భారతదేశ హృదయస్థానమైన ఢిల్లీ (Delhi) నేడు ఒకప్పుడున్న వైభవాన్ని కోల్పోయి, కాలుష్యానికి మరో పేజీగా మారిపోయింది. ప్రతి ఏటా శీతాకాలం రాగానే దేశ రాజధాని నగరం ఒక "గ్యాస్ ఛాంబర్"ను తలపిస్తోంది. గాలి నాణ్యత సూచీ (AQI) ప్రమాదకర స్థాయిని దాటిపోవడంతో అక్కడ నివసించే ప్రజలు శ్వాస తీసుకోవడానికి కూడా భయపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. ముఖ్యంగా చిన్నపిల్లలు, వృద్ధులు శ్వాసకోశ వ్యాధులతో ఆసుపత్రుల పాలవుతున్నారు.
ఈ కాలుష్యం కేవలం ఆరోగ్యానికే కాకుండా, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు మరియు పరిపాలనా యంత్రాంగానికి కూడా పెను సవాలుగా మారింది. ఢిల్లీలో కాలుష్యం పెరగడానికి పంజాబ్, హరియాణా వంటి పొరుగు రాష్ట్రాల్లో పంట వ్యర్థాలను (Stubble Burning) తగులబెట్టడం ఒక ప్రధాన కారణం కాగా, నగరంలో విపరీతంగా పెరిగిపోయిన వాహనాల సంఖ్య, పారిశ్రామిక ఉద్గారాలు మరియు భౌగోళికంగా ఢిల్లీ చుట్టూ ఉన్న భూపరివేష్టిత స్థితి ఈ సమస్యను మరింత క్లిష్టతరం చేస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, ఢిల్లీపై ఒత్తిడిని తగ్గించడానికి మరియు దేశ సమగ్ర అభివృద్ధికి దక్షిణాదిలో ఒక రెండో రాజధానిని (Second Capital) ఏర్పాటు చేయాలనే వాదన ఇప్పుడు బలంగా వినిపిస్తోంది.
దేశానికి రెండో రాజధాని ఉండాలనే ఆలోచన ఈనాటిది కాదు. భారత రాజ్యాంగ నిర్మాత డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ గారే అప్పట్లో దేశ భద్రత మరియు పరిపాలనా సౌలభ్యం దృష్ట్యా దక్షిణాదిలో, ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ను రెండో రాజధానిగా చేయాలని ప్రతిపాదించారు. ఢిల్లీ దేశానికి ఒక చివరన ఉండటం వల్ల దక్షిణ భారతీయులకు అది చాలా దూరంగా ఉండటమే కాకుండా, శత్రు దేశాల సరిహద్దులకు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల రక్షణ పరంగా కూడా కొంత ముప్పు పొంచి ఉంటుంది.
ఇప్పుడు ఢిల్లీ ఎదుర్కొంటున్న కాలుష్య సంక్షోభం ఈ వాదనకు మరింత బలాన్ని చేకూరుస్తోంది. ఒకవేళ దక్షిణాదిలో రెండో రాజధానిని ఏర్పాటు చేస్తే, కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన కొన్ని కీలక మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు అక్కడికి తరలిపోతాయి. దీనివల్ల ఢిల్లీపై జనాభా ఒత్తిడి తగ్గడమే కాకుండా, రవాణా మరియు గృహ అవసరాల కోసం జరిగే కాలుష్యం కూడా కొంతమేర అదుపులోకి వస్తుంది.
మరి రెండో రాజధానికి ఏ నగరం అనుకూలం అనే ప్రశ్న తలెత్తినప్పుడు, అందరి కళ్లూ మొట్టమొదట హైదరాబాద్ వైపు మళ్లుతాయి. భౌగోళికంగా హైదరాబాద్ నగరం దేశానికి మధ్యలో ఉండటం, ఇక్కడ ఉన్న అత్యున్నత స్థాయి మౌలిక సదుపాయాలు, కాస్మోపాలిటన్ సంస్కృతి దీనికి ప్రధాన బలాలు. ఇప్పటికే ఇక్కడ రాష్ట్రపతి శీతాకాల విడిది కోసం 'రాష్ట్రపతి నిలయం' ఉండటం, అనేక కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు (DRDO, ISRO, BHEL వంటివి) ఇక్కడ కొలువై ఉండటం హైదరాబాద్కు అదనపు అర్హతలు. భూకంపాలు వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాల ముప్పు ఇక్కడ చాలా తక్కువ.
హైదరాబాద్ తర్వాత బెంగళూరు పేరు వినిపించినప్పటికీ, అక్కడ ఉన్న ట్రాఫిక్ సమస్యలు మరియు మౌలిక సదుపాయాల కొరత కొంత ప్రతిబంధకంగా మారవచ్చు. అదేవిధంగా విశాఖపట్నం లేదా చెన్నై వంటి నగరాలు సముద్ర తీరంలో ఉండటం వల్ల రవాణా పరంగా బాగున్నా, తుఫానుల ముప్పు ఎక్కువగా ఉంటుంది. అందుకే పరిపాలనా పరంగా మరియు భౌగోళిక భద్రత పరంగా హైదరాబాద్ను రెండో రాజధానిగా మార్చడం ఉత్తమమని చాలామంది మేధావుల అభిప్రాయం.
రెండో రాజధాని ఏర్పాటు వల్ల కేవలం ఢిల్లీకి మాత్రమే కాకుండా, మొత్తం దేశానికి ప్రయోజనం కలుగుతుంది. దీనివల్ల ఉత్తర మరియు దక్షిణ భారతదేశాల మధ్య ఉన్న ప్రాంతీయ అసమానతలు తొలగిపోతాయి. దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రజలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం మరింత దగ్గరవుతుంది. రాజధాని నగరాల వికేంద్రీకరణ వల్ల అభివృద్ధి అనేది కేవలం ఒకే ప్రాంతానికి పరిమితం కాకుండా దేశమంతటా విస్తరిస్తుంది.
ఢిల్లీలోని కాలుష్య నివారణకు కేవలం తాత్కాలిక చర్యలు సరిపోవు, వ్యవస్థాగతమైన మార్పులు అవసరం. రెండో రాజధాని ఏర్పాటు అనేది ఒక సాహసోపేతమైన నిర్ణయమే అయినప్పటికీ, భవిష్యత్తు తరాలకు స్వచ్ఛమైన గాలిని మరియు మెరుగైన పరిపాలనను అందించడానికి ఇది ఒక శాశ్వత పరిష్కారంగా మారుతుంది. ఢిల్లీ తన ఉక్కిరిబిక్కిరి స్థితి నుండి బయటపడాలన్నా, భారత్ ఒక శక్తిమంతమైన గ్లోబల్ పవర్గా ఎదగాలన్నా రాజధాని వికేంద్రీకరణపై కేంద్రం దృష్టి సారించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.
