డీలిమిటేషన్ చుట్టూ కొత్త రాజకీయ వ్యూహం.. 2029 లక్ష్యంగా బీజేపీ కసరత్తు?

డీలిమిటేషన్ బిల్లు చుట్టూ కొత్త రాజకీయ సమీకరణాలు.. ప్రత్యేక సమావేశంపై చర్చ..

డీలిమిటేషన్ బిల్లుకు సంఖ్యాబలమే కీలకం.. లోక్‌సభలో గణితం ఇదే..

న్యూఢిల్లీ: దేశ రాజకీయాల్లో ప్రస్తుతం మరోసారి డీలిమిటేషన్ అంశం కేంద్రంగా మారింది. లోక్‌సభ, రాష్ట్రాల అసెంబ్లీల్లో మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్ల అమలుతో ముడిపడి ఉన్న డీలిమిటేషన్‌పై కేంద్ర ప్రభుత్వం రాజకీయ పార్టీలతో సంప్రదింపులు జరుపుతున్నట్లు వార్తలు వెలువడుతున్నాయి. ఇదే సమయంలో 2026లో ప్రవేశపెట్టిన డీలిమిటేషన్, మహిళా రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించిన బిల్లులు ఏప్రిల్‌లో లోక్‌సభలో అవసరమైన ప్రత్యేక మెజారిటీ సాధించలేకపోయాయి. దీంతో ఈ అంశాన్ని తిరిగి పార్లమెంట్ ముందుకు తీసుకురావడంపై రాజకీయ చర్చ మొదలైంది.

ఏప్రిల్ 16, 2026న రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల చట్టాల సవరణ బిల్లు, డీలిమిటేషన్ బిల్లు లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టారు. మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలుకు డీలిమిటేషన్‌ను అనుసంధానించేలా ఈ బిల్లులను రూపొందించారు. అయితే రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుకు ఆర్టికల్ 368(2) ప్రకారం అవసరమైన ప్రత్యేక మెజారిటీ లభించలేదు. ఏప్రిల్ 17న జరిగిన ఓటింగ్‌లో 528 మంది సభ్యులు ఓటు వేయగా 298 మంది అనుకూలంగా, 230 మంది వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు. అవసరమైన 352 ఓట్లు రాకపోవడంతో బిల్లు విఫలమైంది. దానికి అనుసంధానమైన మిగిలిన రెండు బిల్లులు కూడా ముందుకు సాగలేదు.

మరోసారి డీలిమిటేషన్ చర్చ ఎందుకు?

లోక్‌సభ వర్షాకాల సమావేశాలు ఆగస్టు 13న నిరవధికంగా వాయిదా పడ్డాయి. అయితే సెప్టెంబరు 24 నాటికి కూడా ఆ సమావేశాలను అధికారికంగా ప్రోరోగ్ చేయలేదు. సాధారణంగా వాయిదా అనంతరం కొద్ది రోజుల్లోనే సమావేశాల అధికారిక ముగింపు ప్రక్రియ పూర్తవుతుంటుంది. ఈసారి ఇంతకాలం కొనసాగిన ఆలస్యం రాజకీయంగా చర్చకు దారితీసింది. కాంగ్రెస్ ఈ పరిణామాన్ని డీలిమిటేషన్ బిల్లుకు అవసరమైన సంఖ్యాబలం సమీకరించే కేంద్ర ప్రయత్నంగా అభివర్ణించింది. అయితే ఇవి కాంగ్రెస్ చేసిన ఆరోపణలేనని గమనించాలి; ప్రభుత్వం అధికారికంగా ఈ ఆలస్యాన్ని డీలిమిటేషన్ కోసం చేశామని ప్రకటించలేదు.

ఇదే సమయంలో అక్టోబర్‌లో ప్రత్యేక పార్లమెంట్ సమావేశం నిర్వహించే అవకాశాన్ని కేంద్రం పరిశీలిస్తోందని పలు నివేదికలు వెల్లడించాయి. నవరాత్రుల సమయంలో, అక్టోబర్ 11 నుంచి 15 మధ్య ప్రత్యేక సమావేశం ఉండే అవకాశంపై కూడా రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చ సాగుతోంది. అయితే సెప్టెంబరు 24 నాటికి దీనిపై అధికారిక తేదీలు ప్రకటించలేదు. మహిళా రిజర్వేషన్, డీలిమిటేషన్ చట్టపరమైన చర్యలను ముందుకు తీసుకెళ్లడమే ఈ ప్రత్యేక సమావేశానికి సంభావ్య అంశాలుగా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

మిత్రపక్షాలతో సంప్రదింపులు

డీలిమిటేషన్ విషయంలో కేంద్రం అధికారపక్షంతో ఉన్న పార్టీలకే పరిమితం కాకుండా ఇతర పార్టీలతోనూ సంప్రదింపులు జరుపుతున్నట్లు వార్తలు వచ్చాయి. ముఖ్యంగా డీఎంకే, సమాజ్‌వాదీ పార్టీ, ఎన్‌సీపీ (శరద్ పవార్) వంటి పార్టీలతో సంప్రదింపులు జరిగినట్లు ఆగస్టు నెలలో నివేదికలు వెల్లడించాయి. కేంద్ర ప్రతిపాదనపై తమ రాష్ట్రాల ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన హామీలు కావాలని డీఎంకే వర్గాలు పేర్కొన్నాయి.

దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన ప్రధాన ఆందోళన పార్లమెంట్‌లో వాటి ప్రస్తుత సీట్ల వాటా మారుతుందా అన్నదే. జనాభా ఆధారంగా సీట్ల పునర్విభజన జరిగితే జనాభా నియంత్రణలో ముందున్న దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యంపై ప్రభావం పడొచ్చన్న ఆందోళన ఇప్పటికే వ్యక్తమైంది. ఈ నేపథ్యంలో మొత్తం సీట్ల సంఖ్యను పెంచినా, రాష్ట్రాల మధ్య ప్రస్తుత సీట్ల వాటాను కాపాడాలన్న ప్రతిపాదనలు దక్షిణాది నుంచి వచ్చాయి.

ఎన్‌సీపీ (శరద్ పవార్) వైఖరిలోనూ చర్చకు అవకాశం కనిపించింది. సుప్రియా సూలే గతంలో అన్ని రాష్ట్రాల్లో లోక్‌సభ సీట్లను 50 శాతం పెంచే హామీ ఉంటే బిల్లుకు మద్దతు గురించి పరిశీలించవచ్చని చెప్పారు. అయితే అదే సమయంలో తమ పార్టీ ఎన్డీయేలో చేరుతుందన్న ప్రచారాన్ని ఆమె ఖండించారు. కాబట్టి డీలిమిటేషన్‌పై చర్చ, ఎన్డీయేలో చేరిక అనే రెండు అంశాలను ఒకటిగా చూడాల్సిన అవసరం లేదని పార్టీ వైఖరిలో స్పష్టత కనిపించింది.

డీఎంకే విషయంలోనూ తుది వైఖరి ఇంకా రాజకీయ చర్చల అంశంగానే ఉంది. తమిళనాడు ప్రయోజనాలను కాపాడే హామీలపై పార్టీ దృష్టి పెట్టినట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. రాష్ట్రాల వారీగా ఎన్ని సీట్లు కేటాయించబోతున్నారు, ప్రస్తుత వాటాలో మార్పు ఎలా ఉంటుంది వంటి అంశాలపై స్పష్టత కోరుతున్నట్లు సమాచారం.

బీజేపీకి సంఖ్యాబలమే కీలకం

రాజ్యాంగ సవరణకు ఉభయ సభల్లో సాధారణ మెజారిటీ సరిపోదు. హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యుల్లో మూడింట రెండొంతుల మద్దతుతో పాటు, సభ మొత్తం సభ్యత్వంలో అవసరమైన మెజారిటీ కూడా సాధించాల్సి ఉంటుంది. ఏప్రిల్‌లో లోక్‌సభలో బిల్లు విఫలమైన ప్రధాన కారణం ఇదే. జూలైలో వచ్చిన ఒక నివేదిక ప్రకారం, అప్పటి 540 మంది సభ్యుల లెక్కన 360 ఓట్లు అవసరమవుతాయని, ప్రభుత్వం 350కు పైగా మద్దతు సమీకరించిందని వర్గాలు పేర్కొన్నాయి. ఇవి ప్రభుత్వం ప్రకటించిన తుది సంఖ్యలు కాకుండా వర్గాల అంచనాలుగా పరిగణించాలి.

ఈ నేపథ్యంలో కొన్ని ప్రతిపక్ష, ప్రాంతీయ పార్టీల ఎంపీల వైఖరి కీలకంగా మారుతోంది. డీఎంకేకు చెందిన ఎంపీల మద్దతు లభిస్తే లోక్‌సభలో సంఖ్యాబలం పెరుగుతుందని రాజకీయ లెక్కలు చెబుతున్నాయి. అలాగే ఎన్‌సీపీ (శరద్ పవార్), టీఎంసీలో చోటుచేసుకున్న విభజన, శివసేనలోని మార్పులు వంటి పరిణామాలు కూడా పార్లమెంట్ గణితంపై ప్రభావం చూపగలవని రాజకీయ వర్గాలు విశ్లేషిస్తున్నాయి. అయితే ఏ పార్టీ ఎంతమంది ఎంపీలు చివరకు బిల్లుకు అనుకూలంగా ఓటు వేస్తారనేది ముందుగానే ఖరారైన విషయం కాదు.

2029 లక్ష్యంగా వ్యూహాలపై చర్చ

రాజకీయ విశ్లేషణల్లో మరో ముఖ్యమైన అంశం 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికలే. వరుసగా నాలుగోసారి కేంద్రంలో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయాలంటే ప్రస్తుత మిత్రపక్షాలతో పాటు మరికొన్ని ప్రాంతీయ పార్టీల మద్దతు కీలకంగా ఉండవచ్చన్న చర్చ బీజేపీ వర్గాల్లో సాగుతున్నట్లు కథనాలు వెలువడుతున్నాయి. ఎన్డీయే పరిధిని విస్తరించడం, కాంగ్రెస్‌తో కలిసి లేని లేదా తటస్థ వైఖరిలో ఉన్న పార్టీలతో సంబంధాలు పెంచుకోవడం వంటి అంశాలు ఈ చర్చలో భాగంగా ఉన్నాయి.

ఇటీవలి నెలల్లో యువత ఆధ్వర్యంలో ఢిల్లీలో జరిగిన నిరసనలు, ఆ తర్వాత విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా వంటి పరిణామాలు కూడా జాతీయ రాజకీయాల్లో చర్చకు వచ్చాయి. జూలై 25న ప్రధాన్ రాజీనామా చేశారు. ఈ ఘటన తరువాత బీజేపీ నాయకత్వం రాజకీయంగా మరింత విస్తృతంగా సంప్రదింపులు జరుపుతోందన్న విశ్లేషణలు వచ్చినా, ఆ మార్పుకు నేరుగా ఆ ఉద్యమాన్నే కారణంగా నిర్ధారించే అధికారిక ఆధారం లేదు.

ఇక త్వరలో జరగనున్న అసెంబ్లీ ఎన్నికలు కూడా జాతీయ పార్టీల వ్యూహాలకు ప్రాధాన్యం కలిగిస్తున్నాయి. అయితే 2026లో ఏపీ, ఉత్తరప్రదేశ్, గుజరాత్, పంజాబ్, ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఒకేసారి జరగనున్నాయన్న ప్రచారం సరైంది కాదు. ఎన్నికల సంఘం సమాచారం ప్రకారం 2026లో అసోం, కేరళ, తమిళనాడు, పశ్చిమ బెంగాల్, పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరిగాయి; ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్, ఉత్తరాఖండ్, గుజరాత్ తదితర రాష్ట్రాల ప్రస్తుత అసెంబ్లీ కాలపరిమితులు వేర్వేరు సంవత్సరాల్లో ముగుస్తాయి.

సంఖ్యాబలం, దక్షిణాది ఆందోళనలు, మిత్రపక్షాల వైఖరి

డీలిమిటేషన్‌లో ప్రధానంగా రెండు అంశాలు పరస్పరం ముడిపడి ఉన్నాయి. ఒకవైపు జనాభా ప్రాతిపదికన నియోజకవర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ అనే రాజ్యాంగపరమైన అంశం ఉండగా, మరోవైపు రాష్ట్రాల రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, ప్రాంతీయ సమతుల్యత అనే ప్రశ్న ముందుకొస్తోంది. ఇదే కారణంగా దక్షిణాది రాష్ట్రాలు సీట్ల వాటా విషయంలో ప్రత్యేక హామీలను కోరుతున్నాయి. ఉత్తరాది, దక్షిణాది రాష్ట్రాల మధ్య ప్రాతినిధ్య సమతుల్యతపై ఈ చర్చ మరింత విస్తరించే అవకాశం ఉంది.

ప్రస్తుతం డీలిమిటేషన్ బిల్లు పార్లమెంట్‌లో చట్టంగా మారలేదు. ఏప్రిల్‌లో ప్రవేశపెట్టిన బిల్లు ముందుకు సాగకపోవడంతో అది పెండింగ్ అంశంగా ఉంది. తాజాగా ప్రత్యేక సమావేశంపై వస్తున్న వార్తలు, డీఎంకే, ఎన్‌సీపీ (శరద్ పవార్) వంటి పార్టీలతో సంప్రదింపుల సమాచారం, లోక్‌సభలో అవసరమైన సంఖ్యాబలం వంటి అంశాలే ఇప్పుడు రాజకీయ చర్చకు కేంద్రబిందువుగా మారాయి.

అందువల్ల డీలిమిటేషన్ బిల్లు మళ్లీ ఎప్పుడు వస్తుంది, కేంద్రం ఎలాంటి మార్పులతో తీసుకువస్తుంది, ప్రాంతీయ పార్టీల నుంచి ఎలాంటి హామీలు కోరబడతాయి, చివరికి ఉభయ సభల్లో ఎంతమంది ఎంపీలు మద్దతు ఇస్తారు అన్న అంశాలపై ఇప్పుడు ఢిల్లీ రాజకీయ వర్గాల్లో ఆసక్తి నెలకొంది. నవరాత్రుల సమయంలో ప్రత్యేక సమావేశం నిర్వహించే అవకాశంపై వస్తున్న నివేదికలు నిజమైతే, ఈ అంశం మరోసారి జాతీయ రాజకీయాల ప్రధాన చర్చగా మారే అవకాశం ఉంటుంది.