దేశవ్యాప్తంగా సామాన్య ప్రజలకు అత్యంత కీలకమైన 'రేషన్ బియ్యం' పంపిణీ వ్యవస్థలో ఒక పెద్ద మార్పు వచ్చే అవకాశం కనిపిస్తోంది. ప్రస్తుతం ఇస్తున్న ఉచిత బియ్యం బదులు, నేరుగా లబ్ధిదారుల బ్యాంక్ ఖాతాల్లోనే నగదు జమ చేయాలనే (Direct Benefit Transfer - DBT) ప్రతిపాదనపై ప్రభుత్వం తీవ్రంగా చర్చిస్తోంది. ఒక కుటుంబానికి నెలకు సుమారు రూ.1,000 వరకు నగదు ఇచ్చే అవకాశం ఉండటంతో, ఇప్పుడు ఈ అంశంపై సర్వత్రా ఆసక్తి నెలకొంది.
మనం రేషన్ షాపులో ఉచితంగానో లేదా రూపాయికో తీసుకునే బియ్యం వెనుక ప్రభుత్వం భారీ మొత్తంలో డబ్బు ఖర్చు చేస్తోంది. ఒక కిలో బియ్యం లబ్ధిదారుడి చేతికి చేరే వరకు ధాన్యం కొనుగోలు, మిల్లింగ్, గోడౌన్ల నిర్వహణ, రవాణా మరియు వడ్డీ ఖర్చులు అన్నీ కలిపి ప్రభుత్వానికి కిలోకు రూ.28 నుండి రూ.40 వరకు ఖర్చవుతోంది.
2024–25 లెక్కల ప్రకారం ఆహార సబ్సిడీ బిల్లు ఏకంగా రూ.2 లక్షల కోట్లు దాటిపోయింది. ఇంత భారీ ఖర్చు చేస్తున్నా, సరుకులు పక్కదారి పడుతున్నాయనే ఫిర్యాదులు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ప్రభుత్వం బియ్యం పంపిణీకి బదులు నగదు ఇవ్వాలని భావించడానికి ప్రధాన కారణం "అక్రమ రవాణా". కొన్ని నివేదికల ప్రకారం, ప్రభుత్వం పంపిణీ చేస్తున్న బియ్యంలో దాదాపు 28 శాతం అసలైన పేదలకు చేరడం లేదు. మధ్యలోనే బియ్యం మాఫియా చేతుల్లోకి వెళ్తోంది.
నేరుగా డబ్బులు అకౌంట్లో వేస్తే, రవాణా మరియు నిల్వ ఖర్చులు ప్రభుత్వానికి ఆదా అవుతాయి. లబ్ధిదారులకు కేవలం రేషన్ బియ్యమే కాకుండా, ఆ డబ్బుతో తమకు నచ్చిన నాణ్యమైన బియ్యం లేదా ఇతర పప్పు దినుసులు మార్కెట్లో కొనుగోలు చేసుకునే స్వేచ్ఛ లభిస్తుంది.
ప్రస్తుతం కర్ణాటకలో అమలవుతున్న ‘అన్న భాగ్య’ పథకం నగదు బదిలీకి ఒక మంచి ఉదాహరణ. అక్కడ ప్రభుత్వం అదనంగా ఇవ్వాల్సిన బియ్యం బదులు నగదును జమ చేస్తోంది. దీనివల్ల గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదల చేతిలో డబ్బు చలామణి పెరుగుతోంది మరియు వారు మరింత పోషకాహారం తీసుకోవడానికి వీలవుతోంది.
ఆహార భద్రత అంటే కేవలం పొట్ట నింపడం మాత్రమే కాదు, నాణ్యమైన ఆహారాన్ని గౌరవంగా అందించడం. రేషన్ బియ్యం బదులు నగదు బదిలీ విధానం సక్రమంగా అమలైతే వ్యవస్థలో పారదర్శకత పెరుగుతుంది. అయితే, దీనిని ఒక్కసారిగా కాకుండా, ప్రయోగాత్మకంగా దశలవారీగా అమలు చేయాలని, అలాగే లబ్ధిదారులకు బియ్యం లేదా నగదు - రెండింటిలో ఏదో ఒకటి ఎంచుకునే వెసులుబాటు కల్పించాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
