చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ (CEC)ను పదవి నుంచి తొలగించాలంటే.. ఆరు కఠిన దశల రాజ్యాంగ ప్రక్రియ!
CEC Removal: భారత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (CEC)ని పదవి నుంచి తొలగించడానికి గల 6 దశల సంక్లిష్ట రాజ్యాంగ ప్రక్రియను యూపీఎస్సీ రేడియో సమగ్రంగా వివరించింది. ఆర్టికల్ 324(5) మరియు 124(4) ప్రకారం సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తితో సమానంగా ఆయనను తొలగించాల్సి ఉంటుంది. నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత ఆధారంగా లోక్‌సభలో 100 మంది లేదా రాజ్యసభలో 50 మంది నోటీసు ఇవ్వడం, త్రిసభ్య న్యాయ కమిటీ దర్యాప్తు, పార్లమెంటు ఉభయ సభల్లో 2/3 వంతు ప్రత్యేక మెజారిటీ మరియు రాష్ట్రపతి తుది ఆమోదం వంటి కఠిన నిబంధనలు ఉంటాయి. ఎన్నికల వ్యవస్థ స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడేందుకే రాజ్యాంగం ఈ భద్రతను ఇచ్చింది.
అధికార పార్టీల ఒత్తిళ్లకు తలొగ్గకుండా రక్షణ కవచం.. సీఈసీకి రాజ్యాంగం ఇచ్చిన తిరుగులేని భరోసా!
దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత ఉంటేనే చర్యలు.. నోటీసులతో మొదలయ్యే అభిశంసన ప్రక్రియ!
లోక్‌సభలో 100 మంది, రాజ్యసభలో 50 మంది సంతకాలు తప్పనిసరి.. పార్లమెంట్‌లో తొలి అడుగు!
National: భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఎన్నికల ప్రక్రియను నిష్పాక్షికంగా నడిపించేందుకు చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ (CEC) పదవికి రాజ్యాంగం అత్యున్నత రక్షణను కల్పించింది. అధికారంలో ఉన్న ఏ పార్టీ అయినా తమకు నచ్చలేదని సీఈసీని ఏకపక్షంగా పదవి నుంచి తప్పించడం అసాధ్యం. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324(5) ప్రకారం సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తిని ఏ విధంగానైతే అభిశంసన (Impeachment) ప్రక్రియ ద్వారా తొలగిస్తారో, సీఈసీని కూడా సరిగ్గా అదే పద్ధతిలో తొలగించాల్సి ఉంటుంది. ఇందుకోసం రాజ్యాంగం మరియు జడ్జెస్ ఎంక్వైరీ యాక్ట్ (1968) నిర్దేశించిన ఆరు అత్యంత సంక్లిష్టమైన దశలను దాటాల్సి ఉంటుంది.
రెండు కారణాలు – పార్లమెంట్‌లో తొలి నోటీసు
సీఈసీని పదవి నుంచి తప్పించడానికి రాజ్యాంగంలో కేవలం రెండే ప్రాతిపదికలు నిర్దేశించబడ్డాయి. ఒకటి నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన (Proved Misbehaviour), రెండోది విధులను నిర్వహించలేని అసమర్థత (Incapacity). ఈ రెండు సందర్భాల్లో మాత్రమే ఆయనపై చర్యలకు ఉపక్రమించే వీలుంది. ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభం కావాలంటే లోక్‌సభలో కనీసం 100 మంది ఎంపీలు కలిసి స్పీకర్‌కు, లేదా రాజ్యసభలో కనీసం 50 మంది ఎంపీలు కలిసి చైర్మన్‌కు లిఖితపూర్వక నోటీసు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. ఈ నోటీసును ప్రాథమిక దశలోనే పరిశీలించి ఆమోదించే లేదా తిరస్కరించే విచక్షణాధికారం సభాపతులకు ఉంటుంది.
త్రిసభ్య న్యాయ కమిటీ విచారణ – సంజాయిషీ అవకాశం
స్పీకర్ లేదా చైర్మన్ ఆ నోటీసును ఆమోదిస్తే, తదుపరి విచారణ కోసం ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన అత్యున్నత స్థాయి కమిటీని సుప్రీం కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) పర్యవేక్షణలో ఏర్పాటు చేస్తారు. ఇందులో సుప్రీం కోర్టు సిట్టింగ్ జడ్జి, ఏదైనా రాష్ట్ర హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి మరియు ఒక ప్రముఖ న్యాయనిపుణుడు (Distinguished Jurist) ఉంటారు. ఈ కమిటీ సీఈసీపై వచ్చిన ఆరోపణలను లోతుగా దర్యాప్తు చేస్తుంది. ఆరోపణల్లో నిజం ఉందని తేలితే, సీఈసీకి తన వాదనను వినిపించుకునేందుకు స్వీయ సంజాయిషీ (Explanation) అవకాశం కల్పిస్తారు.
ఉభయ సభల్లో ప్రత్యేక మెజారిటీ (Special Majority)
కమిటీ నివేదిక అనంతరం పార్లమెంటు ఉభయ సభలు ఈ తీర్మానంపై చర్చించి ఓటింగ్ నిర్వహిస్తాయి. ఈ తీర్మానం నెగ్గాలంటే సాధారణ మెజారిటీ సరిపోదు. సభలోని మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యలో 50 శాతం కంటే ఎక్కువ మంది హాజరుకావడంతో పాటు, ఓటింగ్‌లో పాల్గొన్న సభ్యుల్లో కనీసం మూడింట రెండొంతుల మంది (దాదాపు 66 శాతం మంది) అనుకూలంగా ఓటు వేయాల్సి ఉంటుంది. లోక్‌సభ, రాజ్యసభ రెండింటిలోనూ విడివిడిగా ఈ ప్రత్యేక మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదం పొందడం అత్యంత కఠినమైన నిబంధన.
రాష్ట్రపతి తుది ఆమోదం – ఆర్టికల్ 124(4)
ఉభయ సభల్లోనూ ప్రత్యేక మెజారిటీతో తీర్మానం నెగ్గిన తర్వాత, దానిని రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు పంపుతారు. ఆర్టికల్ 124 క్లాజ్ 4 ప్రకారం పార్లమెంటు సమర్పించిన సంయుక్త అభ్యర్థనను (Address) పరిశీలించి రాష్ట్రపతి సంతకం చేస్తేనే అధికారికంగా సీఈసీని పదవి నుంచి తొలగించే ఉత్తర్వులు జారీ అవుతాయి. ఈ సుదీర్ఘ ప్రక్రియలో ఏ ఒక్క దశలో నిబంధనలు నెరవేరకపోయినా తీర్మానం అక్కడితో రద్దయిపోతుంది.
రక్షణ కవచం వెనుక రాజ్యాంగ నిర్మాతల అసలు ఉద్దేశం
సీఈసీ తొలగింపు ఇంత సంక్లిష్టంగా ఉండటం వెనుక రాజ్యాంగ నిర్మాతలు డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఆలోచన ఎంతో గొప్పది. ఏ పార్టీ అధికారంలో ఉన్నా ఎన్నికల కమిషనర్ వారి ఆదేశాలకు తలొగ్గకుండా, భయం లేకుండా పనిచేయాలనేదే దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. తన పదవికి రక్షణ ఉందన్న ధైర్యంతోనే కమిషనర్ నిష్పాక్షికంగా, ఎలాంటి పక్షపాతం లేకుండా ఎన్నికల నిర్వహణలో కీలక నిర్ణయాలు తీసుకోగలరు. ఈ స్వయంప్రతిపత్తే భారత ప్రజాస్వామ్య మూలస్తంభాన్ని పటిష్టంగా కాపాడుతోంది.
Tags
Be the first to react
