తెలంగాణలో (telangana) అత్యంత వైభవంగా జరిగే సమ్మక్క-సారలమ్మ మేడారం (Sammakka Saralamma Medaram) జాతర కేవలం భక్తికి మాత్రమే కాదు, అరుదైన సామాజిక దృశ్యాలకు మరియు వినూత్నమైన ఆలోచనలకు కూడా వేదికగా నిలుస్తుంది. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద గిరిజన జాతరగా పేరుగాంచిన ఈ వేడుకను 'తెలంగాణ కుంభమేళా' అని పిలవడం వెనుక బలమైన చారిత్రక, సాంస్కృతిక కారణాలు ఉన్నాయి. లక్షలాది మంది భక్తులు అడవి బాట పట్టి తరలివచ్చే ఈ మహా జాతరలో భక్తి భావం ఎంత కనిపిస్తుందో, అంతే స్థాయిలో సామాన్యుల సమయస్ఫూర్తి మరియు ఉపాధి మార్గాలు కూడా దర్శనమిస్తాయి. ముఖ్యంగా జాతర సమయంలో ఉండే గడ్డకట్టే చలిని ఆసరాగా చేసుకుని, స్థానికులు భక్తుల అవసరాలను తీరుస్తూనే తమ ఆర్థిక స్థితిని మెరుగుపరుచుకుంటున్నారు. ప్రస్తుతం మేడారంలో కనిపిస్తున్న 'వేడి నీళ్ల వ్యాపారం' అందరినీ ఆశ్చర్యానికి గురిచేయడమే కాకుండా, ఒకప్పటి కుంభమేళా జ్ఞాపకాలను గుర్తు చేస్తోంది.
సాధారణంగా మేడారం జాతరకు వచ్చే భక్తులు జంపన్న వాగులో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించడం ఒక ముఖ్యమైన ఆచారంగా భావిస్తారు. అయితే ఈ జాతర జరిగే జనవరి లేదా ఫిబ్రవరి మాసాల్లో చలి తీవ్రత అత్యధికంగా ఉంటుంది. తెల్లవారుజామున వాగులోని నీరు మంచులా చల్లగా మారిపోతుంది. చిన్న పిల్లలు, వృద్ధులు మరియు అనారోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు ఆ చల్లని నీటిలో స్నానం చేయడానికి జంకుతుంటారు. ఈ క్షేత్రస్థాయి ఇబ్బందిని గమనించిన మేడారం పరిసర ప్రాంతాల ప్రజలు ఒక వినూత్న ఉపాయంతో ముందుకు వచ్చారు. జంపన్న వాగుకు వెళ్లే దారిలో మరియు వాగు పరిసరాల్లో పెద్ద ఎత్తున కట్టెల పొయ్యిలను ఏర్పాటు చేసి, భారీ ఇత్తడి గిన్నెలు మరియు డ్రమ్ముల్లో నీటిని మరిగిస్తున్నారు. అలా కాచిన ఒక బకెట్ వేడి నీటిని రూ. 50 చొప్పున విక్రయిస్తూ అద్భుతమైన ఉపాధి పొందుతున్నారు.
గతంలో ఉత్తర భారతదేశంలో జరిగే ప్రయాగరాజ్ మహా కుంభమేళాలో పళ్లు తోముకోవడానికి ప్లాస్టిక్ బ్రష్లు అందుబాటులో లేని కాలంలో 'పళ్లపుల్లల'ను విక్రయించి కొందరు వేలల్లో సంపాదించేవారు. సరిగ్గా అదే తరహా సీన్ ఇప్పుడు మేడారంలో పునరావృతమవుతోంది. భక్తులు కూడా రూ. 50 గురించి ఆలోచించకుండా, ఆ గడ్డకట్టే చలిలో హాయినిచ్చే వేడి నీళ్ల కోసం క్యూ కడుతున్నారు. ఒక్కో పొయ్యి వద్ద రోజుకు వందలాది బకెట్ల నీటిని విక్రయిస్తుండటంతో, ఈ నాలుగు రోజుల జాతరలో ఒక్కో కుటుంబం వేలల్లో ఆదాయాన్ని గడిస్తోంది. గ్యాస్ సిలిండర్ల ధరలు ఎక్కువగా ఉండటంతో, వీరు అటవీ ప్రాంతం నుండి సేకరించిన ఎండు కట్టెలను ఇంధనంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇది స్థానిక గిరిజనులకు మరియు పేదలకు ఒక గొప్ప 'సీజనల్ వ్యాపారం'గా మారింది.
ఈ వ్యాపారం వెనుక కేవలం లాభాపేక్ష మాత్రమే కాకుండా, భక్తులకు అవసరమైన సేవను అందించాలనే ఉద్దేశ్యం కూడా కనిపిస్తుంది. ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసే స్నానపు గదుల్లో లేదా పబ్లిక్ నల్లాల వద్ద వేడి నీటి సదుపాయం ఉండదు. అటువంటి సమయంలో ఈ 'వేడి నీళ్ల విక్రేతలు' భక్తులకు పెద్ద ఊరటనిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా సుదూర ప్రాంతాల నుండి ఎడ్ల బండ్లు, ట్రాక్టర్లలో వచ్చే భక్తులు తమ వెంట తెచ్చుకున్న సామాగ్రితో వంట చేసుకున్నా, స్నానానికి నీటిని కాచుకోవడం వారికి కష్టతరమైన పని. అటువంటి వారికి ఈ వెసులుబాటు ఒక వరంగా మారింది. జంపన్న వాగు పుణ్య స్నానాల ఘాట్ వద్ద వరుసగా వెలుగుతున్న పొయ్యిలు, వాటి నుంచి వచ్చే తెల్లటి పొగ మేడారం జాతరకు ఒక ప్రత్యేకమైన రంగును మరియు కొత్త హడావిడిని తెచ్చిపెట్టాయి.
మేడారం జాతరలో కనిపిస్తున్న ఇటువంటి చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు మన దేశంలోని సామాన్యుల ఆర్థిక తెలివితేటలకు (Micro-entrepreneurship) నిదర్శనం. ఒక సమస్య ఎక్కడైతే ఉంటుందో, అక్కడే ఒక వ్యాపార అవకాశం కూడా ఉంటుందని వీరు నిరూపిస్తున్నారు. భక్తి అనేది ఒక వైపు ఉంటే, దాని చుట్టూ అల్లుకున్న ఇలాంటి సూక్ష్మ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేలాది మంది నిరుపేద కుటుంబాలకు ఆసరాగా నిలుస్తోంది. మేడారం అడవుల్లో విన్పిస్తున్న కోరిన కోర్కెలు తీర్చే తల్లుల నామస్మరణతో పాటు, ఈ పొయ్యిల రాజేత, మరిగే నీళ్ల చప్పుడు కూడా జాతరలో ఒక అంతర్భాగంగా మారిపోయాయి. మొత్తానికి రూ. 50 బకెట్ వేడి నీళ్లు ఇప్పుడు సోషల్ మీడియాలో కూడా హాట్ టాపిక్గా మారి, మేడారం జాతర విశిష్టతను చాటుతున్నాయి.
