దేశంలో ఉన్నత విద్యారంగంలో గత కొన్నేళ్లుగా స్పష్టంగా మారుతున్న సామాజిక ధోరణులు ఇప్పుడు మరింత స్పష్టమైన రూపంలో బయటపడ్డాయి. ఐఐఎం ఉదయ్పూర్ పరిశోధకులు వెలువరించిన తాజా అధ్యయన నివేదిక ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా ఉన్నత విద్యా సంస్థల్లో ఎస్సీ, ఎస్టీ, ఓబీసీ వర్గాలకు చెందిన విద్యార్థుల సంఖ్య మొదటిసారిగా జనరల్ కేటగిరీ విద్యార్థుల కంటే ఎక్కువగా నమోదైంది. ఇది కేవలం గణాంకాల్లో మార్పు మాత్రమే కాదు, సమాజంలోని వెనుకబడిన వర్గాలు విద్యా అవకాశాలను మరింత విస్తృతంగా వినియోగించుకుంటున్నారన్న సానుకూల సంకేతంగా పరిగణించబడుతోంది. కేంద్ర విద్యాశాఖ 15 ఏళ్ల విరామం తర్వాత విడుదల చేసిన ‘అఖిల భారత ఉన్నత విద్యా సర్వే (AISHE)’ ఆధారంగా ఈ విశ్లేషణ జరిగింది. ఈ నివేదికలు విద్యా రంగంలో జరిగిన రూపాంతరాలను స్పష్టంగా బయటపెట్టాయి.
2010-11 విద్యా సంవత్సరంలో రిజర్వ్డ్ కేటగిరీ విద్యార్థుల మొత్తం వాటా కేవలం 43.1 శాతం మాత్రమే ఉండేది. అయితే 2022-23 నాటికి ఈ సంఖ్య ఏకంగా 60.8 శాతానికి పెరిగింది. ఇది ఒక్క దశాబ్దంలోనే వచ్చిన భారీ పెరుగుదల. మరోవైపు జనరల్ కేటగిరీ విద్యార్థుల మొత్తం శాతం అదే కాలంలో 57 శాతం నుంచి 39 శాతానికి పడిపోవడం గమనార్హం. ప్రత్యేకంగా చూస్తే, 2023 సంవత్సరంలోనే రిజర్వేషన్ వర్గాలకు చెందిన విద్యార్థుల నమోదు జనరల్ కేటగిరీ కంటే 95 లక్షల వరకు అధికంగా నమోదైంది. ఉన్నత విద్యా ప్రవేశాల్లో ఈ భారీ అంతరం దేశంలో జరుగుతున్న సామాజిక-ఆర్థిక మార్పులకు ప్రతిబింబంగా అనిపిస్తోంది.
ఈ నివేదికపై స్పందించిన ఐఐఎం ఉదయ్పూర్ ప్రొఫెసర్ కృష్ణమూర్తి మాట్లాడుతూ “ఉన్నత విద్యలో సామాజిక సమతుల్యత క్షీణిస్తోంది అనే అపోహలు చాలా కాలంగా ప్రచారంలో ఉన్నాయి. అయితే ఈ అధ్యయనం ఆ భావనలను పూర్తిగా ఖండిస్తోంది. వాస్తవానికి ప్రతి ఏడాది ఎస్సీ, ఎస్టీ, ఓబీసీ విద్యార్థుల నమోదు గణనీయంగా పెరుగుతోందని” వివరించారు. ఇంకా దేశంలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్, కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాలు, సాంకేతిక విద్యా సంస్థలు, డిగ్రీ కళాశాలలు అన్ని రకాల సంస్థల్లో ఇదే ధోరణి కనిపిస్తోందని ఆయన చెప్పారు. అంటే ఉన్నత విద్య మారుతున్న దిశ సమాజంలోని విస్తృత వర్గాలకు అందుబాటులోకి వస్తోందని అర్థం.
ఈ మార్పులకు కారణమైన పలు అంశాలు ఉన్నాయని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. రిజర్వేషన్ విధానాల బలోపేతం, పెరుగుతున్న అవగాహన, ప్రభుత్వ పథకాల ద్వారా ఆర్థిక సహాయం, పాఠశాల స్థాయిలో పెరిగిన నమోదు రేట్లు ఇవన్నీ కలిపి ఉన్నత విద్యలో వెనుకబడిన వర్గాల ప్రవేశానికి దోహదపడుతున్నాయి. మరోవైపు, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన జనరల్ కేటగిరీకి అందుతున్న EWS రిజర్వేషన్ కూడా ఉన్నప్పటికీ, సమగ్రంగా చూస్తే సామాజిక న్యాయం, సమానావకాశాల వైపు భారత ఉన్నత విద్య వ్యవస్థ ముందడుగు వేస్తోందని ఈ గణాంకాలు స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి. రాబోయే సంవత్సరాల్లో ఇది మరింత బలంగా కొనసాగుతుందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.
