హైదరాబాద్‌లో నీటి కొరత స్వయంకృతాపరాధమేనా! అప్పటి 1500 చెరువుల నెట్వర్కింగ్ ఏమైంది?

ఒకప్పుడు 788 చెరువులు.. ఇప్పుడు 185 మాత్రమే! హైదరాబాద్‌ నీటి కష్టాలకు అసలు కారణమిదేనా?..

హైదరాబాద్‌లో భూగర్భజలాలు అడుగంటుతున్నాయా? బోర్లు, కాంక్రీట్‌ నిర్మాణాల ప్రభావం ఇదే..

హైదరాబాద్‌: దేశంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల్లో ఒకటైన హైదరాబాద్‌ ఇప్పుడు నీటి కొరతతో సతమతమవుతోంది. వర్షాకాలం ముగిసిన వెంటనే వేసవిని తలపించే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. ఇళ్లకు, అపార్ట్‌మెంట్లకు, కార్యాలయాలకు అవసరమైన నీటి కోసం ప్రజలు ప్రైవేట్‌ ట్యాంకర్లపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. 2025 అక్టోబర్‌తో పోలిస్తే 2026 అక్టోబర్‌లో ప్రైవేట్‌ వాటర్‌ ట్యాంకర్‌ బుకింగ్స్‌ 233 శాతం పెరిగినట్లు అందించిన గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. ఇది నగరంలో నీటి అవసరం ఎంత తీవ్రంగా మారిందో తెలియజేస్తోంది.

ఒకప్పుడు వందలాది చెరువులు, కుంటలతో వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసుకున్న హైదరాబాద్‌.. ఇప్పుడు భారీ రిజర్వాయర్లు, దూర ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే నీరు, బోర్లు, ట్యాంకర్లపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటోంది. వాతావరణ మార్పులు ఈ సమస్యను మరింత తీవ్రం చేస్తున్నప్పటికీ, చెరువుల ఆక్రమణలు, భూగర్భజలాల దుర్వినియోగం, నీటి సరఫరాలో నష్టాలు, ప్రణాళికలేని పట్టణ విస్తరణ కూడా సంక్షోభానికి కారణాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.

రిజర్వాయర్లలో తగ్గిన నీరు.. సరఫరాపై ఆందోళన

హైదరాబాద్‌కు నీటిని అందించే ప్రధాన వనరుల్లో మంజీరా, సింగూరు రిజర్వాయర్లు ముఖ్యమైనవి. అందించిన వివరాల ప్రకారం, ఈ రిజర్వాయర్లలోకి కొత్తగా వచ్చే నీటి ప్రవాహాలు సున్నాకు పడిపోయాయి. సింగూరు రిజర్వాయర్‌లో నిల్వ సామర్థ్యంలో కేవలం 13 శాతం నీరు మాత్రమే మిగిలినట్లు సమాచారం.

హైదరాబాద్‌ సమీపంలోని సంగారెడ్డి వంటి పట్టణాల్లోనూ నీటి సరఫరా అంతరాయాలు కనిపిస్తున్నాయి. అక్కడ కొన్ని ప్రాంతాలకు మూడు నుంచి ఐదు రోజులకోసారి మాత్రమే మున్సిపల్‌ నీరు అందుతోందని నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

హైదరాబాద్‌ మెట్రోపాలిటన్‌ వాటర్‌ సప్లై అండ్‌ సీవరేజ్‌ బోర్డు (HMWSSB) నుంచి వచ్చినట్లు పేర్కొన్న హెచ్చరికల ప్రకారం, ప్రస్తుత సరఫరా పరిస్థితులు కొనసాగితే అందుబాటులో ఉన్న నీరు మరో రెండు నుంచి మూడు నెలలకే సరిపోవచ్చనే ఆందోళన ఉంది. పరిస్థితి మరింత దిగజారితే మూడు రోజులకు ఒకసారి నీటిని సరఫరా చేయాల్సి రావచ్చనే హెచ్చరిక కూడా ప్రస్తావనకు వచ్చింది. అయితే, ఇది తప్పనిసరిగా అమలు చేయబోయే షెడ్యూల్‌ అని భావించకుండా, అధికారిక ప్రకటనలతో ధ్రువీకరించాల్సిన అంశంగా చూడాలి.

1908 మూసీ వరదలు.. హైదరాబాద్‌ నీటి చరిత్రలో కీలక మలుపు

హైదరాబాద్‌ నీటి సమస్యను అర్థం చేసుకోవాలంటే 1908లో జరిగిన మూసీ నది వరదలను గుర్తుచేసుకోవాలి. సెప్టెంబర్‌ 28, 1908న కురిసిన భారీ వర్షాలు, ఆకస్మిక వరదలతో మూసీ నది ఉప్పొంగి నగరాన్ని ముంచెత్తింది. ఆ విపత్తులో సుమారు 15 వేల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయినట్లు చారిత్రక అంచనాలు ఉన్నాయి. 65 వేలకుపైగా ఇళ్లు, ఇతర నిర్మాణాలు దెబ్బతిన్నట్లు కూడా కొన్ని వివరాలు పేర్కొంటున్నాయి.

ఈ విపత్తు తర్వాత నిజాం ప్రభుత్వం ప్రముఖ ఇంజినీర్‌ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య సేవలను వినియోగించుకుంది. మూసీ నది ప్రవాహం, వరదల ముప్పు, నగరానికి అవసరమైన నీటి సరఫరాపై ఆయన అధ్యయనం చేశారు. ఈ నేపథ్యంలో ఉస్మాన్‌ సాగర్‌, హిమాయత్‌ సాగర్‌ జలాశయాల నిర్మాణానికి సంబంధించిన ప్రణాళికలు రూపొందాయి. ఇవి వరద నియంత్రణతో పాటు నగరానికి తాగునీరు అందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

అప్పటి నీటి నిర్వహణలో కేవలం రెండు పెద్ద జలాశయాలే కాకుండా, అనుసంధానమైన చెరువులు, కుంటల వ్యవస్థ కూడా ముఖ్యమైన భాగంగా ఉండేది. వర్షపు నీటిని నిల్వ చేయడం, క్రమంగా భూమిలోకి ఇంకేలా చేయడం, నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడం వంటి పనులను ఈ వ్యవస్థ నిర్వహించేది.

788 చెరువుల నుంచి 185 చెరువులకే పరిమితమైందా?

అందించిన చారిత్రక వివరాల ప్రకారం, మూసీ నది పరివాహక ప్రాంతంలోని సుమారు 860 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో ఒకప్పుడు 788 చెరువులు, కుంటలు ఉండేవి. అంటే సగటున ప్రతి చదరపు మైలుకు ఒక నీటి వనరు ఉన్నట్లు అంచనా.

ఈ చెరువులు వర్షపు నీటిని నిల్వ చేయడంతో పాటు భూగర్భజలాలు తిరిగి పెరగడానికి దోహదపడేవి. నగరం విస్తరించేకొద్దీ ఈ సహజ నీటి వ్యవస్థలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. చెరువుల ఆక్రమణలు, కాలుష్యం, నిర్మాణాల విస్తరణ కారణంగా వాటి అసలు ప్రయోజనం దెబ్బతిన్నది.

గ్రేటర్‌ హైదరాబాద్‌ మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ (GHMC) పరిధిలో ప్రస్తుతం 185 చెరువులు మాత్రమే మిగిలినట్లు అందించిన సమాచారం చెబుతోంది. వాటిలోనూ చాలా చెరువులు మురుగునీరు, చెత్తతో కలుషితమవుతున్నాయని పేర్కొంటోంది.

నీటి అవసరం పెరుగుతున్న సమయంలో ఉన్న చెరువులను సంరక్షించుకోవాల్సింది పోయి, వాటి విస్తీర్ణం తగ్గిపోవడం నగరానికి దీర్ఘకాలిక సమస్యగా మారింది. చెరువులు కేవలం నీటిని నిల్వ చేసే ప్రదేశాలు మాత్రమే కాదు. అవి వర్షపు నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించడంలో, వరద ముప్పును తగ్గించడంలో, భూగర్భజలాల పునరుద్ధరణలో కూడా కీలకమైనవి.

వర్షపాతం లోటు.. ఎల్‌ నినో ప్రభావం ఎంత?

హైదరాబాద్‌లో నీటి కొరతకు వాతావరణ పరిస్థితులు కూడా ఒక కారణంగా పేర్కొంటున్నారు. 2026లో బలమైన ఎల్‌ నినో ప్రభావం, తటస్థ హిందూ మహాసముద్ర ద్విధ్రువ పరిస్థితులు కలిసి భారత రుతుపవనాలపై ప్రభావం చూపినట్లు అందించిన వివరాల్లో ఉంది.

సాధారణంగా నమోదయ్యే 627 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతంతో పోలిస్తే, ఈసారి వర్షపాతం 458 మిల్లీమీటర్లకు తగ్గినట్లు సమాచారం. అంటే సుమారు 27 శాతం లోటు నమోదైంది. హైదరాబాద్‌ జిల్లాలోని 16 మండలాల్లో 13 మండలాలు ఈ లోటుతో ప్రభావితమైనట్లు పేర్కొంటున్నారు.

వర్షపాతం తగ్గితే జలాశయాల్లోకి వచ్చే నీరు తగ్గుతుంది. చెరువులు పూర్తిస్థాయిలో నిండకపోవడం, భూగర్భజలాల పునరుద్ధరణ మందగించడం వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకుంటాయి. అయితే, ఒక నగరంలో నీటి సంక్షోభానికి ఎల్‌ నినో ఒక్కటే కారణమని చెప్పలేం. వర్షపాతం, జలాశయాల నిల్వలు, నీటి వినియోగం, సరఫరా వ్యవస్థలో నష్టాలు, భూగర్భజలాల నిర్వహణ వంటి అంశాలన్నింటినీ కలిపి పరిశీలించాలి.

చెరువుల ఆక్రమణలు.. 386 ఎకరాల నీటి వనరుల నష్టం

హైదరాబాద్‌ పరిసరాల్లో పట్టణీకరణ వేగంగా పెరగడంతో చెరువులు, వాటి పరివాహక ప్రాంతాలపై ఒత్తిడి పెరిగింది. 2014 నుంచి 2023 మధ్య ఔటర్‌ రింగ్‌ రోడ్‌ పరిధిలో 171 నీటి వనరులు ఆక్రమణలకు గురైనట్లు అందించిన గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.

వాటిలో 20 చెరువులు పూర్తిగా కనుమరుగయ్యాయని, మరో 57 చెరువులు పాక్షికంగా ఆక్రమణలకు గురయ్యాయని పేర్కొంటున్నారు. ఈ పరిణామాల వల్ల సుమారు 386 ఎకరాల విస్తీర్ణం నీటి వనరుల వినియోగానికి దూరమైనట్లు సమాచారం.

చెరువుల చుట్టూ నిర్మాణాలు పెరిగినప్పుడు వర్షపు నీరు సహజంగా ప్రవహించే మార్గాలు మూసుకుపోయే ప్రమాదం ఉంది. నీటిని నిల్వ చేసే సామర్థ్యం తగ్గడమే కాకుండా, భూగర్భంలోకి నీరు ఇంకే అవకాశాలు కూడా తగ్గుతాయి. నగరానికి తాగునీరు అవసరమైన సమయంలో ఇలాంటి మార్పులు మరింత భారంగా మారుతున్నాయి.

GO 111 సడలింపుపై పర్యావరణ ఆందోళనలు

ఉస్మాన్‌ సాగర్‌, హిమాయత్‌ సాగర్‌ జలాశయాల పరివాహక ప్రాంతాలను రక్షించేందుకు 1996లో GO 111 తీసుకొచ్చారు. సుమారు 84 గ్రామాల్లోని 1.32 లక్షల ఎకరాల ప్రాంతాన్ని ఈ ఉత్తర్వు పరిధిలోకి తీసుకొచ్చినట్లు అందించిన వివరాలు చెబుతున్నాయి.

ఈ ప్రాంతాల్లో నియంత్రణల ఉద్దేశం జలాశయాలకు వచ్చే నీటి వనరులను, పరిసర పర్యావరణాన్ని రక్షించడం. అయితే 2022–2023 మధ్య ఈ ఉత్తర్వును సడలించడం లేదా రద్దు చేయడం వల్ల పరివాహక ప్రాంతాల్లో నిర్మాణాలు పెరిగి, సహజ నీటి ప్రవాహాలు దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందని పర్యావరణవేత్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

ఈ ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి జరిగేటప్పుడు తాగునీటి వనరులపై దాని ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడం కీలకం. జలాశయాలు నిండేందుకు అవసరమైన వర్షపు నీటి మార్గాలు దెబ్బతింటే, భవిష్యత్తులో నీటి సరఫరాపై మరింత ఒత్తిడి పడే అవకాశం ఉంది.

సరఫరా వ్యవస్థలో నష్టాలు.. మురుగునీటి శుద్ధిలో లోటు

హైదరాబాద్‌లో నీటి కొరతకు అందుబాటులో ఉన్న నీటిని సమర్థంగా వినియోగించకపోవడం కూడా ఒక కారణంగా పేర్కొంటున్నారు. శుద్ధి చేసిన తాగునీటిలో సుమారు 39 శాతం పైపుల లీకేజీలు, ఇతర సరఫరా నష్టాల వల్ల వృథా అవుతున్నట్లు అందించిన గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.

నీటిని కొత్తగా తీసుకురావడానికి భారీ ప్రాజెక్టులు అవసరమే అయినా, ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉన్న నీటిలో ఇంత పెద్ద భాగం వృథా అయితే సమస్య మరింత తీవ్రమవుతుంది. పాత పైపుల మరమ్మతులు, లీకేజీల గుర్తింపు, సరఫరా వ్యవస్థ ఆధునికీకరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది.

మురుగునీటి శుద్ధి కూడా మరో ముఖ్యమైన అంశం. రోజుకు సుమారు 1,950 మిలియన్‌ లీటర్ల మురుగునీరు ఉత్పత్తి అవుతుండగా, 772 మిలియన్‌ లీటర్లను మాత్రమే శుద్ధి చేస్తున్నట్లు అందించిన సమాచారం పేర్కొంటోంది. మిగిలిన మురుగునీటిని తగిన విధంగా శుద్ధి చేయకుండా వదిలేస్తే చెరువులు, ఇతర జలవనరులు కలుషితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

మురుగునీటిని శుద్ధి చేసి నిర్మాణాలు, పారిశ్రామిక అవసరాలు, తోటల నిర్వహణ వంటి తాగునీరు అవసరం లేని పనులకు వినియోగిస్తే, తాగునీటిపై ఒత్తిడిని తగ్గించవచ్చు.

కృష్ణా జలాల పంపిణీపై రాష్ట్రాల మధ్య చర్చలు

హైదరాబాద్‌ నీటి అవసరాలకు కృష్ణా నది నీరు కూడా కీలకమైనది. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మధ్య కృష్ణా జలాల కేటాయింపులపై చర్చలు కొనసాగుతున్నట్లు అందించిన సమాచారం చెబుతోంది.

కేటాయింపుల నిష్పత్తిపై ఆంధ్రప్రదేశ్‌ 66:34 నిష్పత్తిని కోరుతుండగా, తెలంగాణ 70:30 నిష్పత్తిని కోరుతున్నట్లు పేర్కొంటున్నారు. ఈ విషయంలో చర్చలు, నిర్ణయాల ప్రక్రియ ఆలస్యమైతే నీటి విడుదలపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.

అయితే ఈ నిష్పత్తులు ఏ రాష్ట్రానికి ఎంత నీరు కేటాయించాలనే అంశానికి సంబంధించినవో, ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న అధికారిక కేటాయింపులు ఏమిటో సంబంధిత ప్రభుత్వాలు, జలవనరుల శాఖల వివరాలతో ధ్రువీకరించాల్సి ఉంటుంది. అంతర్రాష్ట్ర జలాల విషయంలో నీటి లభ్యత, ప్రాజెక్టుల నిల్వలు, చట్టపరమైన ఒప్పందాలు, అధికారిక నిర్ణయాలన్నీ కీలకమే.

ఐటీ కారిడార్‌లో భూగర్భజలాల సమస్య ఎందుకు తీవ్రం?

హైదరాబాద్‌ పశ్చిమ ప్రాంతంలోని కొండాపూర్‌, మాదాపూర్‌, గచ్చిబౌలి, కూకట్‌పల్లి, శేరిలింగంపల్లి వంటి ప్రాంతాలు ఐటీ కంపెనీలు, అపార్ట్‌మెంట్లు, వాణిజ్య భవనాలతో వేగంగా విస్తరించాయి. ఈ అభివృద్ధి నగర ఆర్థిక వ్యవస్థకు తోడ్పడుతున్నప్పటికీ, నీటి నిర్వహణలో కొత్త సవాళ్లను సృష్టించింది.

రోడ్లు, భవనాలు, సెల్లార్‌ పార్కింగ్‌లు, కాంక్రీట్‌ ఉపరితలాలు పెరగడంతో వర్షపు నీరు నేలలోకి ఇంకే అవకాశాలు తగ్గాయి. వర్షం పడినప్పుడు నీరు వేగంగా కాలువల్లోకి వెళ్లిపోవడం లేదా ఇతర ప్రాంతాలకు ప్రవహించడం జరుగుతుంది. ఫలితంగా భూగర్భజలాలు తిరిగి నిండే ప్రక్రియ బలహీనపడుతుంది.

వర్షపు నీటిని భూమిలోకి చేర్చేందుకు ఏర్పాటు చేయాల్సిన రెయిన్‌వాటర్‌ హార్వెస్టింగ్‌ (RWH) గుంతలు అనేక భవనాల్లో సరిగా నిర్వహణలో లేవని సమాచారం. ఈ నేపథ్యంలో 17 వేల భవనాలకు వాటర్‌ బోర్డు నోటీసులు జారీ చేసినట్లు అందించిన వివరాలు పేర్కొంటున్నాయి.

మరోవైపు, సమీపంలోని బోర్లలో నీరు తగ్గిపోవడంతో అపార్ట్‌మెంట్లు, నివాస సముదాయాలు మరింత లోతుగా బోర్లు వేయడం ప్రారంభించాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో 500 నుంచి 800 అడుగులు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ లోతుకు బోర్లు తవ్వుతున్నట్లు సమాచారం. దీని వల్ల భూగర్భంలోని పరిమిత నీటి నిల్వలపై పోటీ పెరుగుతోంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో భూగర్భజల మట్టం 100 మీటర్లకు పైగా పడిపోయినట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

దక్కన్‌ పీఠభూమి భౌగోళిక స్వరూపం కూడా ఒక కారణమే

హైదరాబాద్‌ దక్కన్‌ పీఠభూమిపై ఉంది. ఇక్కడ గట్టి గ్రానైట్‌ శిలలు ఎక్కువగా ఉండటంతో, కొన్ని ఇతర ప్రాంతాల్లో మాదిరిగా నీరు మట్టిలో సులభంగా నిల్వ ఉండదు. వర్షపు నీరు శిలల్లోని పగుళ్లు, చీలికల ద్వారా భూగర్భంలోకి చేరి నిల్వ ఉంటుంది.

ఈ నిల్వలను ఒక పొదుపు ఖాతాతో పోల్చవచ్చు. వర్షాలు కురిసినప్పుడు నీరు చేరుతుంది. బోర్ల ద్వారా నిరంతరం నీటిని తోడుకుంటూ, తిరిగి నీరు చేరే అవకాశాలను తగ్గిస్తే ఆ నిల్వలు క్రమంగా ఖాళీ అవుతాయి. అందువల్ల మరింత లోతుగా బోరు తవ్వడం ఒక్కటే శాశ్వత పరిష్కారం కాదు.

వర్షపు నీటిని నిల్వ చేయడం, చెరువులను పునరుద్ధరించడం, బోర్ల వినియోగాన్ని నియంత్రించడం, నీటిని పొదుపుగా ఉపయోగించడం వంటి చర్యలు సమాంతరంగా కొనసాగాలి.

హైదరాబాద్‌లో రెండు రకాల నీటి పరిస్థితులు

నగరంలోని అన్ని ప్రాంతాల్లో నీటి సమస్య ఒకే విధంగా లేదు. పశ్చిమ ఐటీ కారిడార్‌లో ట్యాంకర్లపై ఆధారపడటం ఎక్కువగా ఉండగా, పాతబస్తీలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో భూగర్భజలాలు తక్కువ లోతులోనే లభిస్తున్నట్లు అందించిన వివరాలు సూచిస్తున్నాయి.

కొండాపూర్‌, మాదాపూర్‌, గచ్చిబౌలి, కూకట్‌పల్లి, శేరిలింగంపల్లి ప్రాంతాలు హైదరాబాద్‌ మొత్తం ట్యాంకర్‌ డిమాండ్‌లో సుమారు 20 శాతం వాటాను కలిగి ఉన్నట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

మరోవైపు, బహదూర్‌పురా, గోల్కొండ వంటి పాతబస్తీ ప్రాంతాల్లో కొన్ని చోట్ల భూగర్భజలాలు 1.16 నుంచి 3 మీటర్ల లోతులో ఉన్నట్లు సమాచారం. మూసీ నది, మీరాలం చెరువు వంటి నీటి వనరులకు సమీపంగా ఉండటం, కొన్ని ప్రాంతాల్లో కాంక్రీట్‌ విస్తీర్ణం తక్కువగా ఉండటం ఇందుకు కారణాలుగా సూచిస్తున్నారు. అయితే ఈ లోతులు ప్రాంతానికీ, కాలానికీ మారుతాయి; నగరంలోని పాతబస్తీ అంతటా ఇదే పరిస్థితి ఉందని భావించరాదు.

ఈ వ్యత్యాసం నగరంలో నీటి వనరుల నిర్వహణ ఎంత ముఖ్యమో తెలియజేస్తోంది. ఒక ప్రాంతంలో నీరు అందుబాటులో ఉన్నా, మరొక ప్రాంతంలో ట్యాంకర్ల కోసం వేచి ఉండాల్సిన పరిస్థితి ఉండవచ్చు.

ట్యాంకర్‌ బుకింగ్స్‌లో రికార్డు స్థాయి పెరుగుదల

హైదరాబాద్‌లో ప్రైవేట్‌ వాటర్‌ ట్యాంకర్లపై ఆధారపడటం గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా పెరుగుతోంది. అందించిన గణాంకాల ప్రకారం, 2022లో నెలకు సుమారు 50 వేల నుంచి 75 వేల వరకు ఉండే ట్యాంకర్‌ బుకింగ్స్‌ 2026 మే నెలలో 3.36 లక్షలకు చేరాయి.

2026 మే 30న ఒక్కరోజే 15,200 బుకింగ్స్‌ నమోదైనట్లు సమాచారం. ఇది నెలవారీ డిమాండ్‌ పెరుగుదలతో పాటు, కొన్ని రోజుల్లో నీటి అవసరం ఎంతగా పెరుగుతోందో సూచిస్తోంది.

ప్రైవేట్‌ ట్యాంకర్లపై ఆధారపడటం కుటుంబాల ఖర్చులను కూడా పెంచుతుంది. ముఖ్యంగా అపార్ట్‌మెంట్లలో నివసించే కుటుంబాలు తాగునీరు, వంట, స్నానం, శుభ్రత వంటి రోజువారీ అవసరాల కోసం నీటిని కొనుగోలు చేయాల్సి వస్తే అదనపు ఆర్థిక భారం పడుతుంది. ట్యాంకర్‌ సరఫరా ఆలస్యమైతే నివాసితుల దైనందిన జీవితం కూడా ప్రభావితమవుతుంది.

ప్రభుత్వం ప్రతిపాదిస్తున్న తక్షణ చర్యలు

నీటి వినియోగాన్ని నియంత్రించేందుకు కొన్ని చర్యలను ప్రతిపాదించినట్లు అందించిన వివరాలు చెబుతున్నాయి.

కొత్త ప్రైవేట్‌ బోర్ల అనుమతులపై పూర్తి నిషేధం విధించడం.

ఇళ్లలో నీటి వినియోగాన్ని 20 శాతం తగ్గించుకోవాలని ప్రజలకు విజ్ఞప్తి చేయడం.

నిర్మాణ పనుల్లో 90 శాతం శుద్ధి చేసిన మురుగునీటిని వినియోగించేలా చర్యలు తీసుకోవడం.

శుద్ధి చేసిన మురుగునీటిని నిర్మాణ అవసరాలకు సరఫరా చేసేందుకు 'డైరెక్ట్‌ గ్రీన్‌ ట్యాంకర్‌' యాప్‌ను ఉపయోగించడం.

ఈ చర్యలు అమలులోకి వస్తే తాగునీటిని నిర్మాణ పనులకు వినియోగించే అవసరం తగ్గవచ్చు. అలాగే, కొత్త బోర్లపై నియంత్రణ భూగర్భజలాలపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడిని తగ్గించడంలో సహాయపడవచ్చు. అయితే ఈ ప్రతిపాదనల అమలు స్థితి, వర్తించే ప్రాంతాలు, నిబంధనలు అధికారిక ప్రకటనల ద్వారా నిర్ధారించాల్సి ఉంటుంది.

ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా అంతే ముఖ్యం. లీకేజీలను వెంటనే మరమ్మతు చేయించడం, అవసరానికి మించి నీటిని వాడకపోవడం, వాహనాలు లేదా ప్రాంగణాల శుభ్రతకు తాగునీటిని వృథా చేయకపోవడం, వర్షపు నీటి సేకరణ వ్యవస్థలను సరిగా నిర్వహించడం వంటి చర్యలు ఉపయోగపడతాయి.

రూ.7,360 కోట్ల గోదావరి తాగునీటి పథకం

హైదరాబాద్‌ దీర్ఘకాలిక నీటి అవసరాలను తీర్చేందుకు గోదావరి తాగునీటి పథకం రెండో, మూడో దశలను ప్రతిపాదించినట్లు అందించిన సమాచారం చెబుతోంది. ఈ ప్రాజెక్టు అంచనా వ్యయం రూ.7,360 కోట్లు. మల్లన్న సాగర్‌ నుంచి హైదరాబాద్‌కు 20 టీఎంసీల గోదావరి నీటిని తీసుకురావడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

ఈ నీటిని రెండు ముఖ్యమైన అవసరాలకు కేటాయించాలని ప్రణాళికలో పేర్కొంటున్నారు.

17.5 టీఎంసీలు: హైదరాబాద్‌ నగర తాగునీటి అవసరాల కోసం.

2.5 టీఎంసీలు: ఉస్మాన్‌ సాగర్‌, హిమాయత్‌ సాగర్‌ జలాశయాలను తిరిగి నింపేందుకు.

ఈ పథకం అమలైతే నగరానికి అదనపు నీటి వనరు అందుబాటులోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది. చారిత్రక జలాశయాలను తిరిగి నింపేందుకు నీటిని కేటాయించడం కూడా దీర్ఘకాలిక నీటి నిర్వహణలో ఉపయోగకరమైన చర్యగా నిలవవచ్చు. అయితే ప్రాజెక్టు పూర్తయ్యే సమయం, నీటి సరఫరా ప్రారంభం, వాస్తవంగా అందుబాటులోకి వచ్చే పరిమాణం వంటి అంశాలు అధికారిక ప్రాజెక్టు వివరాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

దూర ప్రాంతాల నుంచి నీరు తీసుకురావడమే పరిష్కారమా?

హైదరాబాద్‌ నీటి అవసరాలను తీర్చేందుకు కొత్త ప్రాజెక్టులు అవసరమే. కానీ దూర ప్రాంతాల నుంచి నీటిని తీసుకురావడంపైనే పూర్తిగా ఆధారపడితే, నగరంలోని సహజ నీటి వనరుల సమస్య పరిష్కారం కాకపోవచ్చని పర్యావరణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

మిగిలిన చెరువులను పునరుద్ధరించడం, ఆక్రమణలను తొలగించడం, చెరువుల్లోకి మురుగునీరు చేరకుండా చూడటం, పరివాహక ప్రాంతాలను రక్షించడం, వర్షపు నీటిని భూమిలోకి ఇంకేలా చేయడం వంటి చర్యలు దీర్ఘకాలిక పరిష్కారంలో భాగం కావాలి.

అలాగే నీటి సరఫరా పైపుల లీకేజీలను తగ్గించడం, మురుగునీటిని సమర్థంగా శుద్ధి చేయడం, శుద్ధి చేసిన నీటిని తాగునీరు అవసరం లేని పనులకు వినియోగించడం, భూగర్భజలాల వినియోగంపై పర్యవేక్షణ పెంచడం కూడా అవసరం.

హైదరాబాద్‌ నీటి భవిష్యత్తు మన నిర్ణయాలపైనే

1908 మూసీ వరదల తర్వాత హైదరాబాద్‌ నీటి నిర్వహణ కోసం ఉస్మాన్‌ సాగర్‌, హిమాయత్‌ సాగర్‌ వంటి జలాశయాలు నిర్మించబడ్డాయి. అప్పట్లో చెరువులు, కుంటలు నగర నీటి వ్యవస్థకు బలంగా నిలిచాయి. కాలక్రమంలో నగరం విస్తరించింది. జనాభా, భవనాలు, పరిశ్రమలు, ఐటీ సంస్థలు పెరిగాయి. కానీ ఆ అభివృద్ధికి అనుగుణంగా సహజ నీటి వనరులను సంరక్షించడం, భూగర్భజలాలను తిరిగి నింపడం, సరఫరా వ్యవస్థను మెరుగుపరచడం వంటి చర్యలు తగిన స్థాయిలో జరగకపోతే సంక్షోభం మరింత తీవ్రమవుతుంది.

గోదావరి నీటి పథకాలు నగరానికి అదనపు నీటిని అందించవచ్చు. అయినప్పటికీ, ప్రతి చెరువును కాపాడటం, ప్రతి లీకేజీని సరిచేయడం, ప్రతి భవనంలో వర్షపు నీటిని సేకరించడం, ప్రతి కుటుంబం నీటిని బాధ్యతగా వినియోగించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.

హైదరాబాద్‌ భవిష్యత్తు కేవలం కొత్త జలాశయాలు లేదా పైప్‌లైన్లపైనే ఆధారపడదు. ప్రకృతి అందించే ప్రతి చుక్క నీటిని నిల్వ చేసుకోవడం, వృథాను అరికట్టడం, ఇప్పటికే ఉన్న నీటి వనరులను పునరుద్ధరించడం ద్వారా మాత్రమే నగరానికి దీర్ఘకాలిక నీటి భద్రత సాధ్యమవుతుంది.