చేతిలో చిల్లిగవ లేదు! ₹1 కి 768 గవ్వలు అంట! పైసలు, రూపాయలు కు ముందు కరెన్సీ ఎలా ఉండేది!

‘దమ్మిడీకి కొరగాడు’ అనే మాట ఎలా వచ్చింది? పాత నాణేల ఆసక్తికర కథ..

‘చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేదు’ నుంచి ‘పదహారు అణాల అమ్మాయి’ వరకు.. మన మాటల్లో దాగిన పాత నాణేల కథ..

“చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేదు”, “దమ్మిడీకి కొరగాడు”, “పదహారు అణాల ఆడపిల్ల”.. తెలుగు మాట్లాడే ఇళ్లలో ఇప్పటికీ వినిపించే మాటలు ఇవి. ఈ పదాలను వింటే వాటి అర్థం సులభంగానే తెలుస్తుంది. కానీ ఇందులోని ‘గవ్వ’, ‘దమ్మిడీ’, ‘అణా’ అంటే ఏమిటి? అవి ఎప్పుడైనా నిజంగానే డబ్బుగా చలామణి అయ్యాయా? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం వెతికితే మన పాత ద్రవ్య వ్యవస్థ నుంచి తెలుగు భాష వరకు సాగిన ఒక ఆసక్తికరమైన ప్రయాణం కనిపిస్తుంది.

ఈరోజు ఒక రూపాయి అంటే 100 పైసలు. కానీ దశాంశ ద్రవ్య విధానం రాకముందు భారతదేశంలో రూపాయి-అణా-పీసు-పై వ్యవస్థ ఉండేది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత కూడా కొంతకాలం ఇదే పద్ధతి కొనసాగింది. ఒక రూపాయికి 16 అణాలు, ఒక అణాకు 4 పీసులు, ఒక పీసుకు 3 పైలు ఉండేవి. అంటే ఒక రూపాయి 64 పీసులు లేదా 192 పైలుగా విభజించబడేది.

అయితే తెలుగు ప్రాంతాల్లో వ్యవహారికంగా ఇంకా చిన్న చిన్న స్థానిక లెక్కలు కూడా ఉండేవి. పాత వాడుకలో ఒక దమ్మిడీ 1/12 అణాకు సమానం, అంటే ఒక రూపాయిలో 192వ వంతు. మూడు దమ్మిడీలు ఒక కాని లేదా డబ్బుగా, రెండు కానులు ఒక ఏగానీగా, రెండు ఏగానీలు ఒక అర్ధణాగా, రెండు అర్ధణాలు ఒక అణాగా లెక్కించేవారు. ఆ తర్వాత బేడ, పావలా, అర్ధరూపాయి అంటూ విలువ పెరుగుతూ చివరకు రూపాయికి చేరేది. పాత తెలుగు పాఠ్యాంశాల్లో కూడా ఈ లెక్కలను నమోదు చేశారు.

ఇందులో ‘గవ్వ’ మరో ప్రత్యేకమైన కథ. గవ్వ అంటే మనకు సముద్రపు చిన్న షెల్ గుర్తుకు వస్తుంది. కానీ ఒకప్పుడు కొన్ని ప్రాంతాల్లో గవ్వలు కూడా వస్తువుల మార్పిడిలో ద్రవ్య రూపంలో ఉపయోగించబడ్డాయి. తెలుగు వాడుకలో ఒక రూపాయికి 768 గవ్వలు అనే లెక్క కూడా కనిపిస్తుంది. అందుకే డబ్బుల్లేని వ్యక్తిని “చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేదు” అని చెప్పే ఆచారం భాషలో స్థిరపడిందని వివరణలు ఉన్నాయి.

‘చిల్లిగవ్వ’ అనే మాటలోని ‘చిల్లి’కి కూడా ఒక భావం ఉంది. చాలా చిన్న విలువ ఉన్న గవ్వను సూచిస్తూ ఈ ప్రయోగం ఏర్పడిందని భావిస్తారు. మన దగ్గర డబ్బు ఏమీ లేదని చెప్పడానికి “ఒక్క చిల్లిగవ్వ కూడా లేదు” అనే మాట వాడుకలోకి రావడం వెనుక అప్పటి ఆర్థిక జీవితం కనిపిస్తుంది. ఈరోజు గవ్వతో ఎవరూ చెల్లింపులు చేయకపోయినా.. ఆ పదం మాత్రం తెలుగు సంభాషణలో ఇంకా బతికే ఉంది.

ఇక ‘దమ్మిడీ’ విషయానికి వస్తే.. అది కూడా అత్యల్ప విలువ గల పాత ద్రవ్య ప్రమాణం. ఒక రూపాయిలో 192వ భాగం కావడంతో దాని విలువ ఎంతో చిన్నదిగా భావించేవారు. అందుకే ఎవరినైనా “దమ్మిడీకి కొరగాడు” అని అంటే.. కనీస విలువ కూడా లేనివాడనే వ్యంగ్యార్థం ఏర్పడింది. “దమ్మిడీ ఆదాయం లేదు” వంటి ప్రయోగాలు కూడా కొద్దిపాటి ఆదాయం లేదా ఏమాత్రం ప్రయోజనం లేదనే భావాన్ని వ్యక్తం చేసేవి. ఈ మాటలు పాత ఆర్థిక వ్యవస్థ నుంచి నేరుగా రోజువారీ భాషలోకి వచ్చిన ఉదాహరణలుగా కనిపిస్తాయి.

‘అణా’ మాత్రం చాలామంది పెద్దలు విని, చూసి ఉండే పాత ద్రవ్య ప్రమాణం. ఒక రూపాయి 16 అణాలు. నాలుగు అణాలు పావలా, ఎనిమిది అణాలు అర్ధరూపాయి అనే లెక్కలు అప్పటి రోజువారీ కొనుగోళ్లలో సర్వసాధారణం. ఒక అణా 6 పాత పైసులకు సమానం అనే లెక్క తెలుగు ప్రాంతాల పాత వాడుకలో కనిపిస్తుంది.

ఇదే ‘పదహారు అణాల’ అనే ప్రయోగానికి కూడా నేపథ్యం. ఒక రూపాయిలో మొత్తం 16 అణాలు ఉండటంతో “16 అణాలు” అంటే సంపూర్ణత, నిండుదనం అనే భావన క్రమంగా ఏర్పడింది. అందుకే “పదహారు అణాల అమ్మాయి” లేదా “పదహారు అణాల తెలుగు అమ్మాయి” అనే ప్రయోగాన్ని సంపూర్ణ లక్షణాలు కలిగిన, అన్ని విధాలా మెచ్చుకోదగిన యువతిని సూచించేందుకు ఉపయోగించేవారు. ఈ ప్రయోగానికి సంబంధించిన వివరణల్లో సంప్రదాయ సౌందర్యం, సంస్కారం, అలంకారం వంటి భావాలు కూడా కనిపిస్తాయి.

ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. పాత ద్రవ్య వ్యవస్థలోని సంఖ్యలు కేవలం మార్కెట్ లెక్కలకే పరిమితం కాలేదు. అవే మనుషుల విలువను, పరిస్థితులను, సంపూర్ణతను చెప్పే ఉపమానాలుగా మారాయి. “చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేదు” అంటే పేదరికం. “దమ్మిడీకి కొరగాడు” అంటే పనికిరానివాడనే వ్యంగ్యం. “పదహారు అణాల అమ్మాయి” అంటే సంపూర్ణత. ఒకే ద్రవ్య వ్యవస్థ నుంచి పుట్టిన పదాలు.. మూడు వేర్వేరు సామాజిక భావాలకు ప్రతీకలుగా మారాయి.

మరి ఈ పాత ద్రవ్య విధానం ఎప్పుడు ముగిసింది?

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన 1947 తర్వాత కూడా భారత్ కొంతకాలం పాత అణా విధానాన్నే కొనసాగించింది. 1957 ఏప్రిల్ 1 నుంచి దేశం అధికారికంగా దశాంశ ద్రవ్య విధానంలోకి మారింది. అప్పటి నుంచి ఒక రూపాయిని 100 నయా పైసలుగా విభజించారు. పాత అణా, పీసు విధానానికి బదులుగా కొత్త దశాంశ లెక్కలు ప్రవేశించాయి. కొత్త నాణేలను పాత నాణేల నుంచి వేరుచేసేందుకు కొంతకాలం వాటిపై “Naya Paisa” అనే పదాన్ని ముద్రించారు.

1964లో ‘నయా’ అనే పదాన్ని తొలగించి ‘పైసా’ అనే పదాన్నే ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది. దీంతో నేటి రూపాయి-పైసా వ్యవస్థకు మనం క్రమంగా అలవాటు పడ్డాం. పాత అణా వ్యవస్థ మాత్రం చరిత్రలోకి వెళ్లిపోయింది.

అయినా ఆ నాణేలు పూర్తిగా మన జీవితాల నుంచి మాయమవ్వలేదు. వాటి ఆకారం కనిపించకపోయినా.. పేర్లు మాత్రం భాషలో మిగిలిపోయాయి. పెద్దలు చెప్పిన మాటల్లో, పల్లెటూరి సంభాషణల్లో, పాత సాహిత్యంలో, సామెతల్లో అవి ఇంకా వినిపిస్తూనే ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు మార్కెట్‌లో విలువను కొలిచిన అణా, దమ్మిడీ, కాని, ఏగానీ వంటి పదాలు.. తర్వాత మనుషుల పరిస్థితులను కొలిచే మాటలుగా మారడం భాషలోని ప్రత్యేకత.

చిన్న మొత్తాన్ని చెప్పాలన్నా, పేదరికాన్ని వివరించాలన్నా, ఎవరికైనా విలువ లేదని వ్యంగ్యంగా చెప్పాలన్నా తెలుగు భాష పాత ద్రవ్య ప్రమాణాలనే ఆశ్రయించింది. అందుకే “చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేదు” అనే మాటలో కేవలం డబ్బుల కొరత మాత్రమే కాదు.. కొన్ని తరాల ఆర్థిక చరిత్ర కూడా దాగి ఉంది.

పాత నాణేలు ఇప్పుడు మ్యూజియంలలో, నాణేల సేకరణల్లో కనిపించవచ్చు. గవ్వలు ఇప్పటికీ సముద్ర తీరాల్లో దొరుకుతాయి. కానీ అవి డబ్బు విలువను కోల్పోయాయి. 25 పైసా, అంతకంటే తక్కువ విలువ గల నాణేలను కూడా భారత ప్రభుత్వం 2011 జూన్ 30 నుంచి చట్టబద్ధ చలామణి నుంచి ఉపసంహరించింది.

అయితే భాష మాత్రం వాటిని విడిచిపెట్టలేదు. ద్రవ్య విలువలు మారిపోయినా.. వాటి నుంచి పుట్టిన భావాలు తరతరాలుగా కొనసాగుతున్నాయి. రూపాయి ఇప్పుడు 100 పైసలుగా మారినా, “పదహారు అణాలు” అంటే సంపూర్ణత అనే భావం ఇంకా అర్థమవుతోంది. చేతిలో డబ్బు లేకపోతే “చిల్లిగవ్వ లేదు” అంటూనే ఉన్నాం. ఎవరి విలువ లేదని చెప్పాలంటే “దమ్మిడీకి కొరగాడు” అనే మాట కూడా ఇంకా వినిపిస్తుంది.

అందుకే మనం రోజూ మాట్లాడే కొన్ని సాధారణ తెలుగు పదాలు అసలు సాధారణమైనవి కావు. వాటి వెనుక మార్కెట్లు ఉన్నాయి, పాత నాణేలు ఉన్నాయి, అప్పటి మనుషుల జీవన విధానం ఉంది. ఒకప్పుడు చేతులు మారిన గవ్వలు, అణాలు, దమ్మిడీలు ఇప్పుడు చేతుల్లో లేకపోయినా.. తెలుగు మాటల్లో మాత్రం వాటి చరిత్ర ఇంకా సజీవంగానే ఉంది.