నెయ్యి కి బదులు అప్పట్లో వాడిన "డాల్డా" గుర్తుందా? ఇప్పుడు నిజంగా కనుమరుగయిందా? పూర్తి స్టోరీ!

• కసీమ్ దాదా నుంచి లీవర్ బ్రదర్స్ దాకా.. ‘ఎల్’ అక్షరంతో పుట్టిన చారిత్రక బ్రాండ్!

• బ్రాండ్ ప్రమోషన్‌లో విప్లవం.. రుచి చూపించి దేశ ప్రజల మనసులు గెలిచిన వైనం!

• జంతువుల కొవ్వు వివాదం, పార్లమెంట్‌లో రచ్చ.. ప్రధాని నెహ్రూ నిర్వహించిన చారిత్రక సర్వే!

Food: ఒకప్పుడు భారతీయ మధ్యతరగతి వంటగదిలో గ్యాస్ పొయ్యి పక్కనో, కిరాణా సరుకుల అరలోనో తాటిచెట్టు గుర్తు ఉన్న పసుపు రంగు డబ్బా తప్పనిసరిగా కనిపించేది. పండుగ పూరీలైనా, శీతాకాలంలో గాజర్ కా హల్వా అయినా డాల్డా లేకుండా పూర్తయ్యేది కాదు. ఆ రోజుల్లో స్వచ్ఛమైన ఆవు, గేదె నెయ్యి కొనడం సామాన్యులకు పెను భారంగా ఉండేది. ఈ అంతరాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని డచ్ దేశం నుంచి దిగుమతి అయిన వనస్పతి నెయ్యి.. నెయ్యికి ప్రత్యామ్నాయంగా, మధ్యతరగతి కుటుంబాల దైనందిన రుచికి ప్రతీకగా మారింది.

‘దాదా’ నుంచి ‘డాల్డా’గా అవతరణ – సెన్సరీ మార్కెటింగ్

ఈ ప్రయాణం 1930లలో వ్యాపారవేత్త కాసిమ్ హుస్సేన్ దాదా నెదర్లాండ్స్ నుంచి వనస్పతిని దిగుమతి చేసి ‘దాదా వనస్పతి’ పేరుతో అమ్మడంతో మొదలైంది. తక్కువ ధర, నెయ్యి వంటి ఆకృతితో ఇది త్వరగానే ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ అవకాశాన్ని గుర్తించిన లీవర్ బ్రదర్స్ (నేటి హిందుస్థాన్ యూనిలీవర్) ఆ హక్కులను కొనుగోలు చేసింది. దాదా పేరును కొనసాగించాలన్న ఒప్పందం ప్రకారం, తమ కంపెనీ గుర్తుగా మధ్యలో ‘ఎల్’ (L) చేర్చి 1937లో ‘డాల్డా’గా మార్కెట్లోకి తెచ్చారు. బొంబాయి వీధుల్లో ప్రత్యేక వాహనాలతో స్ట్రీట్ సైడ్ జిలేబీలు, కచోరీలు చేయించి.. నెయ్యి రుచికి డాల్డాకు తేడా చెప్పలేరని నిరూపిస్తూ వినూత్న ‘సెన్సరీ మార్కెటింగ్’తో ప్రజల్లోకి బలంగా తీసుకెళ్లారు.

రాజకీయ ప్రకంపనలు – ప్రధాని నెహ్రూ ఒపీనియన్ పోల్

డాల్డా జోరు పెరిగే కొద్దీ డెయిరీ రైతులు తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. అసలు నెయ్యిని ఇది దెబ్బతీస్తోందని, వ్యాపారులు కల్తీకి వాడుతున్నారని ఆరోపించారు. దీనికితోడు వనస్పతిలో జంతువుల కొవ్వు కలుపుతున్నారనే వదంతులు దేశవ్యాప్తంగా దావానలంలా వ్యాపించి పార్లమెంటును కుదిపేశాయి. వివాదం ఎంత తీవ్రమైందంటే, స్వయంగా ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ దేశవ్యాప్తంగా ఒపీనియన్ పోల్ (ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) నిర్వహించాల్సి వచ్చింది. అయితే ఎలాంటి కొవ్వు కలపడం లేదని కమిటీల పరిశీలనలో తేలడంతో డాల్డాకు క్లీన్ చిట్ లభించి మార్కెట్లో ఎదురులేని శక్తిగా నిలిచింది.

హార్వర్డ్ పరిశోధన – ప్రాణాంతక ట్రాన్స్ ఫ్యాట్స్ గుట్టురట్టు

ద్రవరూపంలో ఉండే నూనెలను గట్టిపరచడానికి వాడే ‘పార్షియల్ హైడ్రోజనేషన్’ ప్రక్రియే డాల్డా పతనానికి బీజం వేసింది. నికెల్ ఉత్ప్రేరకం సమక్షంలో హైడ్రోజన్ వాయువును పంపి తయారుచేసే ఈ ప్రక్రియ వల్ల శరీరానికి తీవ్ర హాని కలిగించే ‘ట్రాన్స్ ఫ్యాట్స్’ (Trans Fats) తయారవుతాయని 1990లలో హార్వర్డ్ యూనివర్సిటీ పరిశోధనలు తేల్చాయి. ఇవి చెడు కొలెస్ట్రాల్‌ను పెంచి, మంచి కొలెస్ట్రాల్‌ను తగ్గించి గుండెపోటు ముప్పును 23 శాతం పెంచుతాయని వైద్య నివేదికలు స్పష్టం చేశాయి. దీంతో ప్రజలు ఆరోగ్యంపై దృష్టి సారించి వనస్పతికి దూరంగా జరగడం మొదలుపెట్టారు.

రీఫైన్డ్ ఆయిల్స్ రాక – డాల్డా బ్రాండ్ విక్రయం

ప్రజల్లో గుండె జబ్బుల భయాలు పెరగడంతో సన్‌డ్రాప్, సఫోలా వంటి బ్రాండ్లు ‘కొలెస్ట్రాల్ ఫ్రీ’, గుండెకు మేలు చేసే రిఫైన్డ్ ఆయిల్స్ పేరుతో మార్కెట్‌ను ఆక్రమించాయి. డిమాండ్ దారుణంగా పడిపోవడంతో 2003లో హిందుస్థాన్ యూనిలీవర్ తన 65 ఏళ్ల నాటి ప్రతిష్టాత్మక డాల్డా బ్రాండ్‌ను అమెరికన్ సంస్థ ‘బంగే లిమిటెడ్’కు రూ. 100 కోట్ల కంటే తక్కువ మొత్తానికే విక్రయించింది. ప్రజల ఆరోగ్యం, శాస్త్రీయ నిజాల ముందు ఎంతటి వ్యాపార సామ్రాజ్యమైనా తలవంచక తప్పదని ఈ పరిణామం రుజువు చేసింది.

వంటగది నుంచి పారిశ్రామిక రంగానికి – రూ. 40,000 కోట్ల మార్కెట్

ప్రస్తుతం పాత హైడ్రోజనేషన్ పద్ధతిని పక్కనపెట్టి, ‘ఇంటర్‌ఎస్టరిఫికేషన్’ అనే సరికొత్త సాంకేతికతతో ట్రాన్స్ ఫ్యాట్ రహిత వనస్పతిని తయారుచేస్తున్నారు. పసుపు డబ్బా మన ఇళ్ల వంటగది నుంచి మాయమైనప్పటికీ, అది పూర్తిగా అంతరించిపోలేదు. హోటళ్లు, ధాబాలు, బేకరీలు, బిస్కెట్లు, ప్యాకేజ్డ్ ఫుడ్ తయారీలో వనస్పతి వినియోగం అపారంగా సాగుతోంది. నేడు భారతదేశంలో ఏటా 12 లక్షల టన్నుల వనస్పతి ఉత్పత్తి అవుతుండగా, దీని మార్కెట్ విలువ రూ. 41,000 కోట్ల నుంచి రూ. 43,000 కోట్ల మేర విస్తరించి కంటికి కనిపించని రారాజుగా కొనసాగుతోంది.