డీ-డాలరైజేషన్ అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాపారాలు లేదా విదేశీ నిల్వలు (Foreign Reserves) నిర్వహించడానికి అమెరికా డాలర్ను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. అయితే, ఇప్పుడు చాలా దేశాలు డాలర్పై తమ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలని చూస్తున్నాయి. దీనినే "డీ-డాలరైజేషన్" అంటారు. ఇటీవలి కాలంలో భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) గవర్నర్ మరియు అమెరికా రాయబారి మధ్య జరిగిన సమావేశం ఈ అంశంపై చర్చకు దారితీసింది.
అమెరికా బాండ్లను భారత్ ఎందుకు విక్రయిస్తోంది?
భారతదేశం గత ఏడాది కాలంలో సుమారు 50 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన అమెరికా ట్రెజరీ బాండ్లను తగ్గించుకుంది. ఇది దాదాపు 21% తగ్గింపు, మరియు గత నాలుగేళ్లలో ఇలా జరగడం ఇదే మొదటిసారి.
అసలు యూఎస్ ట్రెజరీ బాండ్లు (US Treasuries) అంటే ఏమిటంటే, మనం అమెరికా ప్రభుత్వానికి అప్పు ఇస్తున్నట్లు లెక్క. ప్రతిగా వారు మనకు వడ్డీ చెల్లిస్తారు. దశాబ్దాల కాలంగా ఇవి ప్రపంచంలోనే అత్యంత సురక్షితమైన ఆస్తులుగా పరిగణించబడేవి.
కానీ ఇప్పుడు పరిస్థితులు మారుతున్నాయి:
• అమెరికా ప్రభుత్వ అప్పులు విపరీతంగా పెరిగిపోయాయి.
• వడ్డీ రేట్లలో అస్థిరత ఏర్పడింది.
• బాండ్ల ధరలు పడిపోతున్నాయి. ఈ కారణాల వల్ల మునుపటిలా అమెరికా బాండ్లపై పూర్తి నమ్మకం ఉంచడం కష్టమవుతోంది.
బంగారంపై పెరిగిన మక్కువ
డాలర్ ఆస్తులపై నమ్మకం తగ్గుతున్న వేళ, ప్రపంచ దేశాలు మళ్లీ బంగారం (Gold) వైపు మొగ్గు చూపుతున్నాయి. బంగారానికి ఎటువంటి 'డిఫాల్ట్ రిస్క్' (చెల్లింపులు ఆగిపోయే ప్రమాదం) లేదా 'శాంక్షన్ రిస్క్' (ఆంక్షల భయం) ఉండదు.
• భారతదేశం తన బంగారు నిల్వలను దాదాపు 880 టన్నులకు పెంచుకుంది.
• ప్రస్తుతం మన విదేశీ మారక నిల్వలలో బంగారం వాటా 16.2% కి చేరింది, ఇది గత రెండు దశాబ్దాలలోనే అత్యధికం.
రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం నేర్పిన పాఠం
రష్యాపై విధించిన ఆంక్షల తర్వాత చాలా దేశాలు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గమనించాయి. అమెరికాకు కోపం వస్తే డాలర్ ఆస్తులను స్తంభింపజేయవచ్చని (Frozen), అంతర్జాతీయ చెల్లింపు వ్యవస్థలను ఒక ఆయుధంగా వాడవచ్చని అర్థమైంది. అందుకే భారత్ వంటి దేశాలు కేవలం ఒక్క ఆస్తిపై లేదా ఒక్క దేశంపై ఆధారపడకుండా తమ పెట్టుబడులను వైవిధ్యపరుచుకుంటున్నాయి (Diversification).
స్థానిక కరెన్సీల ప్రాముఖ్యత మరియు బ్రిక్స్ (BRICS)
డాలర్ ప్రభావం తగ్గించడానికి బ్రిక్స్ (BRICS) వంటి వేదికలు స్థానిక కరెన్సీలలో వ్యాపారం చేయాలని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.
• రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ఒక అడుగు ముందుకేసి, బ్రిక్స్ దేశాల మధ్య వ్యాపార లావాదేవీల కోసం ఒక డిజిటల్ కరెన్సీ నెట్వర్క్ను ప్రతిపాదించింది.
• దీనివల్ల మనం వస్తువులను కొన్నప్పుడు డాలర్లలో కాకుండా మన సొంత కరెన్సీలలో చెల్లింపులు చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
ఇది అమెరికాకు వ్యతిరేకమా?
భారతదేశం తీసుకుంటున్న ఈ చర్యలు అమెరికాకు వ్యతిరేకం కాదు, ఇవి కేవలం మన దేశ స్థిరత్వం (Stability) కోసం తీసుకుంటున్న జాగ్రత్తలు మాత్రమే. ప్రపంచం ఇప్పుడు ఎంతో అస్థిరంగా ఉంది, కాబట్టి ఏ ఒక్క దానిపైనో పూర్తిగా ఆధారపడకుండా మనల్ని మనం రక్షించుకోవడమే భారత్ ఉద్దేశం.
