IIT Madras: పాత ఫోన్లు, ల్యాప్టాప్ లు చెత్త కాదు.. లక్షల కోట్ల విలువైన బంగారు గనులు! ఎలా అనుకుంటున్నారా?

• ఐఐటీ మద్రాస్ అద్భుత సృష్టి: ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాల నుంచి స్వచ్ఛమైన బంగారం!
• ఇండియాలోనే అతిపెద్ద 'అర్బన్ మైనింగ్'.. ఈ-వేస్ట్ తో బిలియన్ డాలర్ల వ్యాపారం.
• భూమిని నాశనం చేస్తున్న 5 కోట్ల పాత ఫోన్లు.. అద్భుత పరిష్కారం చూపిన ప్రొఫెసర్ పుష్పవనం.

మనం పాతబడిపోయిన లేదా పాడైపోయిన మొబైల్ ఫోన్లు, ల్యాప్టాప్ లు మరియు టాబ్లెట్లను ఇంట్లో మూలన పడేస్తుంటాం లేదా చెత్తలో వేస్తుంటాం. కానీ వాటిలో స్వచ్ఛమైన బంగారం, వెండి, రాగి మరియు టిన్ లాంటి అత్యంత విలువైన లోహాలు ఉన్నాయన్న విషయం చాలామందికి తెలియదు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇలా పడేసిన ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాల్లో (ఈ-వేస్ట్) సుమారు 91 బిలియన్ డాలర్ల సంపద దాగి ఉందని అంచనా. కేవలం ఒక్క ఐఫోన్ లోనే కరెంటు వైర్లకు సరిపడా రాగి, ఉంగరం తయారు చేయగలిగేంత బంగారం ఉంటాయి. గత ఏడాది మన దేశంలో ఏకంగా 22.25 లక్షల టన్నుల ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాలు పేరుకుపోయాయి, ఇందులో సుమారు 5 కోట్ల స్మార్ట్ఫోన్లు నేరుగా చెత్తకుప్పల్లోకి వెళ్లిపోయి భూగర్భ జలాలను విషపూరితంగా మారుస్తున్నాయి.

మన దేశంలో పేరుకుపోతున్న ఈ ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాలను సరైన పద్ధతిలో రీసైక్లింగ్ చేయకపోవడం వల్ల ఎన్నో అనర్థాలు జరుగుతున్నాయి. ఉదాహరణకు ఢిల్లీలోని ముస్తఫాబాద్ లాంటి ప్రాంతాల్లో కార్మికులు ఎలాంటి మాస్కులు, గ్లౌజులు లేకుండా పాత ఫోన్లను చేతులతోనే విడదీస్తున్నారు. దీనివల్ల అందులోని ప్రమాదకరమైన రసాయనాలు వారి శరీరంలోకి వెళ్లి థైరాయిడ్ సమస్యలు, పిల్లల్లో ఎదుగుదల లోపం, మరియు గర్భిణీలకు ముందస్తు ప్రసవాలు లాంటి తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలు వస్తున్నాయి. యాపిల్, శాంసంగ్ లాంటి బహుళజాతి సంస్థలు యూరప్ లో అత్యాధునిక రీసైక్లింగ్ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ, ప్రపంచంలోనే మూడవ అతిపెద్ద ఈ-వేస్ట్ ఉత్పత్తిదారుగా ఉన్న మన దేశంలో మాత్రం 57 శాతం వ్యర్థాలు ప్రాసెసింగ్ కు నోచుకోకుండా అలాగే చెత్త కుప్పల్లో ఉండిపోతున్నాయి.

ఈ భయంకరమైన సమస్యకు పరిష్కారం చూపేందుకు ఐఐటీ మద్రాస్ కు చెందిన కెమికల్ ఇంజనీరింగ్ ప్రొఫెసర్ ఎస్. పుష్పవనం గారు ఒక అద్భుతమైన ఆవిష్కరణ చేశారు. టీ పొడిని వేడి నీటిలో మరిగించి వడకట్టినప్పుడు టీ ద్రవం మరియు పొడి ఎలాగైతే వేరవుతాయో, అదే స్ఫూర్తితో ఆయన ఒక సరికొత్త విధానాన్ని కనుగొన్నారు. ఈ పద్ధతిలో ప్రత్యేకమైన ద్రవాలను ఉపయోగించి ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాల్లోని విలువైన లోహాలను, ప్లాస్టిక్ ను ఎంతో సురక్షితంగా వేరు చేస్తారు. అమెరికా, జర్మనీ లాంటి దేశాల్లో ఇలాంటి రీసైక్లింగ్ ప్లాంట్ పెట్టాలంటే సుమారు 50 మిలియన్ డాలర్ల భారీ పెట్టుబడి మరియు పదేళ్ల సమయం పడుతుంది. కానీ ఐఐటీ మద్రాస్ అభివృద్ధి చేసిన ఈ టెక్నాలజీ ద్వారా చాలా తక్కువ ఖర్చుతో, తక్కువ స్థలంలోనే పర్యావరణానికి ఎలాంటి హాని కలగకుండా (జీరో డిశ్చార్జ్) రీసైక్లింగ్ చేయవచ్చు.

ఐఐటీ మద్రాస్ శాస్త్రవేత్తల ఈ అద్భుతమైన పరిశోధనకు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ 'భెల్' (BHEL) పూర్తి మద్దతు ప్రకటించింది. రీసైక్లింగ్ కోసం అవసరమైన స్థలాన్ని, యంత్రాలను సమకూర్చడంతో పాటు, తమిళనాడులోని తిరుచునాపల్లిలో ఒక ప్రత్యేకమైన ప్లాంట్ నిర్మాణానికి శ్రీకారం చుట్టింది. ఈ ప్లాంట్ నిర్మాణం 2026 నాటికి పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి రానుంది. ఈ కేంద్రంలో పాత ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువుల నుంచి బంగారం, రాగి లాంటి లోహాలను సంగ్రహించి తిరిగి మార్కెట్లో అమ్ముతారు. దీనిద్వారా దేశంలోని బ్యాటరీ మరియు ఎలక్ట్రానిక్ తయారీ పరిశ్రమలకు అవసరమైన ముడి పదార్థాలు మన దేశంలోనే లభిస్తాయి, ఫలితంగా విదేశీ దిగుమతులపై ఆధారపడటం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. సర్క్యులర్ ఎకానమీ (వాడిన వస్తువులనే మళ్లీ వాడటం) విధానం ద్వారా జపాన్ లాంటి దేశాలు ఇప్పటికే ఎంతో అభివృద్ధి సాధించాయి.

రాబోయే 10 సంవత్సరాల్లో సంప్రదాయ గనుల కంటే, మనం వాడి పడేసిన ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలే అత్యంత విలువైన గనులుగా (అర్బన్ మైనింగ్) మారబోతున్నాయి. చెత్తను కాలుష్యంగా కాకుండా ఒక గొప్ప సంపదగా మార్చే ఈ టెక్నాలజీ వల్ల లక్షలాది మందికి కొత్త ఉద్యోగాలు కూడా రానున్నాయి. నేలమాళిగల్లో అన్వేషించి లోహాలు తీయడం కంటే, ఈ-వేస్ట్ ను రీసైక్లింగ్ చేయడం ఎంతో చౌకైనది, పరిశుభ్రమైనది మరియు అత్యంత తెలివైన పని అని నిపుణులు చెబుతున్నారు. 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ఈ ఆవిష్కరణ ఒక గొప్ప పునాది కాబోతోంది. కాబట్టి ఇకమీదట ఎప్పుడైనా ఇంట్లో పాడైపోయిన ఫోన్ లేదా ల్యాప్టాప్ కనిపిస్తే దానిని కేవలం చెత్తలా కాకుండా, మన భవిష్యత్తును మార్చే ఒక బంగారు గనిలా భావించాలి.