గుర్తుందా.. ఒకప్పుడు క్రేజీగా కొనుక్కున్న కెల్వినేటర్ ఫ్రిజ్.. కనుమరుగు అవటానికి కారణం?
Kelvinator's Rise and Fall in India: ఒకప్పుడు భారతీయ మధ్యతరగతి కుటుంబాల్లో ఫ్రిజ్ కొనాలంటే ముందుగా గుర్తుకొచ్చే పేరు కెల్వినేటర్ (Kelvinator). ఇంట్లో కొత్త ఫ్రిజ్ కొనాలని అనుకున్నా, పెళ్లికి కానుకగా ఇవ్వాలన్నా చాలామంది కెల్వినేటర్ వైపే మొగ్గుచూపేవారు. అంతలా భారతీయుల జీవితాల్లో ఈ బ్రాండ్ ఒక భాగమైపోయింది. 'ది కూలెస్ట్ వన్' (The Coolest One) అనే నినాదంతో ఒకప్పుడు మార్కెట్ను ఏలిన ఈ సంస్థ కాలక్రమంలో కనుమరుగయ్యే పరిస్థితికి చేరుకుంది. మారుతున్న టెక్నాలజీని అందిపుచ్చుకోలేకపోవడం, యాజమాన్య మార్పులు, వ్యాపార నిర్ణయాల్లో పొరపాట్లు, ఆర్థిక సంక్షోభాలు కెల్వినేటర్ పతనానికి కారణమయ్యాయి. అయితే ఇప్పుడు రిలయన్స్ రిటైల్ చేతుల్లోకి ఈ బ్రాండ్ పూర్తి యాజమాన్య హక్కులు రావడంతో మళ్లీ భారత మార్కెట్లో తన పూర్వ వైభవాన్ని సాధించేందుకు సిద్ధమవుతోంది. 111 ఏళ్ల చరిత్ర కలిగిన ఈ బ్రాండ్ ప్రయాణం ఆసక్తికరమైన వ్యాపార కథగా నిలుస్తోంది.
ఒకప్పుడు ప్రతి ఇంట్లో కెల్వినేటర్ ఫ్రిజ్.. ఇప్పుడు మళ్లీ రీఎంట్రీ! 111 ఏళ్ల బ్రాండ్ను కొనుగోలు చేసిన రిలయన్స్ కథ ఇదే..
కెల్వినేటర్ పతనానికి అసలు కారణాలివే.. రూ.160 కోట్లతో బ్రాండ్ను కొనుగోలు చేసిన రిలయన్స్..
ఒకప్పుడు భారతీయ మధ్యతరగతి కుటుంబాల్లో ఫ్రిజ్ కొనాలంటే ముందుగా గుర్తుకొచ్చే పేరు కెల్వినేటర్ (Kelvinator). ఇంట్లో కొత్త ఫ్రిజ్ కొనాలని అనుకున్నా, పెళ్లికి కానుకగా ఇవ్వాలన్నా చాలామంది కెల్వినేటర్ వైపే మొగ్గుచూపేవారు. అంతలా భారతీయుల జీవితాల్లో ఈ బ్రాండ్ ఒక భాగమైపోయింది. 'ది కూలెస్ట్ వన్' (The Coolest One) అనే నినాదంతో ఒకప్పుడు మార్కెట్ను ఏలిన ఈ సంస్థ కాలక్రమంలో కనుమరుగయ్యే పరిస్థితికి చేరుకుంది. మారుతున్న టెక్నాలజీని అందిపుచ్చుకోలేకపోవడం, యాజమాన్య మార్పులు, వ్యాపార నిర్ణయాల్లో పొరపాట్లు, ఆర్థిక సంక్షోభాలు కెల్వినేటర్ పతనానికి కారణమయ్యాయి. అయితే ఇప్పుడు రిలయన్స్ రిటైల్ చేతుల్లోకి ఈ బ్రాండ్ పూర్తి యాజమాన్య హక్కులు రావడంతో మళ్లీ భారత మార్కెట్లో తన పూర్వ వైభవాన్ని సాధించేందుకు సిద్ధమవుతోంది. 111 ఏళ్ల చరిత్ర కలిగిన ఈ బ్రాండ్ ప్రయాణం ఆసక్తికరమైన వ్యాపార కథగా నిలుస్తోంది.
1914లో అమెరికాలో ప్రారంభమైన ప్రస్థానం
కెల్వినేటర్ కథ 1914లో అమెరికాలో ప్రారంభమైంది. ఇంజినీర్ నాథనియల్ వేల్స్ (Nathaniel Wales), మరో ఇద్దరు వ్యాపారవేత్తలతో కలిసి ఈ సంస్థను స్థాపించారు. అప్పట్లో ఇళ్లలో ఆహార పదార్థాలను నిల్వ చేసుకోవడానికి చెక్కతో తయారు చేసిన ఐస్బాక్స్లను ఉపయోగించేవారు. వాటి నిర్వహణ ఖరీదైనది కావడంతో పాటు తరచూ మంచు ముక్కలను మార్చాల్సి వచ్చేది. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా విద్యుత్తో పనిచేసే ఆధునిక రిఫ్రిజిరేటర్ల తయారీపై సంస్థ దృష్టి పెట్టింది.
1918లో ప్రపంచంలోనే తొలి ఆటోమేటిక్ కంట్రోల్ వ్యవస్థ కలిగిన రిఫ్రిజిరేటర్ను పరిచయం చేసి కెల్వినేటర్ సాంకేతిక రంగంలో గుర్తింపు తెచ్చుకుంది. ఆ తర్వాత పూర్తిగా ఒకే యూనిట్గా పనిచేసే ఎలక్ట్రిక్ హోమ్ రిఫ్రిజిరేటర్, రెండు డోర్ల ఫ్రిజ్ వంటి ఆవిష్కరణల్లోనూ ముందంజలో నిలిచింది. దీంతో గృహోపకరణాల రంగంలో ఈ సంస్థకు ప్రత్యేక స్థానం ఏర్పడింది.
1937లో నాష్ సంస్థతో విలీనమై నాష్-కెల్వినేటర్ కార్పొరేషన్గా మారింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో ఈ సంస్థ తన ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని మరింత విస్తరించింది. అమెరికా సైన్యానికి అవసరమైన విమానాల ప్రొపెల్లర్లు, హెలికాప్టర్ ఇంజిన్ల తయారీలో కూడా భాగస్వామ్యమైంది. ఈ రక్షణ రంగ ఉత్పత్తులు సంస్థ ఆర్థిక స్థితిని బలోపేతం చేయడంతో పాటు పారిశ్రామికంగా మరింత ఎదగడానికి దోహదపడ్డాయి.
1963లో భారత్లోకి ఎంట్రీ.. ప్రతి ఇంట్లో కెల్వినేటర్
భారతదేశంలో లైసెన్స్ రాజ్ కొనసాగుతున్న సమయంలో 1963లో కెల్వినేటర్ మార్కెట్లోకి ప్రవేశించింది. అప్పటికే గోద్రెజ్, ఆల్విన్ వంటి దేశీయ సంస్థలు రిఫ్రిజిరేటర్ల రంగంలో పోటీ పడుతున్నాయి. అయినప్పటికీ కెల్వినేటర్ తన నాణ్యత, మన్నిక, మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు అందుబాటులో ఉండే ధరలతో ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.
ఆ రోజుల్లో ఫ్రిజ్ అంటే విలాసవంతమైన వస్తువుగా భావించేవారు. అలాంటి సమయంలో ఎక్కువ కాలం మన్నే ఉత్పత్తులను అందించడం కెల్వినేటర్కు కలిసొచ్చింది. ముఖ్యంగా 'ది కూలెస్ట్ వన్' అనే ప్రకటన నినాదం ప్రజల్లో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. క్రమంగా ఫ్రిజ్ అనే సాధారణ పదానికి బదులుగా కెల్వినేటర్ పేరునే ఉపయోగించే స్థాయికి ఈ బ్రాండ్ ప్రజల జీవితాల్లో స్థానం సంపాదించింది. ఒకప్పుడు చాలా కుటుంబాల్లో 'ఫ్రిజ్ కొనాలి' అనకుండా 'కెల్వినేటర్ కొనాలి' అని మాట్లాడుకునేవారు. 1970, 1980 దశకాల్లో భారతీయ గృహోపకరణాల మార్కెట్లో ఈ సంస్థ బలమైన స్థానాన్ని సంపాదించింది.
1991 ఆర్థిక సంస్కరణలతో మొదలైన పతనం
కెల్వినేటర్ పతనానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి మారుతున్న మార్కెట్కు అనుగుణంగా సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసుకోలేకపోవడం. 1991లో భారతదేశంలో ఆర్థిక సంస్కరణలు ప్రారంభమైన తర్వాత విదేశీ కంపెనీలకు దేశీయ మార్కెట్లోకి ప్రవేశించే అవకాశాలు పెరిగాయి. దీంతో ఎల్జీ, శాంసంగ్, వర్ల్పూల్ వంటి అంతర్జాతీయ బ్రాండ్లు భారత మార్కెట్లోకి వచ్చాయి.
ఈ సంస్థలు ఆధునిక డిజైన్లు, తక్కువ విద్యుత్ వినియోగం, ఫ్రాస్ట్ ఫ్రీ టెక్నాలజీ, మెరుగైన కూలింగ్ సదుపాయాలతో వినియోగదారులను ఆకర్షించాయి. అదే సమయంలో కెల్వినేటర్ మాత్రం పాత తరహా డిజైన్లు, అధిక విద్యుత్ వినియోగించే మోడళ్లు, మాన్యువల్ డీఫ్రాస్ట్ విధానానికే పరిమితమైంది. వినియోగదారుల అభిరుచులు వేగంగా మారుతున్నప్పటికీ కొత్త టెక్నాలజీని అందిపుచ్చుకోవడంలో వెనుకబడింది. దీంతో పోటీ సంస్థలతో పోలిస్తే కెల్వినేటర్ ఆకర్షణ తగ్గిపోయింది.
యాజమాన్య మార్పులు.. వ్యాపార నిర్ణయాల్లో తప్పిదాలు
కెల్వినేటర్ పతనానికి మరో కారణం తరచూ యాజమాన్యాలు మారడం. నాష్-కెల్వినేటర్ తర్వాత అమెరికన్ మోటార్స్ కార్పొరేషన్ (AMC), డబ్ల్యూసీఐ (WCI), ఎలక్ట్రోలక్స్ (Electrolux) వంటి సంస్థల చేతుల్లోకి ఈ బ్రాండ్ వెళ్లింది. వరుసగా యాజమాన్యాలు మారడంతో దీర్ఘకాలిక వ్యూహాలు, ఉత్పత్తుల అభివృద్ధి, మార్కెటింగ్ వంటి అంశాల్లో స్థిరత్వం దెబ్బతింది.
భారత్లోనూ వ్యాపార నిర్వహణలో కొన్ని కీలక తప్పిదాలు జరిగాయి. రిఫ్రిజిరేటర్ల వ్యాపారాన్ని బలోపేతం చేయాల్సిన సమయంలో అందుబాటులో ఉన్న పెట్టుబడులను స్కూటర్లు, మోపెడ్ల తయారీ వంటి ఇతర రంగాలకు మళ్లించినట్లు సమాచారం. ఈ విస్తరణ ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వకపోవడంతో సంస్థకు భారీ నష్టాలు ఎదురయ్యాయి. ప్రధాన వ్యాపారంపై దృష్టి తగ్గడం కూడా కెల్వినేటర్ మార్కెట్ స్థానం బలహీనపడటానికి దోహదపడింది.
వర్ల్పూల్ చేతుల్లోకి మార్కెటింగ్ హక్కులు.. కీలక మలుపు
కెల్వినేటర్ చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన వ్యాపార తప్పిదాల్లో ఒకటి మార్కెటింగ్ హక్కుల బదిలీ. 1995లో మాతృసంస్థ ఎలక్ట్రోలక్స్ నేరుగా భారత మార్కెట్లోకి ప్రవేశించేందుకు సిద్ధమవుతున్న సమయంలో, అంతకంటే ముందుగా 1994లో కెల్వినేటర్ భారత లైసెన్స్ హక్కులు కలిగిన సంస్థ తన మార్కెటింగ్ హక్కులను ప్రత్యర్థి సంస్థ వర్ల్పూల్కు బదిలీ చేసింది.
1994 నుంచి 1997 వరకు వర్ల్పూల్కు కెల్వినేటర్ బ్రాండ్ పేరును ఉపయోగించే అధికారిక హక్కులు లభించాయి. అప్పటికే దేశవ్యాప్తంగా కెల్వినేటర్కు ఉన్న డీలర్ నెట్వర్క్, మార్కెట్ గుర్తింపును వర్ల్పూల్ తన వ్యాపార విస్తరణకు ఉపయోగించుకుంది. అయితే కెల్వినేటర్ బ్రాండ్ అభివృద్ధి, కొత్త ఉత్పత్తుల పరిచయం, మార్కెటింగ్పై అదే స్థాయిలో పెట్టుబడులు పెట్టలేదనే విమర్శలు ఉన్నాయి.
ఈ సమయంలో వర్ల్పూల్ తన సొంత బ్రాండ్ను బలోపేతం చేసుకుంటూ ముందుకు వెళ్లింది. 1997లో మార్కెటింగ్ హక్కులు తిరిగి ఎలక్ట్రోలక్స్కు చేరే సమయానికి కెల్వినేటర్ మార్కెట్ స్థానం బాగా బలహీనపడింది. ఒకప్పుడు భారతీయ వినియోగదారుల నమ్మకాన్ని సంపాదించిన బ్రాండ్కు ఇది పెద్ద దెబ్బగా మారింది.
ఎలక్ట్రోలక్స్ నిష్క్రమణ.. వీడియోకాన్తోనూ ఫలించని ప్రయత్నం
కెల్వినేటర్ను తిరిగి బలోపేతం చేయడానికి ఎలక్ట్రోలక్స్ చేసిన ప్రయత్నాలు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేదు. చివరకు 2005లో భారతదేశంలో తన ప్రత్యక్ష కార్యకలాపాలను నిలిపివేసింది. ఆ తర్వాత భారతీయ ఎలక్ట్రానిక్స్ సంస్థ వీడియోకాన్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుని కెల్వినేటర్ ఉత్పత్తులను తయారు చేయడం, మార్కెటింగ్ చేయడం వంటి బాధ్యతలను అప్పగించింది.
అయితే అప్పటికే వీడియోకాన్ కూడా ఆర్థిక సమస్యల్లో చిక్కుకుంది. భారీ అప్పులు, వ్యాపార నష్టాలు సంస్థను తీవ్ర సంక్షోభంలోకి నెట్టాయి. కెల్వినేటర్ బ్రాండ్ను పునరుద్ధరించేందుకు అవసరమైన పెట్టుబడులు, మార్కెటింగ్ మద్దతు అందించలేకపోయింది. 2018లో వీడియోకాన్ దివాలా ప్రక్రియలోకి వెళ్లడంతో ఎలక్ట్రోలక్స్తో ఉన్న లైసెన్సింగ్ ఒప్పందం కూడా రద్దయింది. దీంతో భారత మార్కెట్లో కెల్వినేటర్ మరోసారి అనిశ్చితిలో పడింది.
2019లో రిలయన్స్ రిటైల్తో మళ్లీ ప్రయాణం
కెల్వినేటర్కు ఉన్న పాత బ్రాండ్ గుర్తింపు, భారతీయ వినియోగదారుల్లో ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్న ఆదరణను రిలయన్స్ రిటైల్ గుర్తించింది. ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకోవాలని భావించిన రిలయన్స్ రిటైల్ 2019లో ఎలక్ట్రోలక్స్ గ్రూప్తో దీర్ఘకాలిక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
ఈ ఒప్పందం ద్వారా కెల్వినేటర్ ఉత్పత్తుల తయారీ, మార్కెటింగ్, పంపిణీ హక్కులను పొందింది. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న తన రిటైల్ నెట్వర్క్ ద్వారా బ్రాండ్ను మళ్లీ వినియోగదారులకు చేరువ చేసే ప్రయత్నాలు ప్రారంభించింది. పాత తరానికి పరిచయమైన బ్రాండ్ను కొత్త తరం వినియోగదారులకు కూడా పరిచయం చేయాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగింది.
రూ.160 కోట్లకు పూర్తి బ్రాండ్ యాజమాన్యం కొనుగోలు
కెల్వినేటర్ పునరుద్ధరణలో అత్యంత కీలకమైన పరిణామం 2025 జూలైలో చోటుచేసుకుంది. ఎలక్ట్రోలక్స్ గ్రూప్ నుంచి కెల్వినేటర్ బ్రాండ్కు సంబంధించిన పూర్తి ప్రపంచవ్యాప్త యాజమాన్య హక్కులను రిలయన్స్ రిటైల్ సుమారు రూ.160 కోట్లకు కొనుగోలు చేసింది. దీంతో కేవలం భారతదేశంలో ఉత్పత్తుల తయారీ, విక్రయాల హక్కులకే పరిమితం కాకుండా బ్రాండ్పై పూర్తి యాజమాన్యాన్ని సొంతం చేసుకుంది.
రిలయన్స్కు ఉన్న భారీ పెట్టుబడి సామర్థ్యం, దేశవ్యాప్త రిటైల్ నెట్వర్క్, మార్కెటింగ్ బలం కెల్వినేటర్ పునరాగమనానికి ఉపయోగపడే అవకాశాలు ఉన్నాయి. అయితే ఎల్జీ, శాంసంగ్, వర్ల్పూల్ వంటి సంస్థలు ఇప్పటికే ఆధునిక టెక్నాలజీతో మార్కెట్లో బలంగా ఉన్న నేపథ్యంలో కెల్వినేటర్ మళ్లీ వినియోగదారుల విశ్వాసాన్ని సంపాదించుకోవాల్సి ఉంటుంది.
పాత బ్రాండ్కు కొత్త భవిష్యత్తు ఉంటుందా?
కెల్వినేటర్ ప్రయాణం ఒక వ్యాపార సంస్థ ఎదుగుదలకు మాత్రమే కాకుండా, కాలానుగుణంగా మారకపోతే ఎంతటి ప్రసిద్ధ బ్రాండ్ అయినా మార్కెట్లో వెనుకబడిపోతుందనే విషయానికి ఉదాహరణ. ఒకప్పుడు భారతీయుల ఇళ్లలో తప్పనిసరిగా కనిపించిన ఈ ఫ్రిజ్ బ్రాండ్, సాంకేతిక మార్పులను అందిపుచ్చుకోలేక తన స్థానాన్ని కోల్పోయింది. యాజమాన్య మార్పులు, మార్కెటింగ్ హక్కుల బదిలీ, ఇతర వ్యాపారాల్లోకి విస్తరణ, ఆర్థిక సంక్షోభాలు దాని పతనాన్ని మరింత వేగవంతం చేశాయి.
ఇప్పుడు రిలయన్స్ రిటైల్ చేతుల్లోకి పూర్తి యాజమాన్య హక్కులు రావడంతో కెల్వినేటర్కు మరో అవకాశం లభించింది. పాత తరానికి ఈ పేరు ఒక మధుర జ్ఞాపకం అయితే, కొత్త తరానికి ఆధునిక గృహోపకరణాల బ్రాండ్గా పరిచయం కావాల్సిన అవసరం ఉంది. అందుకోసం నాణ్యత, ఆధునిక సాంకేతికత, విద్యుత్ ఆదా, పోటీ ధరలు, సమర్థవంతమైన సేవలపై దృష్టి పెట్టాలి. అలా చేయగలిగితే ఒకప్పుడు భారతీయ ఫ్రిజ్ మార్కెట్ను ఏలిన 'ది కూలెస్ట్ వన్' మరోసారి తన పూర్వ వైభవాన్ని అందుకునే అవకాశం ఉంది.