హార్మోజ్ తెరిచేది లేదు! అమెరికాకు ఇరాన్ సీరియస్ అల్టిమేటం!

అమెరికాకు ఇరాన్ షాక్.. 7 షరతులు నెరవేరిస్తేనే హోర్ముజ్ జలసంధి తెరుస్తామన్న టెహ్రాన్..

ఇరాన్ పెట్టిన 7 షరతులేంటి? హోర్ముజ్ జలసంధి తెరవాలంటే అమెరికా చేయాల్సిందేంటి?..

టెహ్రాన్: అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న వేళ వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలకమైన హోర్ముజ్‌ జలసంధిపై ఇరాన్‌ మరోసారి కఠిన వైఖరి ప్రకటించింది. అమెరికా తమ ఏడు షరతులను అమలు చేసే వరకు హోర్ముజ్‌ జలసంధిని తిరిగి తెరవబోమని ఇరాన్‌ పార్లమెంట్‌ స్పీకర్, ప్రధాన చర్చల ప్రతినిధి మహమ్మద్ బాఖెర్ గాలిబాఫ్ స్పష్టం చేశారు. ఈ షరతులు జూన్‌లో కుదిరిన ‘ఇస్లామాబాద్ మెమొరాండం ఆఫ్ అండర్‌స్టాండింగ్’లోని అవగాహనకు సంబంధించినవని ఆయన పేర్కొన్నారు.

గాలిబాఫ్‌ ప్రకారం.. ఇరాన్‌ వైఖరి పూర్తిగా స్పష్టంగా, దృఢంగా ఉంది. హోర్ముజ్‌ తిరిగి తెరవాలంటే ముందుగా తమ షరతులు అమలవ్వాలని ఆయన అన్నారు. అమెరికా ఒకవైపు బహిరంగంగా ఒక రకమైన సందేశాలు ఇస్తూ, మరోవైపు మధ్యవర్తుల ద్వారా వేరే ప్రతిపాదనలు పంపుతోందని విమర్శించారు. దౌత్య ప్రక్రియను జాప్యం చేయడం లేదా ఏకపక్ష డిమాండ్లను అంగీకరించే పరిస్థితి ఇక ఉండదని స్పష్టం చేశారు. అమెరికా స్పందన తమకు మధ్యవర్తుల ద్వారా అందిందని కూడా తెలిపారు.

అమెరికా అంగీకరిస్తే ఏడు రోజుల్లో..

ఇరాన్‌ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాఘ్చీ కూడా ఇదే అంశంపై కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు. ఇరాన్‌ ప్రతిపాదనకు అమెరికా అంగీకరిస్తే హోర్ముజ్‌ జలసంధిలో సాధారణ వాణిజ్య రాకపోకలను ఏడు రోజుల్లో పునరుద్ధరించే అవకాశం ఉంటుందని వెల్లడించారు. గతంలో ఇరాన్‌ ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీ సందర్భంగా ప్రతిపాదించిన ఏడు రోజుల విశ్వాస నిర్మాణ ప్రణాళికలో ఈ అంశం ఉందని Reuters తెలిపింది.

ఆ ప్రణాళికలో ముందుగా ఇరాన్‌, అమెరికా మధ్య విశ్వాసాన్ని పెంచే చర్యలు చేపట్టి, అనంతరం హోర్ముజ్‌ ద్వారా సాధారణ సముద్ర రవాణాను పునరుద్ధరించాలనే ఆలోచన ఉంది. జూన్‌లో కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందాన్ని మరింత విస్తృత రూపంలో పునరుద్ధరించే దిశగా చర్చలు సాగుతున్నాయి. ప్రధాన విభేదం ఒప్పందంలోని అంశాలపై కాకుండా.. ఏ చర్యను ముందుగా ఎవరు చేపట్టాలన్న క్రమంపై ఉందని చర్చలతో సంబంధం ఉన్న అధికారి Reutersకు తెలిపారు.

ఏడు షరతుల్లో ఏముంది?

ఇరాన్‌ ప్రస్తుతం మొత్తం ఏడు షరతులను ప్రస్తావిస్తున్నప్పటికీ, వాటి పూర్తి జాబితాను తాజా ప్రకటనలో బహిరంగంగా వెల్లడించలేదు. అయితే గతంలో ఇరాన్‌ తెలిపిన అంశాల్లో ఇరాన్‌ పోర్టులపై ఆంక్షలు, నౌకాదళ నిర్బంధ చర్యలను తొలగించడం, చమురు ఎగుమతులపై ఆంక్షలను ఎత్తివేయడం, స్తంభింపజేసిన ఆస్తులను విడుదల చేయడం, సైనిక బెదిరింపులు, చర్యలకు ముగింపు పలకడం వంటి డిమాండ్లు ఉన్నాయి. హోర్ముజ్‌ ద్వారా వాణిజ్య నౌకల స్వేచ్ఛాయుత రాకపోకలు కూడా జూన్‌ అవగాహనలో కీలక అంశంగా ఉన్నాయి.

అణు అంశంపై ఇరాన్‌ స్పష్టత

అమెరికా ప్రతిపాదనల్లో ఇరాన్‌ అణు కార్యక్రమానికి సంబంధించిన అంశాలు కూడా ఉన్నాయని ఇరాన్‌ అధికారులు చెబుతున్నారు. అయితే ప్రస్తుతం తమ ప్రధాన దృష్టి హోర్ముజ్‌ జలసంధి భద్రత, దాని ద్వారా సాధారణ రవాణా పునరుద్ధరణపైనే ఉందని ఇరాన్‌ విదేశాంగ శాఖ స్పష్టం చేసింది. అంతర్జాతీయ అణు ఇంధన సంస్థ తనిఖీలకు సంబంధించి ఇరాన్‌ కొన్ని ప్రతిపాదనలు చేసిందన్న వార్తలను కూడా అధికార ప్రతినిధి ఇస్మాయిల్‌ బఘాయీ ఖండించారు.

జూన్‌లో కుదిరిన ఇస్లామాబాద్‌ అవగాహన ఒప్పందం 14 అంశాలతో కూడిన తాత్కాలిక ఒప్పందంగా ఉండేది. సైనిక చర్యలకు విరామం, హోర్ముజ్‌ జలమార్గం, ఇరాన్‌ అణు కార్యక్రమం, ఆంక్షలు తదితర అంశాలపై దశలవారీగా ముందుకు వెళ్లేందుకు దానిలో మార్గరేఖ రూపొందించారు. అయితే ఆ అవగాహన తరువాత విభేదాలు మళ్లీ పెరిగి, ఒప్పందం అమలు నిలిచిపోయింది.

ఖతర్‌ మధ్యవర్తిత్వం కీలకం

వాషింగ్టన్‌, టెహ్రాన్‌ మధ్య ప్రత్యక్ష చర్చలకు బదులుగా ప్రస్తుతం ఖతర్‌ కీలక మధ్యవర్తిగా వ్యవహరిస్తోంది. ఖతర్‌ ప్రతినిధులు ఇరాన్‌, అమెరికా మధ్య సందేశాలను చేరవేస్తున్నారు. సెప్టెంబర్‌ 30న ఇరాన్‌ విదేశాంగ మంత్రి అరాఘ్చీకి అమెరికా స్పందనను కూడా ఖతర్‌ మధ్యవర్తులే అందించారు. ఇరాన్‌ ప్రతిపాదించిన ఏడు రోజుల విశ్వాస నిర్మాణ ప్రణాళికపై చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి.

అమెరికా గతంలో ఇరాన్‌ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించినప్పటికీ, దౌత్యపరమైన ప్రయత్నాలు పూర్తిగా ఆగిపోలేదు. ఖతర్‌ ఈ మధ్యవర్తిత్వాన్ని కొనసాగిస్తోంది. హోర్ముజ్‌ తిరిగి తెరవడం ప్రపంచ చమురు, గ్యాస్‌ సరఫరాలతో నేరుగా ముడిపడి ఉండటంతో ఈ చర్చలపై అంతర్జాతీయ మార్కెట్లు కూడా దృష్టి పెట్టాయి.

దౌత్యమే కావాలి.. కానీ యుద్ధానికి సిద్ధమే: అరాఘ్చీ

ఇరాన్‌ విదేశాంగ మంత్రి అరాఘ్చీ తమ దేశం దౌత్యపరమైన పరిష్కారాన్నే కోరుకుంటోందని చెప్పారు. అయితే అమెరికా మరోసారి సైనిక చర్యలకు దిగితే, ఇరాన్‌ గతంతో పోలిస్తే మరింత సిద్ధంగా ఉందని హెచ్చరించారు. అంటే చర్చలకు తలుపులు తెరిచే ఉంచినా, ఒత్తిడిని అంగీకరించే పరిస్థితిలో తమ దేశం లేదన్న సంకేతాన్ని ఇరాన్‌ ఇస్తోంది.

ఫ్లైదుబాయ్‌ ఘటనతో భద్రతా ఆందోళనలు

ఇదిలా ఉండగా మధ్యప్రాచ్యంలో భద్రతా ఆందోళనలకు మరో ఘటన కారణమైంది. సెప్టెంబర్‌ 30న దుబాయ్‌ నుంచి టెల్‌అవీవ్‌కు వెళ్తున్న ఫ్లైదుబాయ్‌ FZ1073 విమానంలో కోపైలట్‌ హమామ్‌ అల్‌హమ్మామీ కెప్టెన్‌ స్మిత్‌ మచ్చర్‌పై అత్యవసరంగా ఉపయోగించే క్రాష్‌ యాక్స్‌తో దాడి చేశాడు. అనంతరం ప్రయాణికులు, సిబ్బంది కలిసి పరిస్థితిని అదుపులోకి తీసుకురావడంతో విమానం సౌదీ అరేబియాలోని తబుక్‌లో సురక్షితంగా ల్యాండ్ అయింది. యూఏఈ ప్రాసిక్యూటర్ జనరల్ ఈ ఘటనను ఉగ్రవాద దాడి ప్రయత్నంగా అభివర్ణించారు. ఈ ఘటనపై బహుళ దేశాల దర్యాప్తు కొనసాగుతోంది.

ఫ్లైదుబాయ్‌ ఘటనకు సంబంధించి కోపైలట్‌ నేపథ్యం, విదేశీ సంబంధాలు, అతడి ఉద్దేశం తదితర అంశాలపై దర్యాప్తు కొనసాగుతోంది. ఆస్ట్రేలియా అధికారులు కూడా అతడికి ఆ దేశంతో ఉన్న సంబంధాలపై విచారణ ప్రారంభించారు. అయితే దర్యాప్తు పూర్తయ్యే వరకు అతడికి ఏదైనా నిర్దిష్ట ఉగ్రవాద సంస్థతో ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉందని నిర్ధారించలేమని Reuters పేర్కొంది.

ఫ్లైదుబాయ్‌ ఘటన తర్వాత అల్‌ఖైదా బెదిరింపు

ఇదే సమయంలో ఫ్లైదుబాయ్‌ ఘటనను ప్రస్తావిస్తూ అల్‌ఖైదా అనుకూల ప్రచురణ ‘అల్‌ బయాన్‌’లో అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌కు సంబంధించిన విమానాలపై మరిన్ని దాడులను ప్రోత్సహించే పిలుపు వెలువడినట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ఈ విషయం అంతర్జాతీయ భద్రతా సంస్థల్లో ఆందోళనకు కారణమైంది.

అయితే ఈ ప్రచార పిలుపు, ఫ్లైదుబాయ్‌ ఘటనలోని కోపైలట్‌ మధ్య ప్రత్యక్ష సంస్థాగత సంబంధం అధికారికంగా నిర్ధారించబడలేదనే విషయం కీలకం. ఫ్లైదుబాయ్‌ ఘటనపై UAE, సౌదీ అరేబియా, ఇజ్రాయెల్ సహా పలు దేశాల దర్యాప్తు కొనసాగుతున్నందున, ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా వేర్వేరు అంశాలను ఒకదానితో ఒకటి నేరుగా అనుసంధానించడం సరికాదు.

ప్రపంచ దేశాల దృష్టి హోర్ముజ్‌పైనే

హోర్ముజ్‌ జలసంధి ప్రపంచ ఇంధన రవాణాలో అత్యంత కీలకమైన మార్గాల్లో ఒకటి. దీని ద్వారా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పెద్ద మొత్తంలో చమురు, ఎల్‌ఎన్‌జీ రవాణా జరుగుతుంది. అందువల్ల ఈ జలమార్గం మూసివేత ఎంతకాలం కొనసాగుతుంది, అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య చర్చలు ఏ దిశగా సాగుతాయి, ఖతర్‌ మధ్యవర్తిత్వం ఫలిస్తుందా అనే అంశాలు ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లకు కూడా కీలకంగా మారాయి.

మొత్తంగా చూస్తే.. హోర్ముజ్‌ జలసంధిని వెంటనే తెరవడానికి ఇరాన్ సిద్ధంగా లేదని తాజా ప్రకటనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అమెరికా తమ ఏడు షరతులను అమలు చేస్తే ఏడు రోజుల వ్యవధిలో సాధారణ సముద్ర రాకపోకలను పునరుద్ధరించే అవకాశాన్ని ఇరాన్ చూపుతోంది. ఒకవైపు ఖతర్‌ దౌత్య మార్గంలో ఇరుపక్షాల మధ్య వారధిగా మారగా.. మరోవైపు సైనిక ఉద్రిక్తతలు, ఫ్లైదుబాయ్‌ ఘటన, తీవ్రవాద ప్రచార బెదిరింపులు ప్రాంతీయ భద్రతపై కొత్త ఆందోళనలు రేకెత్తిస్తున్నాయి. ఇప్పుడు తదుపరి అడుగు వాషింగ్టన్‌, టెహ్రాన్‌ చేతుల్లోనే ఉంది.