భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ గమనాన్ని నిర్దేశించే అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం 'కేంద్ర బడ్జెట్' సమర్పణ. ఈ ఏడాది 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టే విషయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక విప్లవాత్మక మరియు చారిత్రక నిర్ణయం తీసుకుంది. సాధారణంగా శని, ఆదివారాలు పార్లమెంటుకు సెలవు దినాలు కావడంతో ఎటువంటి సభా కార్యక్రమాలు నిర్వహించరు. అయితే, రాబోయే ఫిబ్రవరి 1వ తేదీ ఆదివారం అయినప్పటికీ, ఎటువంటి మార్పు లేకుండా అదే రోజున బడ్జెట్ను పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టాలని ప్రభుత్వం నిశ్చయించింది. ఈ విషయాన్ని లోక్సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లా గారు అధికారికంగా ధృవీకరించారు. స్వతంత్ర భారత పార్లమెంటరీ చరిత్రలో ఒక ఆదివారం నాడు బడ్జెట్ ప్రసంగం జరగడం ఇదే మొట్టమొదటిసారి కావడం విశేషం. ఇది ప్రభుత్వ పనితీరులో వస్తున్న మార్పులకు, ముందస్తుగా నిర్ణయించిన షెడ్యూల్ను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మార్చకూడదనే పట్టుదలకు నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.
ఈ బడ్జెట్ ద్వారా కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ (Nirmala Sitharaman) గారు ఒక అరుదైన మరియు అజేయమైన మైలురాయిని చేరుకోబోతున్నారు. ఆమె వరుసగా 9వ సారి కేంద్ర బడ్జెట్ను పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టి సరికొత్త రికార్డు సృష్టించనున్నారు. గతంలో మాజీ ప్రధానమంత్రి మొరార్జీ దేశాయ్ వరుసగా అత్యధిక సార్లు బడ్జెట్ సమర్పించిన రికార్డును ఆమె ఈ ప్రసంగంతో అధిగమించబోతున్నారు. 2019లో బాధ్యతలు చేపట్టిన నాటి నుండి భారత ఆర్థిక రథసారథిగా ఆమె అనేక సంస్కరణలు తీసుకువచ్చారు. ముఖ్యంగా కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో కుప్పకూలిన ఆర్థిక వ్యవస్థను మళ్ళీ గాడిలో పెట్టడంలో ఆమె పాత్ర కీలకమైనది. గతంలో బ్రీఫ్కేస్ మోస్తూ బడ్జెట్ ప్రతులను తీసుకువచ్చే సంప్రదాయాన్ని పక్కన పెట్టి, 'బహీ ఖాతా' (Bahi Khata) విధానాన్ని, ఆ తర్వాత పూర్తిస్థాయిలో 'డిజిటల్ బడ్జెట్'ను ఆమె ప్రవేశపెట్టారు.
బడ్జెట్ తయారీ ప్రక్రియ అనేది అత్యంత సంక్లిష్టమైనది మరియు గోప్యమైనది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 112 ప్రకారం, ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించి అంచనా వేసిన ఆదాయాలు మరియు ఖర్చుల వివరాలను (Annual Financial Statement) పార్లమెంటు ముందు ఉంచడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. బడ్జెట్ సమర్పణకు కొన్ని రోజుల ముందు నార్త్ బ్లాక్లో 'హల్వా వేడుక' (Halwa Ceremony) నిర్వహించడం ద్వారా బడ్జెట్ ముద్రణ ప్రక్రియ అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ఆ తర్వాత బడ్జెట్ ప్రసంగం ముగిసే వరకు ఆర్థిక శాఖలోని ఉన్నతాధికారులు మరియు సిబ్బంది బయటి ప్రపంచంతో సంబంధం లేకుండా అక్కడే గడుపుతారు. ప్రస్తుత కాలంలో డిజిటల్ మాధ్యమాల వినియోగం పెరగడంతో, బడ్జెట్ పత్రాలను ముద్రించడానికి బదులుగా టాబ్లెట్ (Tablet) ద్వారా ప్రసంగాన్ని చదవడం మరియు అప్లికేషన్ల ద్వారా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడం జరుగుతోంది.
ఆదివారం బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టడం వల్ల ఆర్థిక మార్కెట్లకు, వ్యాపార వర్గాలకు ఒక రకమైన వెసులుబాటు దొరుకుతుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. సాధారణంగా బడ్జెట్ రోజున స్టాక్ మార్కెట్లు భారీ ఒడిదుడుకులకు లోనవుతుంటాయి. అయితే ఆదివారం మార్కెట్లకు సెలవు కావడంతో, ఆర్థిక మంత్రి ప్రసంగం ముగిసిన తర్వాత అందులోని అంశాలను క్షుణ్ణంగా విశ్లేషించుకోవడానికి ఇన్వెస్టర్లకు తగిన సమయం దొరుకుతుంది. సోమవారం మార్కెట్లు ప్రారంభమయ్యే నాటికి బడ్జెట్ ప్రభావంపై ఒక స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ బడ్జెట్లో ముఖ్యంగా మధ్యతరగతి ప్రజలకు ఆదాయపు పన్ను (Income Tax) మినహాయింపులు, మౌలిక సదుపాయాల కల్పన (Infrastructure), మరియు వ్యవసాయ రంగానికి ఇచ్చే కేటాయింపులపై దేశవ్యాప్తంగా భారీ అంచనాలు నెలకొన్నాయి.
మొత్తానికి, 2026 ఫిబ్రవరి 1వ తేదీ భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఒక చారిత్రక మైలురాయిగా నిలిచిపోనుంది. ఆదివారం నాడు పార్లమెంటు తలుపులు తెరుచుకోవడం, నిర్మలా సీతారామన్ గారు తన 9వ బడ్జెట్ ప్రసంగంతో చరిత్ర సృష్టించడం అన్నీ ఆసక్తికరమైన అంశాలే. "వికసిత భారత్" లక్ష్యం దిశగా ప్రభుత్వం వేస్తున్న అడుగులు ఈ బడ్జెట్లో ఏ విధంగా ప్రతిబింబిస్తాయోనని సామాన్యుడి నుండి సంపన్నుడి వరకు ప్రతి ఒక్కరూ ఎదురుచూస్తున్నారు. ఆర్థిక క్రమశిక్షణను పాటిస్తూనే, అభివృద్ధికి పెద్దపీట వేసేలా ఈ బడ్జెట్ ఉంటుందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.
