హౌతీ ల దెబ్బకు సౌదీ యువరాజు అజ్ఞాతంలోకి? పాకిస్తాన్, టర్కీ, అమెరికా ఏం చేస్తున్నాయి?

సౌదీ అరేబియా–హౌతీల మధ్య వైరం ఎందుకు? యెమెన్ యుద్ధం వెనుక అసలు కథ..

హౌతీల దాడులతో సౌదీలో కలవరం.. యువరాజు ఎంబీఎస్ భద్రతపై అంతర్జాతీయ చర్చ..

రియాద్: పశ్చిమాసియాలో పెరుగుతున్న సైనిక ఉద్రిక్తతలు సౌదీ అరేబియాకు కొత్త సవాళ్లు విసురుతున్నాయి. యెమెన్‌కు చెందిన హౌతీ తిరుగుబాటుదారుల క్షిపణి, డ్రోన్ దాడులతో సౌదీ భద్రతా వ్యవస్థ అప్రమత్తమైంది. రాజధాని రియాద్‌లోని కింగ్ ఖాలిద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంపై జరిగిన దాడిలో భారీగా ప్రాణనష్టం, గాయాలు సంభవించినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. ఈ పరిణామాల మధ్య సౌదీ యువరాజు, ప్రధానమంత్రి మొహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ (ఎంబీఎస్) భద్రతపై కూడా చర్చ మొదలైంది.

యువరాజును అత్యంత కట్టుదిట్టమైన భద్రత కలిగిన రాజభవనాల మధ్య తరలిస్తున్నట్లు అంతర్జాతీయ మీడియా కథనాలు పేర్కొన్నాయి. బంకర్లు ఉన్న భవనాల్లో ప్రత్యేక భద్రతా బృందాల పర్యవేక్షణలో ఆయన ఉంటున్నట్లు సమాచారం. అయితే, ఈ భద్రతా ఏర్పాట్లపై సౌదీ ప్రభుత్వం నుంచి స్వతంత్రంగా ధృవీకరించిన పూర్తి వివరాలు అందుబాటులో లేవు. 

రాజభవనాల మధ్య యువరాజు తరలింపు?

41 ఏళ్ల మొహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ చివరిసారిగా జాతీయ రక్తదాన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నప్పుడు బహిరంగంగా కనిపించినట్లు అంతర్జాతీయ మీడియా కథనాలు తెలిపాయి. ఆ తర్వాత ఆయన బహిరంగంగా కనిపించకపోవడంతో భద్రతాపరమైన కారణాలతో అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లారనే వార్తలు ప్రచారంలోకి వచ్చాయి.

ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ కథనాన్ని ఉటంకిస్తూ, యువరాజు కదలికల గురించి తెలిసిన అధికారుల సమాచారం ప్రకారం ఆయనను కట్టుదిట్టమైన భద్రత కలిగిన రాజభవనాల మధ్య తరలిస్తున్నట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. ఆయా భవనాల్లో అత్యవసర పరిస్థితులను ఎదుర్కొనేందుకు బంకర్లు ఉన్నాయని, ఆయన రక్షణ కోసం ప్రత్యేకంగా ఎంపిక చేసిన భద్రతా సిబ్బందిని నియమించారని ఆ కథనం పేర్కొన్నట్లు ఇతర మీడియా సంస్థలు నివేదించాయి.

హౌతీల దాడులు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఉన్నతస్థాయి నాయకత్వ భద్రతను మరింత కట్టుదిట్టం చేయడం సహజమే అయినప్పటికీ, యువరాజు ప్రస్తుత నివాసం, ఆయన కదలికలపై అధికారికంగా పూర్తి సమాచారం వెల్లడికాలేదు. అందువల్ల ఆయన అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లిపోయారనే వార్తలను ధృవీకరించిన వాస్తవాలుగా కాకుండా, మీడియా నివేదికలుగా మాత్రమే చూడాలి. 

రియాద్ విమానాశ్రయంపై దాడి.. వందలాది మందికి గాయాలు

సౌదీ అరేబియాలో భద్రతా ఆందోళనలకు ప్రధాన కారణం రియాద్‌లోని కింగ్ ఖాలిద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంపై జరిగిన దాడి. అక్టోబర్ 10న జరిగిన దాడిలో కనీసం 12 మంది మరణించగా, 300 మందికి పైగా గాయపడినట్లు సౌదీ పౌర విమానయాన అధికారులు వెల్లడించినట్లు అంతర్జాతీయ వార్తా సంస్థలు నివేదించాయి. కొన్ని నివేదికల్లో మృతుల సంఖ్య 13గా పేర్కొన్నారు. పలువురు గాయపడిన వారి పరిస్థితి విషమంగా ఉన్నట్లు సమాచారం.

ఈ దాడి సౌదీపై గత దశాబ్ద కాలంలో జరిగిన అత్యంత తీవ్ర దాడుల్లో ఒకటిగా అభివర్ణించబడింది. బాధితుల్లో సౌదీ పౌరులతో పాటు బంగ్లాదేశ్, అమెరికా, ఈజిప్ట్, జోర్డాన్, పాలస్తీనా, సిరియా, సూడాన్ తదితర దేశాలకు చెందినవారు ఉన్నట్లు నివేదికలు తెలిపాయి. 

దాడి తీవ్రత విమానాశ్రయ భద్రతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది. విమానాశ్రయ కార్యకలాపాలకు అంతరాయం ఏర్పడటంతో ప్రయాణాలపైనా ప్రభావం పడింది. అక్టోబర్ 11న కూడా విమానాశ్రయ ప్రాంతంలో మరో దాడి జరిగినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. ఆ ఘటనలో ఒకరు మరణించగా, 11 మంది గాయపడినట్లు సౌదీ అధికారులు తెలిపినట్లు అల్ జజీరా, రాయిటర్స్ వార్తలు పేర్కొన్నాయి. 

అయితే, ఈ దాడులన్నింటిలో ఉపయోగించిన ఆయుధాలు, నష్టం జరిగిన ప్రాంతాలు, ప్రతి ఘటనకు సంబంధించి బాధ్యత వహించినవారి వివరాలు వేర్వేరుగా పరిశీలించాల్సిన అంశాలు.

అత్యాధునిక ఆయుధాలున్నా సవాలుగా మారిన హౌతీల దాడులు

సౌదీ అరేబియా రక్షణ రంగంపై భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టిన దేశం. క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థలు, యుద్ధ విమానాలు, ఆధునిక సైనిక పరికరాలను సమకూర్చుకుంది. అయినప్పటికీ, తక్కువ ఖర్చుతో తయారు చేయగల డ్రోన్లు, క్షిపణులను ఉపయోగించే హౌతీల దాడులు ఆ దేశానికి సవాలుగా మారాయి.

గతంలోనూ హౌతీలు సౌదీ చమురు క్షేత్రాలు, ఇంధన కేంద్రాలు, విమానాశ్రయాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. ముఖ్యంగా 2019లో చమురు మౌలిక సదుపాయాలపై జరిగిన దాడులు, 2022లో సౌదీ ఇంధన వ్యవస్థపై జరిగిన దాడులు అంతర్జాతీయంగా ఆందోళన కలిగించాయి. ఈ దాడులు సౌదీ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, చమురు సరఫరాలకు భద్రతా ముప్పులు ఎంత తీవ్రమో తెలియజేశాయి. 

రియాద్ విమానాశ్రయంపై తాజా దాడుల నేపథ్యంలో సౌదీ ఇంధన శాఖ మంత్రి ప్రిన్స్ అబ్దుల్‌అజీజ్ బిన్ సల్మాన్ తీవ్ర హెచ్చరిక చేసినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. దాడుల తీవ్రతకు తగిన విధంగా సౌదీ ప్రతిస్పందన ఉంటుందని ఆయన స్పష్టం చేసినట్లు సమాచారం. అయితే, తదుపరి సైనిక చర్యలపై పూర్తి వివరాలు అధికారికంగా ధృవీకరించాల్సి ఉంది.

హౌతీలపై సైనిక చర్యల్లో అమెరికా కూడా పాల్గొంటుందా?

సౌదీ అరేబియా, హౌతీల మధ్య ఘర్షణలు విస్తరిస్తున్న సమయంలో అమెరికా పాత్రపైనా చర్చ జరుగుతోంది. హౌతీలపై సౌదీ చేపట్టే దాడుల్లో అమెరికా కూడా పాల్గొనే అవకాశాన్ని పరిశీలిస్తున్నట్లు అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ పేర్కొన్నారని అంతర్జాతీయ మీడియా నివేదించింది. అయితే, అమెరికా నేరుగా సైనిక చర్యల్లో పాల్గొంటుందా అనే దానిపై స్పష్టత లేదు.

మరోవైపు, సౌదీకి మద్దతుగా కొన్ని మిత్రదేశాలు ముందుకొచ్చినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. ప్రాంతీయ భద్రతకు సంబంధించిన ఒప్పందాలు, పరస్పర సహకారం ఈ పరిణామాల్లో కీలకంగా మారుతున్నాయి. సైనిక చర్యలు మరింత పెరిగితే యెమెన్‌లోని ఘర్షణలు మాత్రమే కాకుండా, విస్తృత పశ్చిమాసియా ప్రాంతంలోనూ ఉద్రిక్తతలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.

సౌదీ అరేబియా–హౌతీల మధ్య వైరం ఎలా మొదలైంది?

సౌదీ అరేబియా, యెమెన్‌లోని హౌతీ ఉద్యమం మధ్య విభేదాలు ఇటీవలి పరిణామం కాదు. యెమెన్‌లో రాజకీయ అధికార పోరు, ప్రాంతీయ ఆధిపత్య పోటీ, ఇరాన్‌తో హౌతీల సంబంధాలు ఈ ఘర్షణకు ప్రధాన నేపథ్యంగా ఉన్నాయి.

హౌతీలు యెమెన్ ఉత్తర ప్రాంతంలో ఎదిగిన రాజకీయ, సాయుధ ఉద్యమం. 2011లో అరబ్ వసంతం నేపథ్యంలో యెమెన్‌లో రాజకీయ మార్పుల కోసం నిరసనలు జరిగాయి. అప్పటి అధ్యక్షుడు అలీ అబ్దుల్లా సాలెహ్ వైదొలిగిన తర్వాత అబ్ద్రబ్బు మన్సూర్ హాదీ నాయకత్వంలో అధికార మార్పిడి జరిగింది. అయితే, రాజకీయ పరివర్తన, అధికార పంపకం, ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి వంటి అంశాలపై వివాదాలు కొనసాగాయి.

2014లో హౌతీలు రాజధాని సనాను స్వాధీనం చేసుకుని తమ ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించారు. అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన హాదీ ప్రభుత్వానికి మద్దతుగా సౌదీ అరేబియా 2015 మార్చిలో సైనిక జోక్యం చేసుకుంది. సౌదీ నాయకత్వంలోని సంకీర్ణ దళాలు హౌతీలపై వైమానిక దాడులు ప్రారంభించడంతో యెమెన్ అంతర్యుద్ధం మరింత తీవ్రమైంది. 

ఈ పోరులో సౌదీ అరేబియా లక్ష్యం తన సరిహద్దుల వద్ద భద్రతను కాపాడటం, అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన యెమెన్ ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఇవ్వడం. మరోవైపు, హౌతీలు సౌదీ సైనిక చర్యలను తమపై జరుగుతున్న దాడులుగా అభివర్ణిస్తూ ప్రతీకార దాడులకు దిగారు. సౌదీ నగరాలు, విమానాశ్రయాలు, చమురు కేంద్రాలపై క్షిపణులు, డ్రోన్లతో దాడులు చేయడం ద్వారా ఒత్తిడి పెంచే ప్రయత్నం చేశారు.

ఇరాన్ హౌతీలకు రాజకీయ, సైనిక మద్దతు అందిస్తోందని సౌదీ అరేబియా, అమెరికా సహా పలు దేశాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. ఇరాన్, హౌతీల మధ్య సంబంధాలు ప్రాంతీయ శక్తుల పోటీలో కీలకంగా మారాయి. అయితే, హౌతీలకు తమ స్వంత రాజకీయ లక్ష్యాలు, యెమెన్‌లోని స్థానిక మద్దతు కూడా ఉన్నాయి. ఈ ఘర్షణను కేవలం సౌదీ–ఇరాన్ విభేదాల కోణంలో మాత్రమే చూడలేము.

2022 కాల్పుల విరమణ.. మళ్లీ ఎందుకు ఉద్రిక్తతలు?

2022లో ఐక్యరాజ్యసమితి మధ్యవర్తిత్వంతో యెమెన్‌లో కాల్పుల విరమణ అమల్లోకి వచ్చింది. ఆరు నెలల అధికారిక సంధి ముగిసినప్పటికీ, సౌదీ అరేబియా–హౌతీల మధ్య సరిహద్దు దాడులు గణనీయంగా తగ్గాయి. 2023లో శాశ్వత శాంతి ఒప్పందానికి సంబంధించిన చర్చలు కూడా జరిగాయి. అయితే, సమగ్ర రాజకీయ పరిష్కారం ఖరారు కాలేదు. 

2026లో ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు పెరగడంతో ఆ అనధికారిక సంధి మరింత బలహీనపడింది. జూలైలో సనాలోని విమానాశ్రయంపై జరిగిన దాడి, ఇరాన్ నుంచి వచ్చిన విమానానికి సంబంధించిన వివాదం నేపథ్యంలో హౌతీలు సౌదీపై మళ్లీ దాడులు ప్రారంభించినట్లు నివేదికలు తెలిపాయి. హౌతీలు సౌదీ విమానాశ్రయాలు, చమురు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటామని హెచ్చరించినట్లు రాయిటర్స్ నివేదించింది. 

అక్టోబర్‌లో రియాద్ విమానాశ్రయంపై జరిగిన ప్రాణాంతక దాడులు ఈ ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచాయి. సౌదీ సైనిక చర్యలు, హౌతీల ప్రతిదాడులు కొనసాగితే యెమెన్‌లో మళ్లీ విస్తృత స్థాయి యుద్ధం చెలరేగే ప్రమాదం ఉందని విశ్లేషకులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

చర్చల ద్వారా పరిష్కారం సాధ్యమేనా?

సైనిక ఘర్షణలు పెరుగుతున్నప్పటికీ, దౌత్యపరమైన ప్రయత్నాలకు కూడా ప్రాధాన్యం ఉంది. సౌదీ, ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రులు తాజా పరిణామాలపై చర్చించినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. సైనిక చర్యలకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా రాజకీయ పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాఘ్చీ సూచించినట్లు సమాచారం. సౌదీ, హౌతీల మధ్య చర్చలకు సహకరించేందుకు తమ దేశం సిద్ధంగా ఉందని ఆయన తెలిపినట్లు వార్తలు వెల్లడించాయి.

హౌతీల దాడులు, సౌదీ ప్రతిచర్యలు, అమెరికా పాత్ర, ఇరాన్‌తో ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు ఒకదానితో మరొకటి ముడిపడి ఉన్నాయి. అందువల్ల ఈ సంక్షోభానికి దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం లభించాలంటే సైనిక చర్యలతో పాటు రాజకీయ చర్చలు, భద్రతా హామీలు, యెమెన్‌లో అధికార పంపకంపై అంగీకారం కూడా అవసరం.

మొత్తంగా, రియాద్ విమానాశ్రయంపై దాడులు సౌదీ భద్రతా వ్యవస్థకు పెద్ద సవాలుగా మారాయి. ఈ నేపథ్యంలో యువరాజు మొహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ భద్రతపై వెలువడుతున్న కథనాలు అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి. అయితే, ఆయన అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లారనే వార్తలకు సంబంధించి అధికారిక ధృవీకరణ లేకపోవడంతో, ఆ అంశాన్ని జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకోవాల్సి ఉంది. సౌదీ–హౌతీ ఘర్షణలు ఏ దిశగా సాగుతాయి, దౌత్య ప్రయత్నాలు మళ్లీ కాల్పుల విరమణకు దారితీస్తాయా అన్నది రానున్న రోజుల్లో తేలనుంది.