ఆంధ్రప్రవాసి తరఫున – ద్వారకా తిరుమల వైభవ పరిచయం
ఆంధ్రప్రదేశ్ పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో విరాజిల్లుతున్న శ్రీ ద్వారకా తిరుమల భక్తుల మన్ననలందుకున్న పవిత్ర క్షేత్రం. “చిన్న తిరుపతి”గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ దివ్యధామం, భక్తి తత్వానికి, తపస్సు మహిమకు నిలువెత్తు నిదర్శనం.
శ్రీ ద్వారకా తిరుమల వైభవం –12 ద్వాదశ పద్య మాలిక
తనఅమూల్యమైన రచన ద్వారా, డా. పవన్ కుమార్ కాపెర్ల మహోన్నతమైన ద్వారకా తిరుమల క్షేత్ర మహిమను భక్తి పరిమళంతో, సాహిత్య సౌందర్యంతో పాఠకుల హృదయాల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచేలా ద్వాదశ ఉత్పలమాల పద్య రూపంలో ఆవిష్కరించారు.
పద్య మాలిక : ప: ద్వారక నామ ధేయుడగు ధన్య తపోధను డీ గిరిన్ సదా
కోరి తపస్సు జేయగను కొల్వును దీరిన దేవు డీతడే
సారము గన్న భూమి పయి చక్కని క్షేత్రము భక్తు లెల్లరున్
చేరి భజింపగా వలయు చిన్మయ రూపము గన్న స్వామినిన్.
అర్థం : చూడండి! ద్వారక అనే మహర్షి తపస్సు చేస్తే, ఆ తపఃఫలానికి మెచ్చి పరమాత్మ స్వయంగా వచ్చి ఇక్కడ కొలువుతీరాడు. అందుకే ఇది 'ద్వారకా' తిరుమల అయ్యింది. ఎక్కడో వైకుంఠంలో ఉండే స్వామి, ఒక భక్తుడి కోసం కొండ మీదకు దిగి రావడం అంటే అది ఆ స్వామికి భక్తులపై ఉన్న వ్యామోహం కాక మరేమిటి?
ఉత్పలమాల అంటే ఏంటి?
"ఉత్పలమాల" (Utpalamala) అనేది తెలుగు ఛందస్సులో ఒక ప్రముఖమైన వృత్త పద్యం. దీని గురించి ముఖ్యమైన వివరాలు.
ఉత్పలమాల పద్య లక్షణాలు:
పాదాలు: ఈ పద్యంలో నాలుగు పాదాలు (lines) ఉంటాయి.
అక్షరాల సంఖ్య: ప్రతి పాదంలో 20 అక్షరాలు ఉంటాయి.
గణాలు: ప్రతి పాదంలో వరుసగా భ, ర, న, భ, భ, , ర, వ (భరణభభరవ) అనే గణాలు వస్తాయి.
యతి స్థానం: ప్రతి పాదంలో 10వ అక్షరం యతి స్థానంగా చెప్పబడింది (కొన్ని చోట్ల 11వ అక్షరం అని కూడా అంటారు, కానీ ప్రామాణికం 10వ అక్షరం).
ప్రాస నియమం: ప్రాస నియమం తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
వృత్త జాతి: ఇది వృత్త జాతికి చెందిన పద్యం.
గణాలు అంటే ఏంటి అవి ఎన్ని రకాలు?
గణములు అంటే సమూహాలు, గుంపులు అని అర్థం, కానీ తెలుగు ఛందస్సులో, ఇవి అక్షరాల గురువు (U) మరియు లఘువుల (I) కలయికతో ఏర్పడే మూడక్షరాల సమూహాలు. ఈ గణాలను ఉపయోగించి పద్యాలను నిర్మిస్తారు, వాటికి లయ, శబ్దాన్ని చేకూరుస్తారు, వీటిని 'అక్షర గణాల'ని కూడా అంటారు, ఇవి పద్యానికి ప్రాణం పోస్తాయి.
గణముల ముఖ్య రకాలు (ఛందస్సు ప్రకారం):
అక్షర గణములు (మూడు అక్షరాలవి):
భ గణము (UII) : ఆది గురువు ( మొదటిది గురువు).
య గణము (IUU): ఆది లఘువు (మొదటిది లఘువు).
ర గణము (UIU): మధ్య లఘువు (మధ్యలో లఘువు).
త గణము (UUI): అంత్య లఘువు (చివరిది లఘువు).
న గణము (III): సర్వ లఘువులు (అన్నీ లఘువులు).
మ గణము (UUU): సర్వ గురువులు (అన్నీ గురువులు).
జ గణము (IUI): మధ్య గురువు (మధ్యలో గురువు).
స గణము (IIU): అంత్య గురువు (చివరిది గురువు).
వ గణం (I U) ఒక గురువు, ఒక లఘువు.
ఉప గణములు (సూర్య, ఇంద్ర గణములు): ఇవి పై గణాల కలయికతో ఏర్పడతాయి.
గణములు ఎందుకు ముఖ్యమైనవి?
పద్య నియమాలు: కంద పద్యం వంటివి గణాల ఆధారంగానే నిర్మించబడతాయి.
సంగీతమయత్వం: గణాల అమరిక పద్యానికి ఒక సంగీత లయను, మాధుర్యాన్ని ఇస్తుంది.
గుర్తుపట్టడం: పద్యాలను సులభంగా గుర్తించడానికి, గుర్తుంచుకోవడానికి సహాయపడతాయి.
ఆంధ్రప్రవాసి తరఫున, దేశ విదేశాల్లో ఉన్న తెలుగు ప్రజలందరికీ మా వినమ్ర విజ్ఞప్తి…. ఒక్కసారైనా ద్వారకా తిరుమల దర్శించి, ఆ స్వామి కరుణకు పాత్రులవ్వండి.
