Sleep: నిద్రలో పడిపోతున్న భావన… అసలు విషయం ఏమిటి!
70% మందిలో కనిపించే హిప్నిక్ జెర్క్.. భయపడాల్సిన అవసరముందా!
కాఫీ, ఒత్తిడి వల్ల నిద్రలో ఉలిక్కి.. నిపుణుల సూచనలు
గాఢనిద్రలో ఉన్నప్పుడు ఒక్కసారిగా ఏదో కొండ మీద నుంచో లేదా మేడ మీద నుంచో కింద పడిపోతున్నట్లు అనిపించి, కాళ్లు చేతులు విదిలిస్తూ ఉలిక్కిపడి లేవడం మనలో చాలా మందికి అనుభవమే. ఆ క్షణంలో గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, కాసేపటి వరకు ఏం జరిగిందో అర్థం కాక అయోమయానికి గురవ్వడం సహజం. దీనిని వైద్య పరిభాషలో 'హిప్నిక్ జెర్క్' (Hypnic Jerk) లేదా 'స్లీప్ స్టార్ట్' అని పిలుస్తారు. మీరు దీని గురించి ఆందోళన చెందుతుంటే, మొదట ఒక విషయం గుర్తుంచుకోండి మీరు ఒంటరి వారు కాదు. ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు 70% మంది తమ జీవితంలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఈ అనుభూతిని పొందుతారని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. ఇది ఏదో పెద్ద అనారోగ్య సమస్య అనుకుంటే పొరపాటే; నిజానికి ఇది మన మెదడు మనల్ని రక్షించడానికి చేసే ఒక చిన్న 'పొరపాటు' ప్రయత్నం మాత్రమే.
అసలు ఈ ఉలిక్కిపాటు ఎందుకు వస్తుంది?
మనం నిద్రపోయే ప్రక్రియ చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. మనం మెలకువగా ఉన్న స్థితి నుంచి గాఢనిద్రలోకి వెళ్లేటప్పుడు మన శరీరం క్రమంగా విశ్రాంతి (Relaxation) మోడ్లోకి వెళ్తుంది. ఈ క్రమంలో మన శ్వాస వేగం తగ్గుతుంది, కండరాలు పూర్తిగా వదులుగా మారుతాయి. సరిగ్గా ఇక్కడే మన మెదడు ఒక చిన్న కన్ఫ్యూజన్కు గురవుతుంది.
మెదడు భ్రమ: మన కండరాలు ఒక్కసారిగా రిలాక్స్ అయినప్పుడు, మన లోపల ఉన్న 'వెస్టిబ్యులర్ సిస్టమ్' (శరీర సమతుల్యతను కాపాడే వ్యవస్థ) మనం నిజంగానే ఎక్కడో పైనుంచి కింద పడిపోతున్నామని పొరబడుతుంది.
రక్షణ చర్య: మనం పడిపోతున్నామని భావించిన మెదడు, మనల్ని పడిపోకుండా ఆపడానికి లేదా మనల్ని రక్షించడానికి కండరాలకు ఒక వేగవంతమైన విద్యుత్ సంకేతాన్ని పంపిస్తుంది. దీనివల్ల మన కాళ్లు లేదా చేతులు ఒక్కసారిగా విదిలించినట్లు (Jerk) అవుతాయి. ఇది మన శరీరంలోని ఒక అద్భుతమైన సెల్ఫ్-డిఫెన్స్ మెకానిజం లాంటిది. మన పూర్వీకులు చెట్ల మీద నిద్రించే కాలంలో, వారు కింద పడిపోకుండా ఉండటానికి ఈ సహజ సిద్ధమైన స్పందన ఏర్పడిందని ఒక పరిణామ సిద్ధాంతం కూడా ఉంది.
హిప్నిక్ జెర్క్ రావడానికి ప్రధాన కారణాలు
మెదడు పంపే ఈ తప్పుడు సంకేతాల వెనుక మన జీవనశైలికి సంబంధించిన కొన్ని అంశాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. మన నాడీ వ్యవస్థ (Nervous System) ఎంత ఒత్తిడిలో ఉంటే, ఈ ఉలిక్కిపాట్లు వచ్చే అవకాశం అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
అతిగా కాఫీ/టీ తాగడం: కెఫీన్ మన నాడీ వ్యవస్థను ప్రేరేపిస్తుంది. పడుకునే ముందు లేదా సాయంత్రం వేళల్లో ఎక్కువగా కాఫీ తాగితే, మెదడు నిద్రపోయే సమయంలో కూడా 'అలర్ట్' గా ఉండటానికి ప్రయత్నిస్తుంది, ఫలితంగా ఈ జెర్క్స్ వస్తాయి.
మానసిక ఒత్తిడి మరియు ఆందోళన: పగటిపూట విపరీతమైన పని ఒత్తిడి లేదా ఏదైనా విషయం గురించి అతిగా ఆలోచించడం వల్ల మెదడు విశ్రాంతి తీసుకోదు. శరీరం నిద్రపోతున్నా, మెదడు మాత్రం ఏదో ప్రమాదం పొంచి ఉందని భయపడి ఇలాంటి సంకేతాలను పంపిస్తుంది.
నిద్రలేమి: మీరు సరిగ్గా నిద్రపోకపోతే, మీ మెదడు నిద్ర యొక్క వివిధ దశల (Sleep Cycles) మధ్య సమతుల్యతను కోల్పోతుంది. దీనివల్ల నిద్రలోకి జారుకునే సమయం అస్తవ్యస్తమై ఉలిక్కిపాటుకు దారి తీస్తుంది.
తీవ్రమైన వ్యాయామం: రాత్రి పడుకునే ముందు కఠినమైన వ్యాయామాలు చేయడం వల్ల కండరాలు అలసిపోయి ఉంటాయి, కానీ మెదడు మాత్రం ఇంకా చురుకుగానే ఉంటుంది. ఇది కూడా హిప్నిక్ జెర్క్స్కు ఒక కారణం కావచ్చు.
దీనిని అదుపు చేయడం ఎలా?
హిప్నిక్ జెర్క్స్ అనేవి పూర్తిగా సహజమైనవి కాబట్టి వీటికి ప్రత్యేకంగా మందులు అవసరం లేదు. కానీ వీటిని తగ్గించుకోవడానికి మీ దైనందిన జీవితంలో కొన్ని చిన్న మార్పులు చేసుకుంటే సరిపోతుంది.
క్రమబద్ధమైన నిద్ర: ప్రతిరోజూ ఒకే సమయానికి పడుకోవడం, ఉదయాన్నే లేవడం అలవాటు చేసుకోవాలి. కనీసం 7-8 గంటల ప్రశాంతమైన నిద్ర అవసరం.
రిలాక్సేషన్ పద్ధతులు: పడుకునే ముందు పుస్తకాలు చదవడం, తేలికపాటి సంగీతం వినడం లేదా మెడిటేషన్ చేయడం వల్ల మెదడు ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
కెఫీన్ తగ్గించడం: సాయంత్రం 4 గంటల తర్వాత కాఫీ, టీ లేదా ఎనర్జీ డ్రింక్స్కు దూరంగా ఉండటం మంచిది.
మంచి వాతావరణం: పడకగది చీకటిగా, ప్రశాంతంగా ఉండేలా చూసుకోవాలి. పడుకునే ముందు మొబైల్ ఫోన్ వాడకాన్ని తగ్గించాలి.
"మీ మెదడు ఒక అతి జాగ్రత్త గల బాడీగార్డ్ లాంటిది. మీరు పడిపోతున్నారని అది భ్రమపడితే, మిమ్మల్ని నిద్రలేపి మరీ కాపాడటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. అందుకే దానిని భయపెట్టకుండా ప్రశాంతంగా ఉంచడం మన బాధ్యత."
నిద్రలో ఉలిక్కిపడటం అనేది మీ మెదడు పనితీరులో ఒక చిన్న లోపం మాత్రమే తప్ప, ప్రాణాపాయం కాదు. అయితే, ఈ ఉలిక్కిపాటు వల్ల మీ నిద్ర నిరంతరం చెడిపోతుంటే లేదా పగటిపూట కూడా మీరు విపరీతమైన అలసటగా అనిపిస్తుంటే, ఒకసారి వైద్యుడిని సంప్రదించి స్లీప్ అప్నియా (Sleep Apnea) వంటి ఇతర సమస్యలు ఏమైనా ఉన్నాయేమో చూసుకోవడం మంచిది. లేదంటే, హాయిగా కళ్లు మూసుకుని నిద్రపోండి!
