- మిషన్ జీరో స్క్రాప్లో వేల సంఖ్యలో కోచ్లు, ఇంజిన్ల తొలగింపు..
- Media: రైళ్లకు నిర్ణీత జీవితకాలం.. ఆ తర్వాత వాటికి రిటైర్మెంట్..
Indian Railway: భారతీయ రైల్వే పట్టాలపై రయ్ మంటూ దూసుకెళ్లే రైళ్లు వాటి సుదీర్ఘ ప్రయాణాన్ని ముగించుకున్నాక ఏం జరుగుతుందనే ప్రశ్న ఎంతో ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రైల్వే వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందిన మన రైల్వేలో, కాలం చెల్లిన రైళ్లు కేవలం కాలగర్భంలో కలిసిపోవు; అవి వినూత్న రీతిలో పునర్జన్మ పొందుతాయి. సాధారణంగా మనుషులకు రిటైర్మెంట్ ఉన్నట్టే, రైలు కోచ్లకు కూడా నిర్దిష్ట జీవితకాలం ఉంటుంది. పాత తరం ఐసీఎఫ్ (ICF) కోచ్లు సుమారు 25 నుంచి 30 ఏళ్ల పాటు సేవలు అందిస్తే, ఆధునిక సాంకేతికతతో రూపొందిన ఎల్హెచ్బీ (LHB) కోచ్లు 35 ఏళ్ల వరకు ప్రయాణికులను చేరవేస్తాయి. కేవలం వయసు మాత్రమే కాకుండా, భద్రతాపరమైన ఇబ్బందులు తలెత్తినా లేదా మరమ్మతులకు అయ్యే ఖర్చు విపరీతంగా పెరిగినా ఆ కోచ్లను ప్రధాన సేవల నుంచి తప్పించడం జరుగుతుంది.
అయితే రైల్వే శాఖ ఈ రిటైర్డ్ కోచ్లను అంత సులభంగా వదిలేయదు. సేవలను నిలిపివేసిన తర్వాత చాలా కోచ్లకు 'న్యూ మోడిఫైడ్ గూడ్స్' (NMG) రూపంలో రెండో జీవితం లభిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా కోచ్లలోని సీట్లు, ఫ్యాన్లు, లైట్లు వంటి వాటిని తొలగించి, కిటికీలను మూసివేసి లోహపు షీట్లతో పటిష్టం చేస్తారు. ఇలా రూపుమార్చుకున్న ఈ కోచ్లు కార్లు, ట్రాక్టర్లు, మినీ ట్రక్కుల వంటి వాహనాల రవాణాకు అత్యంత అనుకూలంగా మారతాయి. ఈ సరికొత్త రూపంలో అవి మరో 5 నుంచి 10 ఏళ్ల పాటు రైల్వేకు ఆదాయాన్ని సమకూరుస్తూ సరుకు రవాణాలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
చివరగా, ఏ రూపంలోనూ పనికిరాని స్థితికి చేరుకున్నప్పుడు మాత్రమే వాటిని అధికారికంగా 'తుక్కు'గా ప్రకటిస్తారు. ఇలా తుక్కుగా మారిన కోచ్లను వేలం వేయడం ద్వారా రైల్వే శాఖ ప్రతి ఏటా కోట్ల రూపాయల ఆదాయాన్ని ఆర్జిస్తుంది. కొన్నిచోట్ల పాత కోచ్లను ఆధునీకరించి వినూత్నమైన 'కోచ్ రెస్టారెంట్లు'గా మార్చడం మనం చూస్తున్నాం, ఇది పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తోంది. అంటే పట్టాలపై పరుగు ఆపినా, ఈ రైళ్లు ఏదో ఒక రూపంలో వ్యవస్థకు ఉపయోగపడుతూనే ఉండటం గమనార్హం.
తుది దశ.. తుక్కుగా మార్చడం
'మిషన్ జీరో స్క్రాప్', విద్యుదీకరణ ప్రణాళికల్లో భాగంగా భారతీయ రైల్వే ఇటీవల భారీగా మార్పులు చేపట్టింది. పాత డీజిల్ ఇంజిన్ల స్థానంలో ఎలక్ట్రిక్ ఇంజిన్లు, పాత కోచ్ల స్థానంలో ఆధునిక ఎల్హెచ్బీ కోచ్లను ప్రవేశపెట్టింది. ఈ క్రమంలో కేవలం 2020 నుంచి 2024 మధ్య కాలంలోనే 1,000కి పైగా ఇంజిన్లు, 37,000కు పైగా కోచ్లు, వ్యాగన్లను సేవల నుంచి తొలగించారు.
ఇలా పూర్తిగా పనిచేయదని నిర్ధారించిన రైలును తుక్కుగా మార్చే ప్రక్రియ మొదలవుతుంది. రైలును విడిభాగాలుగా విడదీసి, ఇనుము, ఉక్కు వంటి ఫెర్రస్ లోహాలు, రాగి, అల్యూమినియం, ఇత్తడి వంటి నాన్-ఫెర్రస్ లోహాలను వేరు చేస్తారు. వీటితో పాటు సీట్లు, ఏసీలు, లైట్లు, బ్యాటరీల వంటి చిన్న భాగాలను కూడా వేరు చేసి, పునర్వినియోగానికి లేదా రీసైక్లింగ్కు పంపుతారు. ఈ స్క్రాప్ను అమ్మడం ద్వారా రైల్వే శాఖకు భారీ ఆదాయం సమకూరుతుంది. ఈ విధంగా ఒక రైలు జీవితం మనం ఊహించిన దానికంటే చాలా ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది. ప్రయాణికులకు సేవ చేయడంతో మొదలై, చివరికి సరకు రవాణా, తుక్కు రూపంలోనూ తన సేవలను కొనసాగిస్తూనే ఉంటుంది.
