శివుడికి ఇష్టమైన పువ్వుతో ఎన్నో రకాల ఆరోగ్య రహస్యాలు! ఎలా తీసుకోవాలి అంటే..

తెలుపు, నీలం శంఖపుష్పి.. ఏ పువ్వుకు ఎలాంటి ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు?..

శంఖపుష్పి టీ తాగితే ఏమవుతుంది? ప్రయోజనాలు, జాగ్రత్తలు ఇవే..

తోటల్లో అందంగా కనిపించే నీలం, తెలుపు రంగుల చిన్న పువ్వులు ఆరోగ్యానికి కూడా ఉపయోగపడతాయని చాలాకాలంగా ఆయుర్వేదంలో చెబుతున్నారు. సాధారణంగా ‘బటర్‌ఫ్లై పీ’ లేదా ‘శంఖపుష్పి’గా పిలిచే Clitoria ternatea మొక్కకు నీలం, తెలుపు పువ్వులు కనిపిస్తాయి. అయితే వీటికి సంబంధించిన ఆరోగ్య ప్రయోజనాల విషయంలో సంప్రదాయ వైద్యం చెప్పే అంశాలు, ఆధునిక శాస్త్రీయ పరిశోధనల్లో నిర్ధారితమైన విషయాలు ఒకటే కావు. అందుకే ఈ పువ్వుల గురించి తెలుసుకునేటప్పుడు ఆ రెండు కోణాలను వేరుగా చూడటం అవసరం.

తెల్ల పువ్వును సంప్రదాయ ఆయుర్వేదంలో ‘శ్వేత శంఖపుష్పి’గా పేర్కొంటారు. జ్ఞాపకశక్తి, మేధస్సు, నాడీ వ్యవస్థకు మద్దతు, మానసిక అలసట, ఆందోళన, నిద్రలేమి వంటి సమస్యల్లో దీనిని ఉపయోగించే సంప్రదాయం ఉందని ఆయుర్వేద సాహిత్యంపై వచ్చిన సమీక్షలు చెబుతున్నాయి. శంఖపుష్పి పేరుతో పిలువబడే మొక్కల విషయంలో ఆయుర్వేద గ్రంథాల్లో ఒకటి కంటే ఎక్కువ వృక్షజాతులు ప్రస్తావించబడటం కూడా గమనించాల్సిన అంశం. Clitoria ternatea వాటిలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

ఆయుర్వేద సంప్రదాయంలో శంఖపుష్పికి ‘మేధ్య రసాయన’ గుణాలు ఉన్నాయని పేర్కొంటారు. అంటే మేధస్సు, జ్ఞాపకశక్తి వంటి మానసిక సామర్థ్యాలకు మద్దతు ఇచ్చే ఔషధ మూలికగా దీనిని ఉపయోగించినట్టు పాత గ్రంథాల ఆధారంగా వచ్చిన సమీక్షలు వివరిస్తున్నాయి. పిల్లల జ్ఞాపకశక్తి కోసం, పెద్దల్లో మానసిక ఒత్తిడి, నిద్ర సమస్యల కోసం మొక్కలోని వివిధ భాగాలను కషాయాలు లేదా ఇతర తయారీల రూపంలో ఉపయోగించే సంప్రదాయాలు కూడా ఉన్నాయని సాహిత్యంలో నమోదైంది.

మరోవైపు నీలం లేదా ఊదా రంగులో కనిపించే పువ్వులను ‘నీలీ శంఖపుష్పి’గా పిలిచే సంప్రదాయం ఉంది. వీటిలో ఆంథోసయానిన్లు అనే యాంటీఆక్సిడెంట్ సమ్మేళనాలు అధికంగా ఉంటాయి. ముఖ్యంగా నీలి పువ్వులకు ప్రత్యేకమైన ‘టెర్నాటిన్స్’ అనే ఆంథోసయానిన్ సమ్మేళనాలపై శాస్త్రీయంగా పరిశోధనలు జరిగాయి. ఇవి యాంటీఆక్సిడెంట్ కార్యకలాపాలతో సంబంధం ఉన్నట్లు ప్రయోగశాల, ప్రీ-క్లినికల్ అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.

సంప్రదాయ ఆయుర్వేద వివరణల్లో నీలం పువ్వులను రక్త శుద్ధి, చర్మ సమస్యలు, శరీర సమతుల్యత వంటి అంశాలతో అనుసంధానిస్తారు. పిత్త, కఫ దోషాల సమతుల్యతకు ఉపయోగపడుతుందని కూడా సంప్రదాయ వైద్య సాహిత్యంలో పేర్కొంటారు. అయితే ఇలాంటి వాదనలను ఆధునిక వైద్య ప్రమాణాలతో పూర్తిగా నిర్ధారించడానికి ఇంకా మరిన్ని నాణ్యమైన మానవ అధ్యయనాలు అవసరం. 2026లో ప్రచురితమైన సమీక్ష కూడా Clitoria ternateaపై చాలా ఆధారాలు ప్రయోగశాల, జంతు అధ్యయనాల నుంచే వస్తున్నాయని, మానవులపై క్లినికల్ ఆధారాలు ఇంకా పరిమితంగా ఉన్నాయని సూచించింది.

బటర్‌ఫ్లై పీ టీగా నీలి పువ్వులను వేడి నీటిలో నానబెట్టి తాగే అలవాటు కూడా విస్తరించింది. పువ్వుల్లోని సహజ వర్ణద్రవ్యాల కారణంగా టీకి నీలి రంగు వస్తుంది. అందులో కొద్దిగా నిమ్మరసం కలిపితే ఆమ్లత్వం మారడంతో నీలి రంగు ఊదా లేదా పర్పుల్‌గా మారుతుంది. వేడి నీటితో నీలి పువ్వుల నుంచి ఆంథోసయానిన్లను వెలికితీయవచ్చని పరిశోధనలు చూపించాయి.

జీర్ణక్రియ, రోగనిరోధక శక్తి పెంపు, ఒత్తిడి తగ్గింపు, రక్తంలో చక్కెర నియంత్రణ వంటి ప్రయోజనాల గురించి కూడా ఈ మొక్కపై ప్రచారం ఉంది. ఇందులో కొంత భాగానికి శాస్త్రీయ పరిశోధనల్లో ప్రాథమిక ఆధారాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, థాయ్‌లాండ్‌లో 15 మంది ఆరోగ్యవంతమైన పురుషులతో నిర్వహించిన ఒక చిన్న randomized crossover అధ్యయనంలో Clitoria ternatea పువ్వుల ఎక్స్‌ట్రాక్ట్‌ను సుక్రోజ్‌తో కలిపి తీసుకున్నప్పుడు భోజనం తర్వాత రక్తంలో గ్లూకోజ్, ఇన్సులిన్ పెరుగుదల తగ్గినట్లు గుర్తించారు. అదే సమయంలో యాంటీఆక్సిడెంట్ స్థితిలో కూడా మెరుగుదల కనిపించింది. అయితే ఇది చిన్న అధ్యయనం, ఆరోగ్యవంతులైన పురుషులపైనే జరిగింది; అందువల్ల దీనిని డయాబెటిస్ చికిత్సగా భావించకూడదు.

మరో మానవ అధ్యయనంలో అధిక కొవ్వు ఉన్న ఆహారం తీసుకున్న కొంతమంది అధిక బరువు లేదా ఊబకాయం ఉన్న పురుషుల్లో Clitoria ternatea ఎక్స్‌ట్రాక్ట్ కొన్ని రక్త కొవ్వు సూచికలు, యాంటీఆక్సిడెంట్ స్థితిపై ప్రభావం చూపినట్లు గుర్తించారు. అయితే అదే అధ్యయనంలో భోజనం తర్వాత గ్లూకోజ్ మొత్తంలో గణనీయమైన తేడా కనిపించలేదు. దీన్ని బట్టి ఈ పువ్వు ‘రక్తంలో చక్కెరను తప్పనిసరిగా తగ్గిస్తుంది’ అని సాధారణంగా చెప్పడం శాస్త్రీయంగా సరైనది కాదు.

మెదడు ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన పరిశోధనల్లో కూడా Clitoria ternateaపై ఆసక్తికరమైన ఫలితాలు వచ్చాయి. కొన్ని జంతు అధ్యయనాల్లో మెదడులో acetylcholine వంటి నాడీ రసాయనాల స్థాయిలు పెరగడం, నేర్చుకోవడం–జ్ఞాపకశక్తికి సంబంధించిన పనితీరులో మెరుగుదల కనిపించింది. అందుకే జ్ఞాపకశక్తి, కాగ్నిటివ్ ఆరోగ్యంపై ఈ మొక్కపై పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. కానీ జంతు అధ్యయనాల ఫలితాలను నేరుగా మనుషులపై వర్తింపజేయడం సరైంది కాదు.

కళ్ల ఆరోగ్యానికి సంబంధించి నీలి పువ్వుల్లోని ఆంథోసయానిన్లు ఉపయోగపడతాయని కొన్ని ప్రయోగాత్మక పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా యాంటీఆక్సిడెంట్ లక్షణాలు కంటి కణాలపై ఆక్సిడేటివ్ స్ట్రెస్‌ను తగ్గించే అవకాశంపై పరిశోధనలు ఉన్నాయి. అయితే రెటీనాలో రక్తప్రసరణ పెరగడం, కంటి ఒత్తిడి తగ్గడం లేదా గ్లాకోమా ప్రమాదాన్ని తగ్గించడం వంటి వాదనలను సాధారణ ప్రజలకు నిర్ధారిత వైద్య ప్రయోజనాలుగా చెప్పడానికి ప్రస్తుతం తగినంత బలమైన మానవ ఆధారాలు లేవు.

తెలుపు, నీలం పువ్వులకు వేర్వేరు ఔషధ లక్షణాలు ఉన్నాయనే భావన ప్రధానంగా సంప్రదాయ వైద్య వివరణల్లో కనిపిస్తుంది. ఆధునిక పరిశోధన మాత్రం Clitoria ternatea అనే మొక్కలోని బయోయాక్టివ్ పదార్థాలు, ముఖ్యంగా ఆంథోసయానిన్లు, ఫ్లేవనాయిడ్లు తదితరాలపై ఎక్కువగా దృష్టి పెడుతోంది. 2026 సమీక్ష ప్రకారం యాంటీఆక్సిడెంట్, యాంటీ ఇన్‌ఫ్లమేటరీ, న్యూరోప్రొటెక్టివ్, యాంటీడయాబెటిక్ వంటి అనేక అవకాశాలు పరిశోధనల్లో కనిపించినప్పటికీ, మోతాదు, తయారీ విధానం, శరీరంలో అవి ఎంతవరకు అందుబాటులోకి వస్తాయనే అంశాల్లో ఇంకా స్పష్టత అవసరం.

అందుకే బటర్‌ఫ్లై పీ టీ లేదా పువ్వుల తయారీలను ఆరోగ్యకరమైన ఆహారంలో భాగంగా తీసుకోవాలనుకునే వారు కూడా జాగ్రత్త పాటించాలి. ముఖ్యంగా డయాబెటిస్‌కు మందులు వాడుతున్నవారు, రక్తపోటు సంబంధిత చికిత్స తీసుకుంటున్నవారు లేదా గర్భిణులు ఏదైనా హెర్బల్ తయారీని క్రమం తప్పకుండా తీసుకునే ముందు వైద్యుడిని సంప్రదించడం మంచిది. ఔషధాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఈ పువ్వులను స్వయంగా ఉపయోగించడం సరికాదు.

మొత్తంగా చూస్తే.. తెలుపు, నీలం రెండూ ఒకే Clitoria ternatea మొక్కకు చెందిన పుష్ప రకాలే. తెలుపు పువ్వును సంప్రదాయంగా మెదడు, నాడీ వ్యవస్థ, జ్ఞాపకశక్తితో అనుసంధానిస్తే.. నీలి పువ్వులోని ఆంథోసయానిన్ల కారణంగా యాంటీఆక్సిడెంట్ పరిశోధనలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం లభించింది. అయితే “ఏ పువ్వు ఎక్కువ ఔషధ గుణాలు కలిగి ఉంది?” అనే ప్రశ్నకు శాస్త్రీయంగా ఒకే సమాధానం ఇప్పటివరకు లేదు. సంప్రదాయ జ్ఞానం ఆసక్తికరమైన మార్గాన్ని చూపుతోంది; దాన్ని నిర్ధారించడానికి మరింత బలమైన, పెద్ద స్థాయి మానవ క్లినికల్ పరిశోధనలు అవసరం.