భారతీయ రైల్వే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద, అత్యంత విస్తృతమైన రవాణా వ్యవస్థలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ప్రతిరోజూ కోట్లాది మంది ప్రయాణికులు రైళ్ల ద్వారా తమ గమ్యస్థానాలకు చేరుకుంటుంటారు. అయితే రైలులో ప్రయాణించే సమయంలో మనం గమనించే ఒక చిన్న కానీ ఆసక్తికరమైన విషయం రైలు కోచ్ల రంగులు. నీలం, ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, మెరూన్ వంటి విభిన్న రంగుల్లో కనిపించే కోచ్లకు కేవలం అందం కోసం మాత్రమే ఈ రంగులు కేటాయించలేదని మీకు తెలుసా? ప్రతి రంగు వెనుక రైల్వే భద్రత, సాంకేతికత, ప్రయాణికుల సౌలభ్యానికి సంబంధించిన ఒక ప్రత్యేకమైన అర్థం దాగి ఉంది. రైల్వే సిబ్బంది దూరం నుంచే కోచ్ రకాన్ని గుర్తించడానికి, ప్రయాణికులు తమ కోచ్ను సులభంగా గుర్తించడానికి ఈ రంగుల విధానం ఎంతో ఉపయోగపడుతోంది.
భారతీయ రైల్వేలో అత్యధికంగా కనిపించే రంగు నీలం. ఈ నీలం రంగు కోచ్లను ‘ICF కోచ్లు’ (Integral Coach Factory) అని పిలుస్తారు. ప్రధానంగా మెయిల్, ఎక్స్ప్రెస్ రైళ్లలోని స్లీపర్, జనరల్ కోచ్లు ఈ వర్గానికి చెందుతాయి. ఇవి ఇనుముతో తయారు చేయబడ్డ కోచ్లు. సాధారణంగా గంటకు 70 నుంచి 140 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించగలవు. చాలాకాలంగా భారతీయ రైల్వేలో సేవలందిస్తున్న ఈ కోచ్లు ప్రయాణికులకు సుపరిచితంగా మారాయి. అయితే భద్రతా ప్రమాణాల పరంగా ఇవి కొత్త తరహా కోచ్లతో పోలిస్తే కొంత వెనుకబడినవిగా భావిస్తారు. అందుకే వీటిని క్రమంగా ఆధునిక కోచ్లతో భర్తీ చేస్తున్నారు.
రాజధాని, శతాబ్ది, దురంతో వంటి హైస్పీడ్ రైళ్లలో కనిపించే ఎరుపు రంగు కోచ్లు ‘LHB కోచ్లు’ (Linke Hofmann Busch) గా ప్రసిద్ధి. ఇవి స్టెయిన్లెస్ స్టీల్తో తయారు చేయబడతాయి. ప్రమాదం సంభవించినప్పుడు ఈ కోచ్లు ఒకదానికొకటి ఎక్కి ఢీకొనే ప్రమాదం ఉండదు. ఈ ప్రత్యేక డిజైన్ కారణంగా ప్రయాణికుల భద్రత మరింత పెరుగుతుంది. గంటకు 160 నుంచి 200 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించే సామర్థ్యం ఉన్న ఈ కోచ్లు ఆధునిక భారతీయ రైల్వేకు ప్రతీకగా నిలుస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం పాత నీలం కోచ్ల స్థానంలో ఎక్కువగా ఈ ఎరుపు LHB కోచ్లను ప్రవేశపెడుతున్నారు.
ఆకుపచ్చ రంగు కోచ్లను ప్రధానంగా ‘గరీబ్ రథ్’ వంటి తక్కువ ధర ఏసీ రైళ్లకు ఉపయోగిస్తారు. ఇది తక్కువ ఖర్చుతో ఏసీ సౌకర్యం అందించే రైలు అని సూచిస్తుంది. అలాగే కోచ్లపై కనిపించే పసుపు చారలు వికలాంగుల కోసం కేటాయించిన కోచ్లను లేదా పార్శిల్ వ్యాన్లను సూచిస్తాయి. రైలు చివరి కోచ్పై ఉండే పెద్ద ‘X’ గుర్తు ఆ రైలు పూర్తిగా నిండిందని తెలియజేస్తుంది. ఒక కోచ్పై పసుపు వికర్ణ గీతలు ఉంటే అది జనరల్ కోచ్ అని అర్థం. మెరూన్ రంగు కోచ్లు ఇప్పుడు అరుదుగా కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి ప్రధానంగా చారిత్రక వారసత్వం కలిగిన రైళ్లలో లేదా ప్రత్యేక రూట్లలో మాత్రమే వినియోగంలో ఉన్నాయి. రాత్రిపూట కూడా రైల్వే సిబ్బంది కోచ్లను సులభంగా గుర్తించడానికి ఈ రంగుల వ్యవస్థ ఎంతో సహాయపడుతుంది.
