Literacy: అక్షరాస్యతతోనే అభివృద్ధి.. ప్రపంచాన్ని వెంటాడుతున్న విద్యా అంతరాలు!

అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవం 2026.. ‘ప్రజలు, పర్యావరణం, అభివృద్ధి కోసం అక్షరాస్యత’ థీమ్..

పాఠశాలల్లో కంప్యూటర్ సదుపాయాలు పెరిగాయి.. 10 ఏళ్లలో 26.42% నుంచి 64.7%కి..

న్యూఢిల్లీ: చదువు ప్రతి మనిషి జీవితాన్ని మార్చే శక్తి. వ్యక్తి అభివృద్ధి నుంచి దేశ ప్రగతి వరకు అక్షరాస్యత కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అందుకే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి ఏడాది సెప్టెంబర్ 8న అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవం నిర్వహిస్తున్నారు. 2026లోనూ ఈ రోజును ప్రపంచవ్యాప్తంగా పాటిస్తున్నారు.

సుస్థిర అభివృద్ధిలో అక్షరాస్యత ప్రాధాన్యాన్ని ప్రజలకు గుర్తుచేయడం ఈ ఏడాది ప్రధాన ఉద్దేశం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కొనసాగుతున్న అక్షరాస్యత అంతరాలను గుర్తించి, వాటిని తగ్గించేందుకు అవసరమైన చర్యలపై ప్రభుత్వాలు, విద్యా సంస్థలు, ఇతర భాగస్వాముల దృష్టిని ఆకర్షించడం కూడా ఈ దినోత్సవ లక్ష్యం.

ఈ ఏడాది అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవం 60వ వార్షికోత్సవాన్ని జరుపుకుంటోంది. “Literacy for people, the planet and prosperity” అనే థీమ్‌తో కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.

ఎవరూ చదువుకు దూరం కాకూడదు: ప్రహ్లాద్ జోషి
అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవం సందర్భంగా కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ప్రహ్లాద్ జోషి కీలక సందేశం ఇచ్చారు. నేర్చుకునే ప్రయాణంలో ఎవరూ వెనుకబడకుండా చూడాలనే నిబద్ధతను మరోసారి పునరుద్ధరించుకోవాలని పిలుపునిచ్చారు.

చదువుకున్న, సాధికారత పొందిన పౌర సమాజమే వికసిత్ భారత్‌కు బలమైన పునాది అని ఆయన పేర్కొన్నారు. ప్రతి వ్యక్తికి నాణ్యమైన విద్య అందినప్పుడే సమాజం సమగ్రంగా అభివృద్ధి చెందుతుందని ఆయన సందేశం స్పష్టం చేస్తోంది.

ప్రపంచంలో 73.9 కోట్ల మందికి ప్రాథమిక అక్షరాస్యత లేదు
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అక్షరాస్యత విషయంలో ఇంకా భారీ అంతరం ఉందని యునెస్కో గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. 2024 నాటికి కనీసం 73.9 కోట్ల మంది యువత, పెద్దలకు ప్రాథమిక అక్షరాస్యత నైపుణ్యాలు లేవు.

అదే సమయంలో ప్రతి పది మంది పిల్లల్లో నలుగురు చదవడంలో కనీస సామర్థ్య స్థాయిని చేరుకోవడం లేదు. 2023లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా 27.2 కోట్ల మంది పిల్లలు, కౌమారదశ విద్యార్థులు పాఠశాలలకు దూరంగా ఉన్నారు. ఈ గణాంకాలు విద్య అందుబాటులోకి రావడంతో పాటు, విద్య నాణ్యతను మెరుగుపరచడం కూడా ఎంత ముఖ్యమో తెలియజేస్తున్నాయి.

భారత్‌లో అక్షరాస్యత రేటు 81 శాతానికి పెరుగుదల 
భారత్‌లో అక్షరాస్యత రంగంలో మాత్రం పురోగతి కనిపిస్తోంది. దేశ అక్షరాస్యత రేటు 2023లో 77 శాతం ఉండగా, 2024లో 81 శాతానికి పెరిగింది. ఇది దేశ విద్యా వ్యవస్థలో చోటుచేసుకుంటున్న మార్పులకు ఒక సూచికగా నిలుస్తోంది. అయితే విద్యా సదుపాయాలు, డిజిటల్ వనరుల విషయంలో ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాలను తగ్గించడం ఇంకా కీలక సవాలుగానే ఉంది.

ఐదేళ్లలో పాఠశాల విద్యలో కీలక మార్పులు 
జాతీయ విద్యా విధానం (NEP) 2020 అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత గత ఐదేళ్లలో దేశ పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థలో పలు మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. పిల్లలకు చిన్న వయసులోనే చదవడం, రాయడం, ప్రాథమిక గణిత నైపుణ్యాలు అందించేందుకు NIPUN Bharat Mission అమలు చేస్తున్నారు. దేశంలోని ప్రతి చిన్నారికి ప్రాథమిక అక్షరాస్యత, సంఖ్యా పరిజ్ఞానం అందించడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

అదే సమయంలో పలు రాష్ట్రాలు స్కూల్ కాంప్లెక్స్, క్లస్టర్ విధానాలను అమలు చేయడం ప్రారంభించాయి. వికేంద్రీకృత ప్రణాళిక, పాఠశాలల మధ్య సమన్వయం పెంచేందుకు ఈ విధానాలు ఉపయోగపడుతున్నాయి.

14.71 లక్షలకుపైగా పాఠశాలలు.. 24.69 కోట్ల మంది విద్యార్థులు
భారత్‌లో పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థ గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో గణనీయంగా విస్తరించింది. ప్రస్తుతం ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా ఉంది.

UDISE+ 2024-25 నివేదిక ప్రకారం దేశంలో 14.71 లక్షలకు పైగా పాఠశాలలు, దాదాపు 24.69 కోట్ల మంది విద్యార్థులు ఉన్నారు. ఈ స్థాయి విస్తరణ విద్యను పెద్ద సంఖ్యలో పిల్లలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడంలో భారత్ సాధించిన పురోగతిని చూపుతోంది.

మౌలిక వసతులు పెరిగినా ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలు 
నీతి ఆయోగ్ 2026 నివేదిక దేశ పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థపై ఆసక్తికర అంశాలను వెల్లడించింది. ‘School Education System in India: Temporal Analysis and Policy Roadmap for Quality Enhancement’ పేరుతో రూపొందించిన నివేదిక ప్రకారం పాఠశాలల్లో మౌలిక వసతులు మెరుగుపడ్డాయి. విద్యుత్ సౌకర్యం, కంప్యూటర్ల అందుబాటు, ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ, స్మార్ట్ క్లాస్‌రూమ్‌ల వంటి అంశాల్లో దేశవ్యాప్తంగా పురోగతి కనిపిస్తోంది.

అయితే ఈ పురోగతి అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా లేదు. మూడో వంతుకు పైగా పాఠశాలల్లో ఇప్పటికీ కంప్యూటర్లు లేవు. అంతకంటే ఎక్కువ పాఠశాలల్లో ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ కూడా అందుబాటులో లేదు.

అలాగే దాదాపు పది పాఠశాలల్లో ఏడు పాఠశాలలకు ఇంకా స్మార్ట్ క్లాస్‌రూమ్ సదుపాయం లేదు. అంటే జాతీయ స్థాయిలో పురోగతి ఉన్నప్పటికీ, ప్రాంతాల మధ్య డిజిటల్ అంతరం కొనసాగుతోంది.

పాఠశాలల్లో కంప్యూటర్ల వినియోగం పెరుగుతోంది
టెక్నాలజీ ఆధారిత విద్య, డిజిటల్ నైపుణ్యాల అభివృద్ధికి పనిచేసే కంప్యూటర్లు కీలకంగా మారాయి. గత దశాబ్దంలో పాఠశాలల్లో పనిచేసే కంప్యూటర్ల అందుబాటు క్రమంగా పెరిగింది.

అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం 2014-15లో పనిచేసే కంప్యూటర్లు ఉన్న పాఠశాలల వాటా 26.42 శాతం మాత్రమే. ఇది 2024-25 నాటికి 64.7 శాతానికి పెరిగింది. అంటే పదేళ్లలో కంప్యూటర్ సదుపాయం ఉన్న పాఠశాలల సంఖ్యలో గణనీయమైన పెరుగుదల నమోదైంది. అయినప్పటికీ అన్ని పాఠశాలలకు ఈ సౌకర్యాన్ని అందించడం ఇంకా ముందున్న లక్ష్యమే.

లక్షద్వీప్‌లో 100 శాతం కంప్యూటర్ సదుపాయం 
కొన్ని ప్రాంతాలు ఈ విషయంలో మెరుగైన ఫలితాలు సాధించాయి. లక్షద్వీప్‌లో 100 శాతం పాఠశాలలకు పనిచేసే కంప్యూటర్ల సదుపాయం ఉంది.

దిల్లీలో ఈ వాటా 99.9 శాతంగా ఉంది. పుదుచ్చేరి, చండీగఢ్, కేరళలో 99.5 శాతం పాఠశాలలకు కంప్యూటర్ సదుపాయం అందుబాటులో ఉంది. పంజాబ్‌లోనూ ఇది 99 శాతానికి చేరుకుంది.

ఈ గణాంకాలు డిజిటల్ విద్యలో కొన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు సాధించిన పురోగతిని చూపుతున్నాయి. అదే సమయంలో వెనుకబడిన ప్రాంతాల్లో మౌలిక వసతులను వేగంగా పెంచాల్సిన అవసరాన్ని కూడా సూచిస్తున్నాయి.

అక్షరాస్యత నుంచి డిజిటల్ అక్షరాస్యత వరకు 
అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవం ఇప్పుడు కేవలం చదవడం, రాయడం నేర్పించడానికే పరిమితం కాదు. మారుతున్న ప్రపంచంలో డిజిటల్ నైపుణ్యాలు, నాణ్యమైన విద్య, పర్యావరణంపై అవగాహన, సుస్థిర అభివృద్ధిపై జ్ఞానం కూడా కీలకంగా మారుతున్నాయి.

2026లో నిర్వహిస్తున్న 60వ అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవం గత పురోగతిని సమీక్షించుకోవడంతో పాటు, ఇంకా కొనసాగుతున్న సమస్యలను అర్థం చేసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తుచేస్తోంది.

ప్రతి ఒక్కరికీ విద్య అందేలా చూడటం, విద్యలో నాణ్యతను పెంచడం, డిజిటల్ అంతరాలను తగ్గించడం వంటి చర్యలే భవిష్యత్ అక్షరాస్యత లక్ష్యాలను బలోపేతం చేస్తాయి. అప్పుడు మాత్రమే ప్రజలు, పర్యావరణం, సమృద్ధి కోసం అక్షరాస్యత అనే ఈ ఏడాది సందేశం నిజమైన అర్థంలో సాకారం అవుతుంది.