ప్రాంతాలు భాషలు వేరైనా ఆచారం ఒకటే.. చెడుపై మంచి "విజయం (య) దశమి" విశిష్టత!

భారతీయ సంస్కృతిలో అత్యంత విశిష్టమైన పండుగల్లో దసరా ఒకటి. విజయదశమి, దసరా అనే పేర్లతో పిలిచే ఈ పండుగ ధర్మం, ధైర్యం, న్యాయం, సత్యం చివరకు విజయం సాధిస్తాయనే సందేశాన్ని అందిస్తుంది. రావణుడిపై శ్రీరాముడు సాధించిన విజయం, మహిషాసురుడిపై దుర్గాదేవి సాధించిన విజయాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఈ పండుగను భక్తిశ్రద్ధలతో జరుపుకుంటారు. ఉత్తర భారతదేశంలో రావణ దహనం, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దుర్గాపూజ ముగింపు వేడుకలు, కర్ణాటకలో మైసూరు దసరా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇంద్రకీలాద్రిపై అమ్మవారి ఆరాధన.. ఇలా ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో ప్రత్యేకతతో విజయదశమి పండుగ కళకళలాడుతుంది.

దసరా అంటే ఏమిటి? విజయదశమి పేరులోని అర్థం ఏమిటి?

హిందూ పంచాంగం ప్రకారం ఆశ్వయుజ మాసంలోని శుక్ల పక్ష పదో రోజున విజయదశమిని జరుపుకుంటారు. సాధారణంగా సెప్టెంబర్ లేదా అక్టోబర్ నెలల్లో ఈ పండుగ వస్తుంది. నవరాత్రుల తొమ్మిది రోజుల ఆరాధన అనంతరం పదో రోజున విజయదశమి వేడుకలు నిర్వహిస్తారు.

‘విజయదశమి’ అంటే విజయాన్ని సూచించే దశమి తిథి అని అర్థం. ‘దసరా’ అనే పేరు కూడా చెడుపై మంచి సాధించిన విజయంతో ముడిపడి ఉంది. ఈ పండుగలోని ప్రధాన భావన ఒక్కటే.. అధర్మం ఎంత శక్తివంతంగా కనిపించినా, చివరకు ధర్మమే గెలుస్తుంది.

ఈ పండుగ కేవలం మతపరమైన వేడుక మాత్రమే కాదు. కుటుంబ సభ్యులు కలుసుకోవడం, పెద్దల ఆశీర్వాదాలు తీసుకోవడం, కొత్త పనులు ప్రారంభించడం, కళలు మరియు విద్యను అభ్యసించడం వంటి సామాజిక, సాంస్కృతిక అంశాలకు కూడా దసరా ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.

దసరా పండుగ పుట్టుక.. పురాణాల్లోని రెండు ప్రధాన కథలు

1. రావణుడిపై శ్రీరాముడి విజయం

దసరా పండుగకు సంబంధించి అత్యంత ప్రసిద్ధమైన కథ రామాయణంలో కనిపిస్తుంది. లంకాధిపతి రావణుడు సీతాదేవిని అపహరించి లంకకు తీసుకెళ్లడంతో శ్రీరాముడు ఆమెను తిరిగి తీసుకురావడానికి యుద్ధం చేస్తాడు. వానర సేన సహాయంతో లంకకు చేరుకున్న శ్రీరాముడు రావణుడితో భీకర యుద్ధం చేసి అతడిని సంహరిస్తాడు.

రావణుడు గొప్ప పండితుడు, శివభక్తుడు, శక్తివంతమైన రాజు అయినప్పటికీ, అతడి అహంకారం, అధర్మం పతనానికి దారితీశాయని ఈ కథ ద్వారా సంప్రదాయంగా వివరిస్తారు. శ్రీరాముడి విజయం సత్యం, ధర్మం, న్యాయం చివరకు గెలుస్తాయనే నమ్మకానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

ఈ పురాణ గాథను గుర్తుచేసుకుంటూ ఉత్తర భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో దసరా రోజున రావణుడు, అతడి కుమారుడు మేఘనాథుడు, సోదరుడు కుంభకర్ణుడి భారీ ప్రతిమలను దహనం చేస్తారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని ‘రావణ దహనం’గా పిలుస్తారు.

2. మహిషాసురుడిపై దుర్గాదేవి విజయం

దసరాకు మరో ముఖ్యమైన పురాణ నేపథ్యం దుర్గాదేవి, మహిషాసురుడి కథ. పురాణాల ప్రకారం మహిషాసురుడు తన శక్తితో దేవతలను ఇబ్బందులకు గురిచేస్తూ లోకాలను తన ఆధీనంలోకి తీసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు. అతడి దురాగతాలను అరికట్టేందుకు దేవతల శక్తుల సమాహారంగా దుర్గాదేవి అవతరించిందని కథనం.

దుర్గాదేవి తొమ్మిది రోజుల పాటు మహిషాసురుడితో యుద్ధం చేసి, పదో రోజున అతడిని సంహరించినట్లు పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఈ విజయాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ విజయదశమిని శక్తి ఆరాధనకు, దుష్టశక్తులపై దైవశక్తి విజయానికి ప్రతీకగా జరుపుకుంటారు.

ఈ కథకు సంబంధించిన వేడుకలు ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ సహా దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి.

ఈ రెండు కథలు వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో దసరా పండుగకు ప్రధాన ప్రేరణగా నిలిచాయి. అయితే వాటి అంతరార్థం మాత్రం ఒక్కటే.. అహంకారం, అన్యాయం, దుష్టత్వం ఎంత బలంగా ఉన్నా, వాటిని ఎదుర్కొనే ధర్మం, ధైర్యం, మంచితనం చివరకు విజయం సాధిస్తాయి.

నవరాత్రుల నుంచి విజయదశమి వరకు.. తొమ్మిది రోజుల ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం

దసరా వేడుకలు సాధారణంగా నవరాత్రులతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఈ తొమ్మిది రోజుల పాటు భక్తులు దుర్గాదేవిని వివిధ రూపాల్లో ఆరాధిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో దుర్గాదేవి, లక్ష్మీదేవి, సరస్వతీదేవికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో రామాయణ పారాయణం, భజనలు, సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు, ఉపవాసాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి.

ఇళ్లలో బొమ్మల కొలువులు ఏర్పాటు చేయడం, దేవాలయాల్లో అలంకరణలు చేయడం, సామూహిక పూజలు నిర్వహించడం, సాయంత్రం వేళ గర్బా, డాండియా వంటి నృత్యాల్లో పాల్గొనడం ద్వారా ప్రజలు నవరాత్రులను ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటారు.

పదో రోజైన విజయదశమి ఈ వేడుకలకు ముగింపు మాత్రమే కాదు. కొత్త ఆశలు, కొత్త ప్రయత్నాలు, మంచి మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టే శుభదినంగా కూడా భావిస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో దసరా సంబరాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై కొలువైన శ్రీ కనకదుర్గమ్మ ఆలయం దసరా వేడుకలకు ప్రధాన కేంద్రంగా నిలుస్తుంది. నవరాత్రుల సమయంలో అమ్మవారిని రోజుకో ప్రత్యేక రూపంలో అలంకరించి భక్తులకు దర్శనం కల్పిస్తారు. ఆలయానికి పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు తరలివచ్చి అమ్మవారిని దర్శించుకుంటారు.

విజయదశమి రోజున అమ్మవారి దర్శనానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. కుటుంబ శ్రేయస్సు, ఆరోగ్యం, విద్య, ఉద్యోగం, వ్యాపార అభివృద్ధి కోసం భక్తులు ప్రార్థనలు చేస్తారు. ఆలయ పరిసరాల్లో భక్తుల రద్దీని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఏర్పాట్లు చేయడం కూడా పండుగ నిర్వహణలో ముఖ్యమైన అంశం.

రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లోనూ దుర్గాదేవి ఆలయాలు, గ్రామ దేవతల ఆలయాల్లో ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఇళ్లలో పూజలు చేయడంతో పాటు బంధుమిత్రులను కలుసుకోవడం, కొత్త బట్టలు ధరించడం, పండుగ వంటకాలను పంచుకోవడం వంటి సంప్రదాయాలు కనిపిస్తాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కర్నూలు జిల్లా దేవరగట్టు బన్నీ ఉత్సవం కూడా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. శ్రీ మాళ మల్లేశ్వరస్వామి, పార్వతీదేవి ఆరాధనతో ముడిపడిన ఈ వేడుకలో సంప్రదాయ ఆచారాలు, ఊరేగింపులు, కర్రలతో జరిగే బన్నీ ఉత్సవం ప్రధాన ఆకర్షణలుగా ఉంటాయి. ఈ కార్యక్రమంలో గాయాల ప్రమాదం ఉండే అవకాశం ఉన్నందున భద్రతా చర్యలు అత్యంత అవసరం.

కడప జిల్లా ప్రొద్దుటూరులోనూ దసరా వేడుకలు వైభవంగా జరుగుతాయి. శ్రీ వాసవీ కన్యకా పరమేశ్వరి ఆలయంలో అమ్మవారికి ప్రత్యేక అలంకరణలు, పూజలు నిర్వహించి విజయదశమి సందర్భంగా ఊరేగింపులు, జాతర కార్యక్రమాలు చేపడతారు.

తెలంగాణలో దసరా.. బతుకమ్మతో పండుగ సందడి

తెలంగాణలో దసరా పండుగకు ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక గుర్తింపు ఉంది. ముఖ్యంగా బతుకమ్మ పండుగతో విజయదశమి వేడుకలు అనుబంధంగా ఉంటాయి. తొమ్మిది రోజుల పాటు మహిళలు వివిధ రకాల పూలతో బతుకమ్మలను పేర్చి, వాటి చుట్టూ పాటలు పాడుతూ సంప్రదాయ నృత్యాలు చేస్తారు.

చివరి రోజుల్లో బతుకమ్మ వేడుకలు మరింత ఉత్సాహంగా సాగుతాయి. పూల పండుగగా పేరొందిన బతుకమ్మ తెలంగాణ మహిళల జీవన విధానం, ప్రకృతితో ఉన్న అనుబంధం, సామూహిక ఐక్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది.

విజయదశమి రోజున కుటుంబ సభ్యులు దేవతలను పూజించి, పెద్దల ఆశీర్వాదాలు తీసుకుంటారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో జమ్మి చెట్టును పూజించి, దాని ఆకులను శుభానికి ప్రతీకగా పంచుకుంటారు. కొత్త పనులు ప్రారంభించడం, వాహనాలు మరియు పనిముట్లకు పూజలు చేయడం వంటి ఆచారాలు కూడా కనిపిస్తాయి.

తెలంగాణలోని పలు ప్రాంతాల్లో దేవాలయాల వద్ద జాతరలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. పండుగ వాతావరణం గ్రామాల నుంచి పట్టణాల వరకు కనిపిస్తుంది.

తమిళనాడులో దసరా.. ఆయుధ పూజ నుంచి విద్యారంభం వరకు

తమిళనాడులో దసరా వేడుకలు నవరాత్రులతో కలిసి వైభవంగా సాగుతాయి. ఇక్కడ ఆయుధ పూజ, సరస్వతి పూజలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. తొమ్మిది రోజుల నవరాత్రుల అనంతరం విజయదశమిని శుభదినంగా భావిస్తారు.

ఇళ్లలో బొమ్మల కొలువు ఏర్పాటు చేయడం తమిళనాడులో కనిపించే ప్రత్యేక సంప్రదాయం. దేవతల బొమ్మలు, పురాణ పాత్రలు, సామాజిక జీవితాన్ని ప్రతిబింబించే బొమ్మలను మెట్ల ఆకారంలో అమర్చి పూజలు నిర్వహిస్తారు. విద్యార్థులు పుస్తకాలను, సంగీతకారులు తమ వాయిద్యాలను, కార్మికులు పనిముట్లను పూజిస్తారు.

విజయదశమి రోజున చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించడం, కొత్త విద్యలు నేర్చుకోవడం, సంగీతం లేదా నృత్య శిక్షణ ప్రారంభించడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు. విద్య, కళలు, వృత్తి నైపుణ్యాలకు దసరా ఇచ్చే ప్రాధాన్యాన్ని ఈ సంప్రదాయాలు తెలియజేస్తాయి.

కేరళలో విజయదశమి.. విద్యారంభానికి ప్రత్యేక రోజు

కేరళలో విజయదశమికి విద్యాపరంగా ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది. నవరాత్రుల చివరి రోజుల్లో పుస్తకాలు, సంగీత వాయిద్యాలను పూజించి, విజయదశమి రోజున విద్యాభ్యాసానికి శ్రీకారం చుడతారు.

చిన్నారులకు బియ్యంపై అక్షరాలు రాయించడం ద్వారా అక్షరాభ్యాసం చేయిస్తారు. దీనిని విద్యారంభం అంటారు. దేవాలయాల్లో గురువులు లేదా పూజారుల సమక్షంలో పిల్లలకు తొలి అక్షరాలు నేర్పించే కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలు విద్యలో రాణించాలని కోరుకుంటూ ఈ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు.

ఈ సంప్రదాయం దసరాను కేవలం యుద్ధ విజయానికి గుర్తుగా కాకుండా, జ్ఞానం, విద్య, కొత్త ప్రయాణాలకు నాందిగా కూడా నిలబెడుతుంది.

కర్ణాటకలో మైసూరు దసరా.. రాజసం ఉట్టిపడే వేడుకలు

కర్ణాటకలోని మైసూరు దసరా దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి పొందింది. చారిత్రకంగా విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంతో ముడిపడిన ఈ ఉత్సవాలకు, తరువాత మైసూరు వడయార్ రాజవంశ పాలనలో మరింత వైభవం చేకూరింది. మహిషాసురుడిపై చాముండేశ్వరి దేవి సాధించిన విజయాన్ని ఈ వేడుకలు గుర్తుచేస్తాయి. 

నవరాత్రుల సందర్భంగా మైసూరు రాజభవనాన్ని విద్యుత్ దీపాలతో అలంకరిస్తారు. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, సంగీత కచేరీలు, సంప్రదాయ నృత్య ప్రదర్శనలు, ప్రదర్శనలు, జాతరలు నిర్వహిస్తారు.

విజయదశమి రోజున జరిగే జంబూ సవారీ ఊరేగింపు ప్రధాన ఆకర్షణ. అలంకరించిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, సంగీత బృందాలు, వివిధ కళారూపాలను ప్రదర్శించే శకటాలు ఈ ఊరేగింపులో పాల్గొంటాయి. రాజసంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ వేడుకలను చూడటానికి దేశవిదేశాల నుంచి పర్యాటకులు వస్తుంటారు.

ఉత్తర భారతదేశంలో దసరా.. రావణ దహనమే ప్రధాన ఆకర్షణ

ఉత్తర భారతదేశంలోని ఢిల్లీ, ఉత్తరప్రదేశ్, హర్యానా, పంజాబ్ తదితర ప్రాంతాల్లో దసరా వేడుకలు రామాయణ కథతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంటాయి.

నవరాత్రుల సమయంలో రామలీలా ప్రదర్శనలు నిర్వహిస్తారు. కళాకారులు శ్రీరాముడు, సీతాదేవి, లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు, రావణుడు తదితర పాత్రలు ధరించి రామాయణంలోని ముఖ్య ఘట్టాలను నాటకరూపంలో ప్రదర్శిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ ప్రదర్శనలు పది నుంచి పన్నెండు రోజుల పాటు కొనసాగుతాయి.

దసరా రోజున రావణుడు, మేఘనాథుడు, కుంభకర్ణుడి భారీ ప్రతిమలను మైదానాల్లో ఏర్పాటు చేసి దహనం చేస్తారు. బాణసంచా, సంగీత కార్యక్రమాలు, జాతరలు వేడుకలకు మరింత సందడిని తీసుకొస్తాయి.

ఢిల్లీలోని రామలీలా మైదానం వంటి ప్రదేశాల్లో భారీ జనసందోహం మధ్య ఈ వేడుకలు జరుగుతాయి. అయోధ్య, వారణాసి, రామ్‌నగర్ వంటి ప్రాంతాల్లోనూ రామలీలా ప్రదర్శనలకు ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. రామలీలా సంప్రదాయాన్ని యునెస్కో మానవాళి అమూర్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితాలో చేర్చింది. 

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దుర్గాపూజ.. విజయదశమితో వీడ్కోలు

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దసరా వేడుకలు దుర్గాపూజతో విడదీయలేని అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇక్కడ నవరాత్రుల చివరి రోజుల్లో దుర్గాదేవి ఆరాధన అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది. నగరాలు, పట్టణాలు, గ్రామాల్లో అందంగా అలంకరించిన పూజా మండపాలు ఏర్పాటు చేస్తారు.

దుర్గాదేవి మహిషాసురుడిని సంహరించిన ఘట్టాన్ని ప్రతిబింబించే విగ్రహాలు ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. కళాత్మక మండపాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, సంగీతం, సంప్రదాయ నృత్యాలు ప్రజలను ఆకట్టుకుంటాయి. కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులు కలిసి పూజా మండపాలను సందర్శించడం ఇక్కడి వేడుకల్లో ముఖ్యమైన భాగం.

విజయదశమి సందర్భంగా అమ్మవారికి వీడ్కోలు పలుకుతూ విగ్రహాలను నిమజ్జనం చేస్తారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని దుర్గావిసర్జన్ అంటారు. వివాహిత మహిళలు సింధూరంతో పరస్పరం శుభాకాంక్షలు తెలుపుకునే ‘సిందూర్ ఖేలా’ సంప్రదాయం కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.

బెంగాల్‌లో విజయదశమిని ‘బిజోయా దశమి’గా పిలుస్తారు. ఈ సందర్భంగా పెద్దల ఆశీర్వాదాలు తీసుకోవడం, బంధుమిత్రులను కలుసుకోవడం, మిఠాయిలు పంచుకోవడం వంటి ఆచారాలు కనిపిస్తాయి. 

గుజరాత్‌లో గర్బా, డాండియా.. తొమ్మిది రాత్రుల సందడి

గుజరాత్‌లో నవరాత్రి వేడుకలు సంగీతం, నృత్యం, సంప్రదాయ దుస్తులతో ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. దుర్గాదేవిని ఆరాధిస్తూ తొమ్మిది రాత్రుల పాటు గర్బా, డాండియా నృత్యాలు నిర్వహిస్తారు.

రంగురంగుల దుస్తులు ధరించిన యువతీ యువకులు, కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులు సంప్రదాయ సంగీతానికి అనుగుణంగా నృత్యాలు చేస్తారు. అహ్మదాబాద్‌తో పాటు పలు నగరాల్లో భారీ స్థాయిలో నవరాత్రి కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.

విజయదశమి రోజున దేవతలకు పూజలు చేసి, శుభకార్యాలు ప్రారంభిస్తారు. దసరా సందర్భంగా నిర్వహించే వేడుకలు ప్రాంతీయ ఆచారాల ప్రకారం మారుతూ ఉంటాయి.

మహారాష్ట్రలో దసరా.. బంగారానికి ప్రతీకగా జమ్మి ఆకులు

మహారాష్ట్రలో విజయదశమి సందర్భంగా జమ్మి చెట్టును పూజించడం, ఆప్తా చెట్టు ఆకులను బంగారానికి ప్రతీకగా బంధుమిత్రులకు పంచుకోవడం ప్రసిద్ధ సంప్రదాయాలు. వీటిని శుభం, సంపద, పరస్పర స్నేహానికి గుర్తుగా భావిస్తారు.

కొత్త పనులు ప్రారంభించడం, వాహనాలు, పనిముట్లకు పూజలు చేయడం, పెద్దల ఆశీర్వాదాలు తీసుకోవడం వంటి ఆచారాలు కూడా కనిపిస్తాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో సీమోల్లంఘన అనే సంప్రదాయంలో భాగంగా గ్రామం లేదా పట్టణ సరిహద్దును దాటి వెళ్లి తిరిగి రావడం ద్వారా విజయానికి ప్రతీకాత్మకంగా కొత్త ప్రయాణాన్ని ప్రారంభిస్తారు.

హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో కుల్లు దసరా

హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని కుల్లు దసరా ఇతర ప్రాంతాల వేడుకలకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో విజయదశమితో దసరా వేడుకలు ముగుస్తుండగా, కుల్లులో మాత్రం ఈ రోజునే ప్రధాన ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి.

స్థానిక దేవతల విగ్రహాలను అలంకరించిన పల్లకీల్లో ఊరేగింపుగా తీసుకువస్తారు. కుల్లు లోయలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి దేవతల ప్రతినిధులు, భక్తులు ఈ ఉత్సవాల్లో పాల్గొంటారు. దేవతల ఊరేగింపులు, సంప్రదాయ సంగీతం, జానపద కళారూపాలు ఈ వేడుకలకు ప్రత్యేకతను అందిస్తాయి.

కుల్లు దసరా స్థానిక దేవతా సంప్రదాయాలను, సామూహిక ఐక్యతను, హిమాచల్ ప్రదేశ్ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో బస్తర్ దసరా.. 75 రోజుల ప్రత్యేక ఉత్సవం

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్ దసరా దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల దసరా వేడుకలకు భిన్నమైన ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంది. ఇది సాధారణంగా 75 రోజుల పాటు సాగే దీర్ఘమైన ఉత్సవంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఇక్కడి దసరా ప్రధానంగా దంతేశ్వరి అమ్మవారి ఆరాధన, స్థానిక దేవతల సంప్రదాయాలు, ఆదివాసీ సంస్కృతితో ముడిపడి ఉంటుంది. రావణ దహనం లేదా రామాయణ కథ ఈ వేడుకలకు ప్రధాన కేంద్రం కాదు.

ప్రత్యేక ఆచారాలు, దేవతల ఊరేగింపులు, సంప్రదాయ సమావేశాలు, సామూహిక కార్యక్రమాల ద్వారా బస్తర్ ప్రాంత ప్రజలు తమ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. ఈ ఉత్సవం స్థానిక చరిత్ర, రాజవంశ సంప్రదాయాలు, ఆదివాసీ జీవన విధానానికి అద్దం పడుతుంది. 

దసరా రోజున కొత్త పనులు ఎందుకు ప్రారంభిస్తారు?

విజయదశమిని శుభారంభాలకు అనుకూలమైన రోజుగా అనేక కుటుంబాలు భావిస్తాయి. కొత్త వ్యాపారం ప్రారంభించడం, విద్యాభ్యాసానికి శ్రీకారం చుట్టడం, కొత్త వాహనాలు కొనుగోలు చేయడం, వృత్తి సంబంధిత పనులు మొదలుపెట్టడం వంటి కార్యక్రమాలను ఈ రోజున నిర్వహిస్తారు.

ఆయుధ పూజ సంప్రదాయంలో భాగంగా రైతులు వ్యవసాయ పనిముట్లను, కార్మికులు తమ సాధనాలను, వ్యాపారులు దుకాణాలను, ఉద్యోగులు కంప్యూటర్లు వంటి పరికరాలను పూజిస్తారు. ఇది మన జీవనోపాధికి తోడ్పడే వస్తువుల పట్ల కృతజ్ఞతను తెలియజేస్తుంది.

కొన్ని ప్రాంతాల్లో జమ్మి చెట్టును పూజించడం, దాని ఆకులను శుభానికి ప్రతీకగా పంచుకోవడం కూడా ఆనవాయితీగా ఉంది. పాండవులు అజ్ఞాతవాసం ముగిసిన తర్వాత తమ ఆయుధాలను తిరిగి పొందిన కథతో ఈ సంప్రదాయాన్ని అనుసంధానించే జానపద, పురాణ విశ్వాసాలు ఉన్నాయి.

దసరా పండుగలో జాతరలు, ఆహారం, కుటుంబ అనుబంధాలు

దసరా అనగానే దేవాలయాల సందడి, కొత్త దుస్తులు, పండుగ వంటకాలు, జాతరలు, బంధుమిత్రుల కలయిక గుర్తుకొస్తాయి. అనేక ప్రాంతాల్లో స్థానిక కళాకారులు తమ ప్రతిభను ప్రదర్శిస్తారు. హస్తకళల వస్తువులు, బొమ్మలు, సంప్రదాయ ఆభరణాలు, పండుగకు అవసరమైన వస్తువుల విక్రయాలు జరుగుతాయి.

పిల్లలు జాతరల్లో ఆటలు, వినోద కార్యక్రమాలను ఆస్వాదిస్తారు. పెద్దలు కుటుంబ సభ్యులతో సమయం గడుపుతూ పండుగ ఆనందాన్ని పంచుకుంటారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో దేవాలయాల వద్ద జరిగే జాతరలు స్థానిక వ్యాపారులకు, కళాకారులకు కూడా ఉపాధి కల్పిస్తాయి.

ఈ విధంగా దసరా మతపరమైన వేడుకలకే పరిమితం కాకుండా సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక జీవనంలోనూ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.

దసరా పండుగ మనకు ఇచ్చే సందేశం

రావణుడి పతనం అహంకారానికి ముగింపు ఉంటుందని గుర్తుచేస్తే, మహిషాసురుడిపై దుర్గాదేవి విజయం ధైర్యం, శక్తి, న్యాయం ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ఈ కథలను కేవలం పురాణ ఘట్టాలుగా కాకుండా నేటి జీవితానికి వర్తించే విలువలుగా చూడవచ్చు.

అబద్ధం చెప్పకుండా ఉండటం, ఇతరులకు అన్యాయం చేయకపోవడం, కష్టాల్లో ధైర్యంగా నిలబడటం, మహిళలను గౌరవించడం, బలహీనులకు అండగా ఉండటం, మన బాధ్యతలను నిబద్ధతతో నిర్వర్తించడం వంటి లక్షణాలే నిజమైన విజయానికి పునాది.

దసరా పండుగ సందర్భంగా మనలోని కోపం, అసూయ, అహంకారం, ద్వేషం వంటి ప్రతికూల భావాలను తగ్గించుకోవాలని కూడా ఈ పండుగ అంతరార్థం గుర్తుచేస్తుంది.

దసరా లేదా విజయదశమి భారతదేశంలోని భిన్న సంస్కృతులను ఒకే విజయ సందేశంతో అనుసంధానించే విశిష్టమైన పండుగ. ఉత్తర భారతదేశంలో రావణ దహనం, బెంగాల్‌లో దుర్గాపూజ, మైసూరులో రాజసం ఉట్టిపడే ఊరేగింపులు, గుజరాత్‌లో గర్బా, కేరళలో విద్యారంభం, బస్తర్‌లో ఆదివాసీ సంప్రదాయాలు.. ఇలా ప్రతి ప్రాంతం తనదైన ప్రత్యేకతతో ఈ పండుగను జరుపుకుంటుంది.

ఆచారాలు వేరైనా, భాషలు వేరైనా, పండుగను జరుపుకునే విధానాలు భిన్నమైనా, అందులోని సందేశం మాత్రం ఒక్కటే — మంచి మార్గంలో నడిస్తే విజయం సాధ్యమే. కుటుంబాల్లో ఆనందాన్ని పంచుకుంటూ, సమాజంలో సానుభూతి, న్యాయం, పరస్పర గౌరవాన్ని పెంపొందించుకోవడమే విజయదశమి పండుగకు నిజమైన అర్థం.