హిందూ ధర్మంలో అత్యంత పవిత్రమైన పర్వదినాలలో వైకుంఠ ఏకాదశికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దీనిని ముక్కోటి ఏకాదశి అని కూడా పిలుస్తారు. ధనుర్మాసంలో వచ్చే ఈ ఏకాదశి రోజున ముక్కోటి దేవతలు వైకుంఠానికి చేరుకుని శ్రీమన్నారాయణుడిని దర్శించుకుంటారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అందుకే ఈ రోజున భూలోకంలోని వైష్ణవ ఆలయాలలో 'ఉత్తర ద్వార దర్శనం' అత్యంత విశిష్టమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ ఒక్క రోజు నిష్ఠతో ఉపవాసం ఉండి, భగవన్నామ స్మరణ చేస్తే ఏడాది పొడవునా వచ్చే మూడు కోట్ల ఏకాదశులు ఆచరించినంత ఫలితం లభిస్తుందని వేద పండితులు మరియు పురోహితులు వివరిస్తున్నారు. అయితే, ఈ పవిత్ర వ్రతాన్ని ఆచరించే విషయంలో భక్తులు కొన్ని ప్రాథమిక విషయాలను మరియు ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థాలను గ్రహించాల్సిన అవసరం ఉంది.
ముఖ్యంగా ఉపవాసం అనే ప్రక్రియ శరీరాన్ని కష్టపెట్టడానికి కాదు, మనసును భగవంతుడిపై లగ్నం చేయడానికి అని ప్రముఖ ప్రవచనకర్త బ్రహ్మశ్రీ చాగంటి కోటేశ్వరరావు గారు తన ప్రసంగాల్లో తరచుగా గుర్తు చేస్తుంటారు. వైకుంఠ ఏకాదశి ఉపవాసం గురించి ఆయన ఆసక్తికరమైన మరియు ఆచరణాత్మకమైన సూచనలు చేశారు. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, కేవలం సంపూర్ణ ఆరోగ్యవంతులు మాత్రమే కఠిన ఉపవాసాన్ని (నిర్జల ఏకాదశి) ఆచరించాలి. "దేహం ఉంటేనే కదా ధర్మాన్ని ఆచరించగలం" అని ధర్మశాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. కాబట్టి శరీరం సహకరించని స్థితిలో కూడా పట్టుబట్టి, కనీసం నీళ్లు కూడా తాగకుండా ఉండటం వల్ల పుణ్యం కంటే కూడా అనారోగ్యం పాలయ్యే ప్రమాదం ఎక్కువ ఉంటుంది. భక్తి అనేది గుండెల్లో ఉండాలి తప్ప అది కేవలం ఉపవాసం లోనే లేదని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
ఈ నేపథ్యంలోనే గర్భిణులు, బాలింతలు, వృద్ధులు మరియు ఏదైనా అనారోగ్య సమస్యలతో బాధపడుతున్న వారు కఠిన ఉపవాసం ఉండాల్సిన అవసరం లేదని చాగంటి గారు వివరించారు. ముఖ్యంగా గర్భిణులు ఉపవాసం ఉండటం వల్ల గర్భంలోని శిశువు ఆరోగ్యంపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. అలాగే వృద్ధులు మరియు మందులు వేసుకునే వారు ఆహారం తీసుకోకపోతే నీరసించిపోయే ప్రమాదం ఉంది. అటువంటి వారు పండ్లు, పాలు లేదా అల్ప ఆహారం తీసుకుంటూ కూడా ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించవచ్చు. "ఆకలితో అలమటిస్తూ దేవుడిని తలుచుకోవడం కంటే, తగినంత శక్తిని పొంది ప్రశాంతమైన మనసుతో విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం చేయడం ఉత్తమమైన మార్గం" అని ఆయన సూచించారు. భగవంతుడు మనలోని ఆర్తిని చూస్తాడే తప్ప మనం ఎన్ని గంటలు ఆకలితో ఉన్నామో లెక్కించడని ఆయన మాటల్లోని అంతరార్థం.
ముక్కోటి ఏకాదశి రోజున కేవలం ఆహారాన్ని విడిచిపెట్టడమే కాదు, అంతకంటే ముఖ్యంగా దురాలోచనలను, ద్వేషాన్ని మరియు కోపాన్ని విడిచిపెట్టాలి. మనసును నిర్మలంగా ఉంచుకుని శ్రీమన్నారాయణుడిని స్మరించడమే నిజమైన ఉపవాసం. 'ఉప' అంటే దగ్గరగా, 'వాసం' అంటే నివసించడం. అంటే భగవంతుడికి మానసికంగా దగ్గరగా ఉండటమే ఉపవాసం యొక్క అసలు ఉద్దేశ్యం. రేపు వైకుంఠ ఏకాదశి సందర్భంగా మీరు కూడా మీ ఆరోగ్య స్థితిని బట్టి నిర్ణయం తీసుకోండి. ఒకవేళ మీరు ఉపవాసం ఉండలేని స్థితిలో ఉంటే, ఎటువంటి అపరాధ భావం చెందకుండా భక్తితో భగవంతుడిని స్మరించండి. ఆలయానికి వెళ్లి ఉత్తర ద్వార దర్శనం చేసుకోవడం, విష్ణు పురాణం వినడం లేదా చదవడం వంటి కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనవచ్చు.
మొత్తంగా చెప్పాలంటే, రేపటి వైకుంఠ ఏకాదశి పర్వదినం మీ జీవితంలో సుఖశాంతులు మరియు ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని ప్రసాదించాలని కోరుకుందాం. నిష్ఠ అంటే కేవలం నియమాలు మాత్రమే కాదు, అది మన మనసులోని అంకితభావం. ఆరోగ్య పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వ్రతాన్ని ఆచరిస్తూ, శ్రీవారి కృపాకటాక్షాలకు పాత్రులు కావాలని ఆకాంక్షిద్దాం. వైకుంఠ ఏకాదశి రోజున ఉత్తర ద్వారం గుండా వెళ్ళే భక్తుల రద్దీని దృష్టిలో ఉంచుకుని జాగ్రత్తగా దర్శనం చేసుకోవడం కూడా ముఖ్యం.
