క్యాసెట్లలో మార్మోగిన గరివిడి గళం!  సినిమాలో చెప్పని నిజాలు ఏమిటి?

గరివిడి లక్ష్మి గాథ.. పాటలతో పేరు తెచ్చుకున్నా గుర్తింపు కోసం ఎదురుచూపులు..

గరివిడి లక్ష్మి బయోపిక్‌.. మరుగునపడిన జానపద కళాకారిణి జీవితానికి వెలుగు..

జానపద కళాకారిణి గరివిడి లక్ష్మి జీవితం ఇప్పుడు వెండితెరపై చర్చనీయాంశంగా మారింది. బుర్రకథలు, జానపద గీతాలతో ఒకప్పుడు గ్రామీణ ప్రాంతాలను తన గాత్రంతో ఉర్రూతలూగించిన ఆమెకు, ఆ పాటలు సినిమాల్లో వినిపించినప్పుడు తగిన గుర్తింపు లభించలేదనే అంశం మరోసారి తెరపైకి వచ్చింది. ఆమె జీవితం ఆధారంగా తెరకెక్కిన సినిమా.. కళాకారుల కష్టం, కాపీరైట్ హక్కులు, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, గుర్తింపు వంటి కీలక అంశాలపై చర్చకు దారితీసింది. ఎన్నో ఏళ్ల తర్వాత తన కళకు ప్రజల్లో గుర్తింపు లభించడంపై లక్ష్మి సంతోషం వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

బుర్రకథకు జానపద గీతాల జోడింపు.. ప్రత్యేకమైన శైలి

గరివిడి లక్ష్మి సంప్రదాయ బుర్రకథను ప్రాంతీయ జానపద గీతాలతో మేళవించి ప్రత్యేకమైన శైలిని రూపొందించారు. కథ చెప్పే విధానం, పాటల్లోని భావం, ఆమె గాత్రంలోని సహజత్వం గ్రామీణ ప్రజలను ఆకట్టుకున్నాయి. అప్పట్లో టెలివిజన్, వీడియో వంటి దృశ్య మాధ్యమాలు విస్తృతంగా అందుబాటులో లేకపోవడంతో ఆడియో క్యాసెట్లే కళాకారుల గొంతును ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లే ప్రధాన సాధనాలుగా ఉండేవి.

ఈ నేపథ్యంలో లక్ష్మి బుర్రకథలు, జానపద పాటల క్యాసెట్లు పెద్ద ఎత్తున ప్రజాదరణ పొందాయి. ఆమె పాటలు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో విస్తృతంగా వినిపించడమే కాకుండా, విదేశాల నుంచి కూడా ఆ క్యాసెట్లకు ఆర్డర్లు వచ్చేవని అందుబాటులో ఉన్న కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

క్యాసెట్లతో ఆడియో సంస్థకు వాణిజ్యపరమైన గుర్తింపు

విశాఖపట్నంలో 1993 నవంబరులో శ్రీ మాతా ఆడియో రికార్డింగ్ కంపెనీ ఏర్పాటైంది. ఈ సంస్థ ద్వారా గరివిడి లక్ష్మి బుర్రకథలు, జానపద గీతాలను క్యాసెట్ల రూపంలో రికార్డు చేసి విడుదల చేశారు. ఆ క్యాసెట్లు సంస్థకు అత్యధికంగా అమ్ముడైన విడుదలల్లో కీలక స్థానాన్ని సంపాదించాయని సంబంధిత కథనాలు చెబుతున్నాయి.

లక్ష్మి గాత్రం, పాటలకు వచ్చిన ఆదరణ ఆడియో క్యాసెట్ పరిశ్రమలో జానపద కళకు ఉన్న వాణిజ్య విలువను చాటింది. ఆమె పాటలు ప్రజల్లోకి విస్తృతంగా వెళ్లినా, ఆ విజయానికి తగిన వ్యక్తిగత గుర్తింపు, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు ఆమెకు అందాయా అనే ప్రశ్న మాత్రం మిగిలిపోయింది.

ఆమె పాటలతో ఇతరుల ప్రదర్శనలు.. మరో సమస్య

ఆ రోజుల్లో లక్ష్మి పాటలను ఆడియో క్యాసెట్ల ద్వారా మాత్రమే వినే అవకాశం ఎక్కువగా ఉండేది. ఆమెను ప్రత్యక్షంగా చూడని చాలామందికి ఆమె గొంతు మాత్రమే పరిచయం. ఈ పరిస్థితిని కొందరు ఉపయోగించుకున్నారని కథనాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఆమె క్యాసెట్లలోని పాటలను కంఠస్థం చేసుకున్న ఇతర కళాకారులు వివిధ గ్రామాల్లో అవే పాటలను ప్రదర్శిస్తూ, గరివిడి లక్ష్మి పేరుతో కార్యక్రమాలు నిర్వహించేవారని పేర్కొంటున్నాయి.

దీంతో అసలు కళాకారిణి ఎవరు, ఆమె పాటలను ఎవరు ప్రదర్శిస్తున్నారు అనే విషయంలో గందరగోళం ఏర్పడేది. ఒక కళాకారిణి గాత్రం ప్రజల్లో అంతగా ప్రాచుర్యం పొందడం ఒకవైపు విజయమైతే, అదే పేరును ఇతరులు ఉపయోగించుకోవడం మరోవైపు ఆమెకు ఎదురైన సమస్యగా నిలిచింది.

కాపీరైట్ ఒప్పందం.. రాయల్టీల విషయంలో చిక్కులు

గరివిడి లక్ష్మి కెరీర్ ప్రారంభ దశలో తన బుర్రకథల రికార్డింగ్‌లు, వాటి పంపిణీకి సంబంధించిన హక్కులను శ్రీ మాతా ఆడియో సంస్థకు బదిలీ చేస్తూ ఒప్పందాలు చేసుకున్నట్లు కథనాల్లో పేర్కొన్నారు. ఈ ఒప్పందాల స్వరూపం వల్ల రికార్డింగ్‌ల వినియోగం ద్వారా వచ్చే చట్టబద్ధమైన రాయల్టీలు లేదా లైసెన్సింగ్ ఫీజులపై ఆమెకు నేరుగా హక్కు లేకుండా పోయిందని సంబంధిత వర్గాలు వివరిస్తున్నాయి.

అయితే, ఈ అంశాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. పాట పాడిన కళాకారుడి హక్కులు, పాట రాసిన రచయిత హక్కులు, రికార్డింగ్‌పై హక్కులు ఒకటే కావు. ఒప్పందంలో ఏ హక్కులు ఎవరికి బదిలీ అయ్యాయి, ఆ ఒప్పందం ఏ మేరకు చెల్లుబాటు అవుతుంది, తర్వాత పాటలను ఏ విధంగా ఉపయోగించారు అనే అంశాల ఆధారంగానే చట్టపరమైన పరిస్థితి నిర్ణయించబడుతుంది.

అందువల్ల లక్ష్మి విషయంలోనూ ఆమె సంతకం చేసిన ఒప్పందాల పూర్తి వివరాలు, సంబంధిత రికార్డింగ్‌ల హక్కులు, సినిమా పాటల వినియోగానికి సంబంధించిన అనుమతులను పరిశీలించకుండా అన్ని అంశాలపై తుది నిర్ధారణకు రావడం సరికాదు.

క్యాసెట్లలో రచయితగా రాయచ పేరు

శ్రీ మాతా ఆడియో విడుదల చేసిన అధికారిక క్యాసెట్లలోని పరిచయ ప్రకటనల్లో బుర్రకథలు, పాటల రచన, నిర్వహణ బాధ్యతలను రాయచ అనే రచయితకు ఆపాదించినట్లు సంబంధిత కథనాలు చెబుతున్నాయి. దీంతో ఆ రికార్డింగ్‌లలో లక్ష్మి ప్రధానంగా గాయనిగా, కథను వినిపించే కళాకారిణిగా గుర్తింపు పొందగా, రచయితగా ఆమె పేరు నమోదు కాలేదని తెలుస్తోంది.

ఒక కళాకారుడి సృజనాత్మక పాత్రను సరిగ్గా నమోదు చేయకపోతే, భవిష్యత్తులో ఆ రచనను ఎవరు సృష్టించారు, ఎవరు ప్రదర్శించారు, ఎవరు దాని హక్కులను కలిగి ఉన్నారు అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి. జానపద కళల్లో ఈ సమస్య మరింత సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే కొన్ని పాటలు తరతరాలుగా ప్రజల్లో ప్రాచుర్యంలో ఉంటాయి; వాటికి సంబంధించిన రచన, స్వరరచన, ప్రదర్శన, రికార్డింగ్ హక్కులను విడివిడిగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.

ఆర్.పి. పట్నాయక్ సినిమాల్లో వినిపించిన జానపద గీతాలు

సంగీత దర్శకుడు ఆర్.పి. పట్నాయక్ స్వరపరిచిన కొన్ని సినిమా పాటల్లో గరివిడి లక్ష్మి ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకొచ్చిన జానపద గీతాల ప్రభావం ఉందనే చర్చ చాలాకాలంగా కొనసాగుతోంది. ‘చిత్రం’ సినిమాలోని “మామా వెళ్లిపోతున్నారు” పాటతో పాటు ‘ఫ్యామిలీ సర్కస్’లోని “నన్ను కొట్టకుర్రో..” పాట, ‘జయం’ చిత్రంలోని కొన్ని పాటలను ఈ చర్చలో ప్రస్తావిస్తున్నారు.

అయితే, ఒక జానపద గీతాన్ని సినిమా కోసం స్వీకరించడం, దాని అసలు గాయకురాలికి క్రెడిట్ ఇవ్వడం, రచయిత హక్కులు, రికార్డింగ్ హక్కులు, రాయల్టీలు చెల్లించడం వేర్వేరు అంశాలు. అందుబాటులో ఉన్న కథనాల ప్రకారం, లక్ష్మి గాత్రం ఆ సినిమా పాటల తుది వెర్షన్లలో వినిపించలేదని, ఆమెకు ప్రత్యక్ష గుర్తింపు కూడా లభించలేదని చెబుతున్నారు.

ఆ పాటల వినియోగానికి సంబంధించి ఆడియో సంస్థతో ఉన్న హక్కుల ఒప్పందాలు, నిర్మాతలు లేదా సంగీత దర్శకులు పొందిన అనుమతులు, పాటల మూలాలపై ఉన్న రికార్డులు వంటి వివరాలు కీలకం. ఆర్.పి. పట్నాయక్‌కు శ్రీ మాతా ఆడియో సంస్థతో వృత్తిపరమైన సంబంధాలు ఉన్నాయని, ఆ సంస్థ ద్వారా భక్తి ఆల్బమ్‌లు విడుదల చేయడం, సంస్థ నిర్వహించిన ఇండియన్ పెర్ఫార్మింగ్ రైట్స్ సొసైటీ (IPRS) వర్క్‌షాప్‌లకు హాజరవడం వంటి విషయాలు కూడా కథనాల్లో ప్రస్తావించబడ్డాయి. అయితే, ఈ సంబంధాలు ఒక్కటే ఏదైనా చట్టపరమైన ఉల్లంఘన జరిగిందని నిరూపించవు.

జీవితకథ సినిమాతో తిరిగి వచ్చిన గుర్తింపు

గరివిడి లక్ష్మి జీవితాన్ని ఆధారంగా తెరకెక్కిన సినిమా ఆమె కళా ప్రయాణాన్ని మరోసారి ప్రజల ముందుకు తీసుకొచ్చింది. చాలాకాలంగా విస్తృతంగా గుర్తింపు పొందని ఆమె పేరు, ఆమె పాటలు, ఎదుర్కొన్న సమస్యలపై కొత్త చర్చ మొదలైంది. సినిమా చివరి భాగంలో లక్ష్మి స్వయంగా కనిపించడం ఆమెకు భావోద్వేగ అనుభూతిని కలిగించినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

సినిమా విజయోత్సవ కార్యక్రమంలోనూ ఆమె తన మనసులోని భావాలను వ్యక్తం చేసినట్లు సమాచారం. డబ్బు రూపంలో లభించే సహాయం కొంతకాలానికే పరిమితమవుతుందని, కానీ కళాకారిణిగా తనకు లభించే శాశ్వత గుర్తింపు ఎంతో విలువైనదని ఆమె పేర్కొన్నట్లు వార్తలు వెల్లడించాయి.

సినిమా నిర్మాతలు లక్ష్మికి ఆర్థిక సహాయం అందించినట్లు కూడా కథనాలు చెబుతున్నాయి. అయితే, ఆర్థిక సహాయం అందించడం ఒక అంశమైతే, ఆమె కళకు సంబంధించిన హక్కులు, రాయల్టీలు, గతంలో జరిగిన ఒప్పందాలపై స్పష్టత రావడం మరో అంశం. ఈ రెండింటినీ వేర్వేరుగా చూడాల్సి ఉంటుంది.

సినిమాలో చూపించిన పేదరికం.. వాస్తవ జీవితంలో పరిస్థితి

సినిమాలో గరివిడి లక్ష్మి తీవ్ర పేదరికంలో, ఒక చిన్న దుకాణం వెనుక ఉన్న గదిలో జీవిస్తున్నట్లు చూపించినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. అయితే, వాస్తవ జీవితంలో ఆమె గతంలో సంపాదించిన డబ్బుతో గరివిడిలో ఒక సాధారణ ఇంటిని నిర్మించుకున్నారని, ప్రస్తుతం కూడా తన పనితో పాటు అప్పుడప్పుడు ప్రత్యక్ష బుర్రకథ ప్రదర్శనలు ఇస్తూ జీవనం సాగిస్తున్నారని సమాచారం.

సినిమా కథను ప్రేక్షకులకు చేరువ చేయడానికి కొన్ని సన్నివేశాలను నాటకీయంగా మలచి ఉండవచ్చు. అందువల్ల తెరపై చూపించిన ప్రతి అంశాన్ని యథాతథ వాస్తవంగా పరిగణించకూడదు. కళాకారిణి జీవితంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవాలంటే ఆమె స్వయంగా చెప్పిన వివరాలు, విశ్వసనీయమైన కథనాలు, ఇతర ఆధారాలను పరిశీలించడం అవసరం.

మళ్లీ పాటలు పాడాలని.. నటనకు కూడా సిద్ధమని లక్ష్మి

తన జీవితంపై వచ్చిన సినిమాకు ప్రేక్షకుల నుంచి స్పందన రావడం గరివిడి లక్ష్మిలో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపినట్లు తెలుస్తోంది. భవిష్యత్తులో అవకాశం వస్తే సినిమాల్లో పాటలు పాడేందుకు, చిన్న పాత్రల్లో నటించేందుకు కూడా సిద్ధంగా ఉన్నానని ఆమె విజయోత్సవ కార్యక్రమంలో తెలిపినట్లు కథనాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.

ఒకప్పుడు క్యాసెట్ల ద్వారా గ్రామీణ ప్రజల హృదయాల్లో చోటు సంపాదించిన కళాకారిణికి, ఇప్పుడు సినిమా ద్వారా మరోసారి ప్రజల ముందుకు వచ్చే అవకాశం లభించింది. ఆమె కథ కేవలం ఒక వ్యక్తి జీవితానికి సంబంధించినది మాత్రమే కాదు. జానపద కళాకారుల కృషికి గుర్తింపు ఎలా లభించాలి? వారి పాటలు ఇతర మాధ్యమాల్లో ఉపయోగించినప్పుడు హక్కులు, క్రెడిట్, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు ఎలా రక్షించాలి? అనే ప్రశ్నలను కూడా ముందుకు తెస్తోంది.

జానపద కళాకారులకు గుర్తింపుతో పాటు హక్కులూ అవసరం

గరివిడి లక్ష్మి ప్రయాణం ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. కళాకారుడి గాత్రం ప్రజాదరణ పొందడం ఎంత ముఖ్యమో, ఆ కళ వెనుక ఉన్న వ్యక్తికి సరైన గుర్తింపు లభించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. పాటలను రికార్డు చేసే సమయంలో ఒప్పందాల నిబంధనలను స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవడం, రచయిత, గాయకుడు, స్వరకర్త, రికార్డింగ్ హక్కుల వివరాలను నమోదు చేయడం, అవసరమైనప్పుడు చట్టపరమైన సలహా తీసుకోవడం కళాకారులకు ఉపయోగపడుతుంది.

గరివిడి లక్ష్మికి ఇప్పుడు లభిస్తున్న గుర్తింపు ఆమె గత ప్రయాణాన్ని తిరిగి వెలుగులోకి తీసుకొచ్చింది. ఆ గుర్తింపు భవిష్యత్తులో ఆమెకు మరిన్ని కళా అవకాశాలను అందిస్తుందా అన్నది చూడాలి. అదే సమయంలో, జానపద కళాకారుల సృజనకు తగిన గౌరవం, హక్కులకు రక్షణ కల్పించే వ్యవస్థల అవసరాన్ని కూడా ఈ కథనం గుర్తుచేస్తోంది.