Indian Citizen: షాకింగ్ చట్టం.. పాస్‌పోర్ట్ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ భారత పౌరులు కారు.. విదేశాంగ శాఖ చెబుతున్న అసలు నిజం ఇదే!

• ట్విస్ట్‌లతో కూడిన భారత పౌరసత్వ చట్టాలు.. పాస్‌పోర్ట్ కంటే పుట్టిన సంవత్సరమే ఎందుకు కీలకం?

• మీ దగ్గర పాస్‌పోర్ట్ ఉందా?.. అయితే మీరు భారత పౌరులని నిరూపించుకోవడానికి అది సరిపోదు!

Indian Citizen: మీ దగ్గర ఇండియన్ పాస్పోర్ట్ ఉందా? అయితే మీరు భారత పౌరులని (Indian Citizen) గర్వంగా చెప్పుకుంటారు కదా! కానీ, ఇక్కడే ఒక చిన్న ట్విస్ట్ ఉంది. పాస్పోర్ట్ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ భారత పౌరులు కాకపోవచ్చు. ఇది వినడానికి కొంచెం షాకింగ్‌గా అనిపించినా, మన దేశ చట్టాలు చెబుతున్న నిజం ఇదే. ఇటీవలే విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) కూడా దీనిపై క్లారిటీ ఇచ్చింది. ఈ నేపథ్యంలో, అసలు భారత పౌరసత్వం అంటే ఏమిటి? పాస్పోర్ట్ కేవలం ఒక ప్రయాణ పత్రం మాత్రమేనా?

పాస్పోర్ట్ అంటే కేవలం ప్రయాణ పత్రమేనా?
చాలా మంది పాస్పోర్ట్ ఉంటే అదే పౌరసత్వానికి అంతిమ నిరూపణ (Ultimate proof) అని అనుకుంటారు. కానీ, సిటిజన్షిప్ యాక్ట్ 1955 ప్రకారం పాస్పోర్ట్ అనేది కేవలం ఒక దేశం నుండి మరొక దేశానికి ప్రయాణం చేయడానికి అవసరమైన డాక్యుమెంట్ మాత్రమే. ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, పాస్పోర్ట్ యాక్ట్ 1967 సెక్షన్ 20 ప్రకారం, భారత ప్రభుత్వం ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా భారత పౌరులు కాని వారికి కూడా ఇండియన్ పాస్పోర్ట్ జారీ చేసే అధికారం కలిగి ఉంటుంది. అందుకే, కేవలం పాస్పోర్ట్ చూపించి నేను ఈ దేశ పౌరుడిని అని వాదించడానికి చట్టబద్ధంగా వీలు పడదు.

మీరు నిజమైన భారత పౌరులని ఎలా నిరూపించుకోవాలి?
భారత పౌరసత్వాన్ని నిర్ణయించడానికి కొన్ని కాలపరిమితులు (Time periods) ఉన్నాయి. మీరు ఎప్పుడు పుట్టారు అనే దానిపై మీ పౌరసత్వం ఆధారపడి ఉంటుంది:

• 1950 జనవరి 26 నుండి 1987 జూలై 1 మధ్యలో: ఈ కాలంలో భారతదేశంలో పుట్టిన వారందరూ ఆటోమేటిక్‌గా భారత పౌరులే అవుతారు.
• 1987 జూలై 1 తర్వాత పుట్టిన వారు: ఈ తేదీ తర్వాత పుట్టిన వారికి పౌరసత్వం రావాలంటే, వారి తల్లి లేదా తండ్రిలో ఎవరో ఒకరు అంతకుముందు చెప్పిన కాలపరిమితిలో (1950-1987 మధ్య) పుట్టిన భారత పౌరులై ఉండాలి.
• అక్రమ వలసదారులు: ఏ క్రైటీరియా కింద కూడా అక్రమంగా దేశంలోకి చొరబడిన వారికి భారత పౌరసత్వం లభించదు.

విదేశాల్లో పుట్టిన పిల్లల పరిస్థితి ఏమిటి?
భారతీయ దంపతులు విదేశాలకు వెళ్లి అక్కడ స్థిరపడినప్పుడు, వారికి అక్కడ పిల్లలు పుడితే వారు కూడా భారత పౌరసత్వం పొందవచ్చు. అయితే, ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన నిబంధన ఉంది. ఆ పిల్లలు పుట్టిన ఒక ఏడాది లోపు అక్కడి ఇండియన్ ఎంబసీలో (Indian Embassy) వారి పేరును రిజిస్టర్ చేయించాలి. అలా చేస్తేనే వారికి భారత పౌరసత్వం లభిస్తుంది.

విదేశీయులకు పౌరసత్వం ఎలా లభిస్తుంది?
ఒక విదేశీయుడు లేదా విదేశీయురాలు భారతీయుడిని వివాహం చేసుకున్నప్పుడు, వారు భారత పౌరసత్వం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. అలాగే, ఎవరైనా విదేశీయులు అధికారిక వీసాపై భారత్‌కు వచ్చి, ఇక్కడే 10 నుండి 12 ఏళ్లు నివసిస్తే, వారు కూడా పౌరసత్వం కోరవచ్చు. అయితే, వీరు భారత సంస్కృతిని మరియు రాజ్యాంగాన్ని గౌరవిస్తామని ప్రమాణం చేయాలి. వారి దరఖాస్తును ప్రభుత్వం క్షుణ్ణంగా పరిశీలించిన తర్వాతే తుది నిర్ణయం తీసుకుంటుంది.

భారతదేశంలో 'డ్యూయల్ సిటిజన్షిప్' ఉందా?
మన దేశంలో డ్యూయల్ సిటిజన్షిప్ (Dual Citizenship) విధానం లేదు. అంటే, మీరు ఒకే సమయంలో రెండు దేశాల పౌరసత్వాన్ని కలిగి ఉండలేరు. ఒకవేళ మీరు వేరే దేశ పౌరసత్వం తీసుకుంటే, మీ భారత పౌరసత్వం ఆటోమేటిక్‌గా రద్దయిపోతుంది.

పౌరసత్వం ఎలా రద్దవుతుంది?
భారత పౌరసత్వం మూడు రకాలుగా పోయే అవకాశం ఉంది:

1. స్వచ్ఛందంగా వదులుకోవడం: ఎవరైనా తమకు భారత పౌరసత్వం వద్దు అని అప్లికేషన్ పెట్టుకుంటే అది రద్దవుతుంది.
2. వేరే దేశ పౌరసత్వం పొందడం: పైన చెప్పుకున్నట్లు వేరే దేశ పౌరసత్వం తీసుకుంటే భారత్ పౌరసత్వం చెల్లిపోదు.
3. ప్రభుత్వ చర్యలు: పౌరసత్వం పొందే క్రమంలో తప్పుడు పత్రాలు సమర్పించినా లేదా మోసానికి పాల్పడినా ప్రభుత్వం పౌరసత్వాన్ని రద్దు చేసే అధికారం కలిగి ఉంటుంది.

సిటిజన్షిప్ యాక్ట్‌లో ఇప్పటి వరకు ఆరు సార్లు (1986, 1992, 2003, 2005, 2015, 2019) మార్పులు చేశారు. ప్రస్తుతం ఓట్ల తొలగింపు లేదా ఇతర వెరిఫికేషన్ ప్రక్రియల్లో (SIR ప్రాసెస్ వంటివి) కేవలం పాస్పోర్ట్ చూపిస్తే సరిపోదని అధికారులు చెప్పడానికి కారణం ఇదే. కాబట్టి, పాస్పోర్ట్ కేవలం విదేశీ ప్రయాణాలకే పరిమితమని, పౌరసత్వానికి సంబంధించిన ఇతర ధృవపత్రాలను జాగ్రత్తగా ఉంచుకోవడం ముఖ్యమని గ్రహించాలి.