కాలువ పనులు పూర్తికాకపోతే నదీ వరదనీటిని రిజర్వాయర్‌కు తరలించడం సాధ్యం కాదు. కాబట్టి మిగిలిన కాలువ నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడం ప్రాజెక్టు లక్ష్యాల సాధనకు కీలకం.

ఇప్పటివరకు రూ.345 కోట్లు ఖర్చు

అందుబాటులో ఉన్న వివరాల ప్రకారం, రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ ప్రాజెక్టుపై ఇప్పటివరకు సుమారు రూ.345 కోట్లు ఖర్చు చేశారు. అయినప్పటికీ ప్రాజెక్టు ఇంకా పూర్తి కాలేదు. దీంతో ఇప్పటికే వెచ్చించిన నిధులకు తగిన ఫలితాలు అందించాలంటే మిగిలిన పనులను వేగంగా పూర్తి చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.

రాష్ట్రంలో కొత్త కూటమి ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి నిమ్మల రామానాయుడు ఈ ప్రాజెక్టును ప్రాధాన్య జాబితాలో చేర్చారు. నిర్మాణ పనులను తిరిగి ప్రారంభించి, ఉత్తరాంధ్ర రైతులకు సాగునీటి ప్రయోజనాలు అందించాలనే దిశగా చర్యలు చేపట్టినట్లు సమాచారం. అయితే మిగిలిన కాలువ పనులను ఏ దశలవారీ ప్రణాళికతో పూర్తి చేస్తారు, కాంట్రాక్టర్ల వివరాలు ఏమిటి, ఎప్పటిలోగా ప్రాజెక్టును అందుబాటులోకి తీసుకువస్తారు అనే అంశాలపై స్పష్టమైన వివరాలు అందుబాటులో లేవు.

నిర్వాసితుల పునరావాసం, కాలువ పనులే కీలకం

ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయడానికి ప్రభుత్వం ముందున్న ప్రధాన సవాళ్లలో భూసేకరణ, నిర్వాసితుల పునరావాసం, మిగిలిన కాలువ నిర్మాణం, ఒడిశాతో నదీ జలాల వివాదం ఉన్నాయి. ముంపునకు గురయ్యే ఐదు గ్రామాల కుటుంబాలకు సంబంధించి తాజా పరిహార ప్యాకేజీలు, పునరావాస గృహాల కేటాయింపు, జీవనోపాధి సహాయం వంటి వివరాలు అందుబాటులో ఉన్న సమాచారంలో పేర్కొనలేదు. అలాగే అంతర్రాష్ట్ర న్యాయ వివాదాలను పరిష్కరించేందుకు ప్రభుత్వం అనుసరిస్తున్న తాజా కార్యాచరణ కూడా స్పష్టంగా వెల్లడికాలేదు.

ఈ అంశాలపై స్పష్టతతో కూడిన కార్యాచరణ ప్రకటిస్తే ప్రాజెక్టు పనుల పురోగతిని అంచనా వేయడం సులభమవుతుంది. ముఖ్యంగా నిర్వాసిత కుటుంబాలకు న్యాయం చేయడం, మిగిలిన కాలువ నిర్మాణానికి అవసరమైన నిధులను సమకూర్చడం, నీటి లభ్యతపై ఉన్న సమస్యలను పరిష్కరించడం సమాంతరంగా సాగాలి.

ఉత్తరాంధ్రకు నీటి భరోసా ఎప్పటికి?

రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ పూర్తయితే 24,600 ఎకరాలకు సాగునీరు, 108 గ్రామాలకు ప్రయోజనం చేకూర్చే అవకాశం ఉంది. అదే సమయంలో పలాస, ఉద్దానం, కాశీబుగ్గ ప్రాంతాల్లో తాగునీటి సరఫరా మెరుగుపడేందుకు మార్గం సుగమమవుతుంది. దాదాపు రెండు దశాబ్దాలుగా ఎదురుచూస్తున్న ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తి కావడం స్థానిక రైతులు, ప్రజల జీవితాల్లో కీలక మార్పునకు దోహదపడవచ్చు.

అయితే ప్రాజెక్టు ప్రాధాన్య జాబితాలో చేరడం, పనులు తిరిగి ప్రారంభం కావడం మాత్రమే సరిపోదు. మిగిలిన నిర్మాణాన్ని నిర్దిష్ట గడువులో పూర్తి చేయడం, పెరిగిన వ్యయాన్ని సమర్థంగా నిర్వహించడం, నిర్వాసితుల సమస్యలకు న్యాయమైన పరిష్కారం చూపడం, ఒడిశాతో నీటి వివాదాలపై స్పష్టత సాధించడం అవసరం. ఈ చర్యలు ఎంత సమర్థంగా అమలవుతాయన్నదే రెగ్యులపాడు రిజర్వాయర్‌ ద్వారా ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలకు వాస్తవ ప్రయోజనాలు ఎప్పుడు అందుతాయో నిర్ణయించనుంది.