ముంబై అపార్ట్‌మెంట్లలో బాల్కనీలు ఎందుకు మాయమయ్యాయి? రియల్ ఎస్టేట్ మాఫియా!

Mumbai Real Estate: ముంబై నగరంలో కొత్తగా నిర్మిస్తున్న అపార్ట్‌మెంట్లను గమనిస్తే ఒక విషయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. గతంలో ఇళ్లకు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచిన బాల్కనీలు, పూల మొక్కలు పెంచుకునే స్థలాలు ఇప్పుడు చాలా భవనాల్లో కనిపించడం లేదు. వాటి స్థానంలో పెద్ద కిటికీలు, గాజు గోడలతో కూడిన ఫ్లాట్‌ తరహా నిర్మాణాలు ఎక్కువయ్యాయి. ఇది కేవలం ఆర్కిటెక్చర్‌లో వచ్చిన మార్పు మాత్రమే కాదు. దీని వెనుక బిల్డర్ల వ్యాపార వ్యూహాలు, మున్సిపల్ ఆదాయం, భవన నిర్మాణ నిబంధనలు, కొనుగోలుదారుల ప్రాధాన్యతలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా 2012లో ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (BMC) తీసుకొచ్చిన ఫంగిబుల్ FSI విధానం నగర నిర్మాణ రంగంపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపింది.

Mumbai Real Estate
Mumbai Real Estate

ముంబైలో బాల్కనీలు ఎందుకు మాయమయ్యాయి? 2012లో మారిన FSI నిబంధనల వెనుక అసలు కథ ఇదే..

ముంబైలో బాల్కనీల స్థానంలో పెద్ద గదులు.. నగర రూపురేఖలను మార్చిన ఫంగిబుల్ FSI విధానం..

ముంబై నగరంలో కొత్తగా నిర్మిస్తున్న అపార్ట్‌మెంట్లను గమనిస్తే ఒక విషయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. గతంలో ఇళ్లకు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచిన బాల్కనీలు, పూల మొక్కలు పెంచుకునే స్థలాలు ఇప్పుడు చాలా భవనాల్లో కనిపించడం లేదు. వాటి స్థానంలో పెద్ద కిటికీలు, గాజు గోడలతో కూడిన ఫ్లాట్‌ తరహా నిర్మాణాలు ఎక్కువయ్యాయి. ఇది కేవలం ఆర్కిటెక్చర్‌లో వచ్చిన మార్పు మాత్రమే కాదు. దీని వెనుక బిల్డర్ల వ్యాపార వ్యూహాలు, మున్సిపల్ ఆదాయం, భవన నిర్మాణ నిబంధనలు, కొనుగోలుదారుల ప్రాధాన్యతలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా 2012లో ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (BMC) తీసుకొచ్చిన ఫంగిబుల్ FSI విధానం నగర నిర్మాణ రంగంపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపింది.

FSI పేరుతో గతంలో జరిగిన అక్రమాలు

ముంబైలో భవన నిర్మాణాలను నియంత్రించేందుకు బృహన్ ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (BMC) ఫ్లోర్ స్పేస్ ఇండెక్స్ (FSI) విధానాన్ని అమలు చేస్తుంది. ఒక స్థలంలో ఎంత విస్తీర్ణంలో భవనాన్ని నిర్మించవచ్చో ఈ నిబంధన నిర్ణయిస్తుంది. భవనాల్లో మెట్లు, లిఫ్ట్ లాబీలు, పార్కింగ్ వంటి నివాసేతర అవసరాలకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రదేశాలకు గతంలో FSI మినహాయింపు ఉండేది. భవనాల్లో అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించాలనే ఉద్దేశంతో ఈ వెసులుబాటు ఇచ్చారు.

అయితే 2012కు ముందు ఈ మినహాయింపును కొందరు బిల్డర్లు తమకు అనుకూలంగా ఉపయోగించుకున్నారనే ఆరోపణలు ఉన్నాయి. బాల్కనీలు, టెర్రస్‌లు, ఫ్లవర్ బెడ్స్‌ వంటి ప్రదేశాలను కూడా FSI లెక్కల్లోకి తీసుకోని ఉచిత నిర్మాణ విస్తీర్ణంగా పరిగణించేవారు. ఈ అవకాశాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని కొన్ని భవనాల్లో బెడ్‌రూమ్‌లకు ఆనుకుని 6 నుంచి 12 అడుగుల వెడల్పుతో ఫ్లవర్ బెడ్స్ నిర్మించేవారు. బయటకు చూస్తే అవి పూల మొక్కలు పెంచుకునే స్థలాలుగా కనిపించినప్పటికీ, వాటి నిర్మాణ విధానం మాత్రం మరోలా ఉండేది. అవసరమైతే మధ్యలోని గోడలను తొలగించి ఆ స్థలాన్ని నేరుగా బెడ్‌రూమ్‌లో కలుపుకునేలా డిజైన్ చేసేవారు.

దీంతో పత్రాల్లో FSI మినహాయింపు పొందిన స్థలం వాస్తవానికి ఇంటి లోపలి వినియోగ విస్తీర్ణంగా మారిపోయేది. ఈ అదనపు స్థలాన్ని బిల్డర్లు కొనుగోలుదారులకు పూర్తి మార్కెట్ ధరకు విక్రయించేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో నగదు రూపంలో లెక్కల్లో చూపని చెల్లింపులు కూడా జరిగేవని ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఈ విధంగా విక్రయించిన అదనపు స్థలంపై ప్రభుత్వానికి రావాల్సిన FSI ప్రీమియం, పన్నులు, స్టాంప్ డ్యూటీ వంటి ఆదాయాలు కూడా అందకుండా పోయేవి.

కొనుగోలుదారులకు తర్వాత తెలిసిన అసలు సమస్య

ఈ విధానం వల్ల ఇళ్ల కొనుగోలుదారులు కూడా దీర్ఘకాలంలో నష్టపోయారు. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యక్తి 1,000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణం ఉన్న ఫ్లాట్‌ కొనుగోలు చేసినట్లు భావించినా, అధికారిక రికార్డుల్లో మాత్రం 800 చదరపు అడుగుల కార్పెట్ ఏరియానే నమోదై ఉండేది. మిగిలిన 200 చదరపు అడుగులు ఫ్లవర్ బెడ్ లేదా బాల్కనీ వంటి FSI మినహాయింపు పొందిన స్థలంగా ఉండేవి.

కొన్నేళ్ల తర్వాత ఆ భవనం పునర్నిర్మాణం (రీడెవలప్‌మెంట్)కు వెళ్లినప్పుడు అసలు సమస్య బయటపడేది. కొత్త భవనంలో కేటాయించే ఫ్లాట్ విస్తీర్ణాన్ని అధికారిక రికార్డుల్లో ఉన్న కార్పెట్ ఏరియా ఆధారంగానే నిర్ణయిస్తారు. దీంతో గతంలో అదనపు స్థలానికి డబ్బు చెల్లించిన కుటుంబాలకు, తాము కొనుగోలు చేసినట్లు భావించిన మొత్తం విస్తీర్ణం తిరిగి లభించని పరిస్థితి ఏర్పడేది.

ఈ అక్రమ నిర్మాణాల ప్రభావం వ్యక్తిగత కొనుగోలుదారులకే పరిమితం కాలేదు. నగరంలో నివాస విస్తీర్ణం పెరుగుతున్నప్పటికీ, అందుకు అనుగుణంగా మున్సిపాలిటీకి రావాల్సిన FSI ప్రీమియం ఆదాయం అందకపోవడంతో నీటి సరఫరా, మురుగునీటి వ్యవస్థ, రహదారులు వంటి పౌర మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి అవసరమైన నిధులపై ప్రభావం పడింది.

దక్షిణ ముంబైలోని కొన్ని ఎత్తైన భవనాల్లో 6 నుంచి 12 అడుగుల వెడల్పుతో నిర్మించిన ఫ్లవర్ బెడ్స్ కారణంగా ఆక్యుపేషన్ సర్టిఫికెట్ (OC) మంజూరులో సమస్యలు ఎదురైనట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. అలాగే అంధేరీ MIDC ప్రాంతంలోని కొన్ని భవనాల్లో 10వ లేదా 15వ అంతస్తుల్లో పార్కింగ్ కోసం అనుమతి పొందిన ప్రదేశాలను తర్వాత నివాస గదులుగా మార్చిన ఘటనలు కూడా వెలుగులోకి వచ్చాయి.

2012లో సుబోధ్ కుమార్ తీసుకొచ్చిన మార్పులు

ఈ పరిస్థితిని మార్చేందుకు అప్పటి ముంబై మున్సిపల్ కమిషనర్, ఐఏఎస్ అధికారి సుబోధ్ కుమార్ 2011–2012 కాలంలో కీలక చర్యలు చేపట్టారు. భవనాల్లో ఉపయోగించుకునేలా నిర్మించే బాల్కనీలు, ఫ్లవర్ బెడ్స్, వాయిడ్స్ వంటి వాక్-ఇన్ ప్రొజెక్షన్లను కూడా FSI లెక్కల్లోకి తీసుకురావాలని నిర్ణయించారు. అంతేకాకుండా, నిబంధనలను పక్కనపెట్టి ప్రత్యేక అనుమతులు ఇచ్చే అవకాశాన్ని తగ్గించేందుకు మున్సిపల్ కమిషనర్‌కు ఉన్న కొన్ని విచక్షణాధికారాలను కూడా తొలగించారు.

అయితే బాల్కనీలు, ఇతర అదనపు నిర్మాణాలకు పూర్తిగా అడ్డుకట్ట వేస్తే భవన నిర్మాణ రంగంపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. అందుకే ప్రత్యామ్నాయంగా 2012 జనవరిలో BMC ఫంగిబుల్ FSI విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఈ విధానం ప్రకారం నివాస భవనాలకు అనుమతించిన FSIకి అదనంగా గరిష్ఠంగా 35 శాతం విస్తీర్ణాన్ని, వాణిజ్య భవనాలకు 25 శాతం వరకు అదనపు విస్తీర్ణాన్ని కొనుగోలు చేసుకునే అవకాశం కల్పించారు. ఇందుకోసం నిర్ణయించిన రేటు ప్రకారం 100 శాతం ప్రీమియం చెల్లించాల్సి ఉంటుంది.

ఈ విధానంలో బిల్డర్లు కొనుగోలు చేసిన అదనపు FSIని తమ అవసరాలకు అనుగుణంగా వినియోగించుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఆ విస్తీర్ణాన్ని బాల్కనీగా ఏర్పాటు చేయవచ్చు లేదా బెడ్‌రూమ్, లివింగ్ రూమ్ వంటి ఇంటి లోపలి భాగాన్ని పెద్దదిగా చేసుకోవచ్చు. అయితే బయట ఉండే బాల్కనీ అయినా, ఇంటి లోపలి గది అయినా ఆ విస్తీర్ణానికి మున్సిపాలిటీకి చెల్లించాల్సిన ఖర్చు ఒకటే. ఇదే ఫంగిబుల్ FSI విధానంలోని కీలకమైన అంశం.

తొమ్మిది నెలల్లోనే రూ.980 కోట్ల ఆదాయం

ఈ నిబంధనల మార్పు తర్వాత BMC ఆదాయంపై గణనీయమైన ప్రభావం కనిపించింది. గతంలో ఉచిత విస్తీర్ణం పేరుతో విక్రయించిన నిర్మాణ స్థలాలపై కూడా ప్రీమియం వసూలు చేసే అవకాశం ఏర్పడింది. 2012 ఏప్రిల్ నుంచి డిసెంబర్ వరకు కేవలం తొమ్మిది నెలల్లోనే FSI ప్రీమియంల రూపంలో BMCకి రూ.980 కోట్ల ఆదాయం వచ్చినట్లు సంబంధిత నివేదికలు వెల్లడించాయి. గతంలో అక్రమంగా విక్రయాలు జరిగాయని ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్న అదనపు నిర్మాణ విస్తీర్ణం నుంచి నగర పాలక సంస్థకు ఆదాయం సమకూరడం ఈ మార్పు ప్రాధాన్యతను తెలియజేస్తోంది.

బాల్కనీల స్థానంలో పెద్ద గదులు ఎందుకు వచ్చాయి?

ఫంగిబుల్ FSI విధానం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత ముంబైలో బాల్కనీల నిర్మాణం తగ్గడానికి ఆర్థిక కారణాలు కూడా ఉన్నాయి. గతంలో బాల్కనీలు, ఫ్లవర్ బెడ్స్ నిర్మించడానికి బిల్డర్లకు FSI ఖర్చు ఉండేది కాదు. కానీ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం బాల్కనీ విస్తీర్ణానికీ, ఇంటి లోపలి గది విస్తీర్ణానికీ సమానమైన మున్సిపల్ ప్రీమియం చెల్లించాల్సి వచ్చింది. దీంతో బాల్కనీ నిర్మాణానికి ఉన్న ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్రయోజనం తొలగిపోయింది.

మరోవైపు ముంబైలో స్థిరాస్తి ధరలు చదరపు అడుగుకు రూ.30 వేల నుంచి రూ.50 వేలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఇంత భారీ ధర చెల్లించి ఇల్లు కొనుగోలు చేసే వినియోగదారులు బయటకు పొడుచుకొచ్చిన చిన్న బాల్కనీ కంటే ఇంటి లోపల ఉపయోగించుకునే విస్తీర్ణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. బాల్కనీకి బదులుగా పెద్ద లివింగ్ రూమ్ లేదా విశాలమైన బెడ్‌రూమ్ ఉంటే బాగుంటుందని భావిస్తున్నారు.

దీంతో బిల్డర్లు కూడా కొనుగోలుదారుల అభిరుచికి అనుగుణంగా ఫంగిబుల్ FSIని ఎక్కువగా ఇంటి లోపలి విస్తీర్ణం పెంచేందుకు వినియోగించడం ప్రారంభించారు. ఫలితంగా ముంబైలో కొత్త భవనాల రూపురేఖలు మారిపోయాయి. గతంలో బాల్కనీలు, పూల మొక్కలతో కనిపించిన భవనాల స్థానంలో ఇప్పుడు గాజు కిటికీలు, సమతల ముఖభాగాలతో కూడిన భవనాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి. నగర స్కైలైన్‌లో ఈ మార్పు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

కామన్ లాబీలను ప్రైవేట్ స్థలాలుగా మార్చినా చర్యలు తప్పవు

బాల్కనీల విషయంలోనే కాకుండా భవనాల్లో అందరికీ ఉమ్మడిగా కేటాయించిన స్థలాల వినియోగంపైనా BMC కఠిన నిబంధనలు అమలు చేస్తోంది. మెట్లు, లిఫ్ట్ లాబీలు, అంతస్తుల కారిడార్లు వంటి ప్రదేశాలు భవనంలోని నివాసులందరి ఉమ్మడి అవసరాల కోసం కేటాయించినవి. వాటిని గోడలు కట్టి వ్యక్తిగత ఫ్లాట్‌లో కలుపుకోవడానికి అనుమతి ఉండదు. ఇవి FSI మినహాయింపు పొందిన ఉమ్మడి సదుపాయాలుగా ఉన్నప్పటికీ, వాటిని ప్రైవేట్ నివాస విస్తీర్ణంగా మార్చుకునే హక్కు ఎవరికీ ఉండదు.

ఈ విషయంలో 2026 ఆగస్టులో ముంబైలోని ప్రభాదేవి ప్రాంతంలో ఉన్న విలాసవంతమైన ఎత్తైన భవనం రుస్తోంజీ క్రౌన్‌ (Rustomjee Crown)పై BMC చేపట్టిన చర్యలు చర్చనీయాంశమయ్యాయి. మొత్తం 128 ఫ్లాట్లలో 118 ఫ్లాట్లకు సంబంధించి కూల్చివేత చర్యలు చేపట్టినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. కొందరు ఫ్లాట్ యజమానులు తమ ఇళ్లకు ఆనుకుని ఉన్న ఉమ్మడి అంతస్తుల లాబీలు, కారిడార్లకు గోడలు నిర్మించి వాటిని ప్రైవేట్ స్థలాలుగా మార్చుకున్నట్లు అధికారులు గుర్తించారు.

ఈ విధంగా ఒక్కో ఫ్లాట్‌కు సుమారు 400 నుంచి 500 చదరపు అడుగుల వరకు అదనపు స్థలాన్ని అక్రమంగా కలుపుకున్నట్లు ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఉమ్మడి వినియోగం కోసం కేటాయించిన స్థలాలను వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం ఆక్రమించడం భవన నిర్మాణ నిబంధనలకు విరుద్ధమని BMC ఈ చర్యల ద్వారా స్పష్టం చేసింది.

మొత్తంగా చూస్తే, ముంబైలో బాల్కనీలు తగ్గిపోవడానికి కేవలం కొనుగోలుదారుల అభిరుచులు మాత్రమే కారణం కాదు. FSI నిబంధనల్లో మార్పులు, ఫంగిబుల్ FSI ప్రీమియం, బిల్డర్ల వ్యయ లెక్కలు, చదరపు అడుగు స్థలానికి పెరిగిన విలువ వంటి అంశాలు కలిసి నగర నిర్మాణ శైలిని మార్చేశాయి. ఒకప్పుడు ఉచిత విస్తీర్ణంగా పరిగణించిన బాల్కనీలు, ఫ్లవర్ బెడ్స్ ఇప్పుడు లెక్కల్లోకి వచ్చాయి. అదే సమయంలో ఉమ్మడి స్థలాలను వ్యక్తిగతంగా ఆక్రమిస్తే చర్యలు తప్పవనే సంకేతాన్ని కూడా ముంబై మున్సిపాలిటీ ఇస్తోంది. నగరంలో ప్రతి చదరపు అడుగుకూ విలువ పెరుగుతున్న కొద్దీ, ఆ స్థలంపై చట్టబద్ధమైన హక్కు, భవన నిబంధనల ప్రాధాన్యత కూడా అంతే పెరుగుతోంది.

Tags

Be the first to react

Latest