- ఆదాయాన్ని సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలకు వినియోగిస్తున్న ఆలయ ట్రస్టులు..
- DEVOTIONAL: దేశంలోనే అత్యంత సంపన్న ఆలయంగా తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం..
5 Richest Temples: భారతదేశంలోని ప్రాచీన హిందూ దేవాలయాలు అపారమైన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలుగానే కాకుండా, శతాబ్దాల నాటి విశేషమైన సంపదకు, వైభవానికి నిలయాలుగా భాసిల్లుతున్నాయి. రాజుల కాలం నాటి రాజపోషణతో పాటు తరాల తరబడి భక్తులు భక్తిశ్రద్ధలతో సమర్పించే కానుకలు, భూములు, విలువైన విరాళాల రూపంలో ఈ ఆలయాలకు దేశవ్యాప్తంగా భారీగా చరాస్తులు, స్థిరాస్తులు సమకూరాయి. ఇటీవల వెల్లడైన అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కలియుగ వైకుంఠం తిరుమల తిరుపతి వెంకటేశ్వర స్వామి దేవస్థానం (టిటిడి) దేశంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన దేవాలయంగా అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. తిరుమల కొండపై కొలువుదీరిన ఈ జగద్విఖ్యాత వైష్ణవ క్షేత్రం మొత్తం ఆస్తుల విలువ ప్రస్తుత మార్కెట్ రేట్ల ప్రకారం సుమారు రూ. 3 లక్షల కోట్లు (దాదాపు 40 బిలియన్ డాలర్లు) ఉంటుందని అంచనా వేస్తున్నారు. ప్రతిరోజూ సగటున 50,000 మందికి పైగా దేశ విదేశీ భక్తులు అత్యంత భక్తితో దర్శించుకునే ఈ క్షేత్రానికి కేవలం హుండీ ఆదాయం, వివిధ సేవా టిక్కెట్లు, బంగారం, వెండి మరియు ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్ల వడ్డీల రూపంలో ఏడాదికి సగటున సుమారు రూ. 1,400 కోట్లకు పైగా నికర ఆదాయం లభిస్తోంది.
ఈ సంపన్న క్షేత్రాల ఆర్థిక జాబితాలో కేరళ రాజధాని తిరువనంతపురంలోని శ్రీ అనంత పద్మనాభస్వామి ఆలయం ద్వితీయ స్థానంలో కొనసాగుతోంది. గడిచిన 2011వ సంవత్సరంలో సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల ప్రకారం ఇక్కడి రహస్య నేలమాళిగలను తెరిచినప్పుడు లభ్యమైన అపారమైన నిధి, వజ్రవైఢూర్యాలు, పురాతన బంగారు నాణేలు మరియు విగ్రహాల విలువను అప్పట్లోనే సుమారు రూ. 1.2 లక్షల కోట్లుగా ప్రాథమికంగా అంచనా వేశారు. ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ మార్కెట్ ధరల ప్రకారం దీని విలువ ఇంకా ఎన్నో రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. ఈ ఆలయం తర్వాత స్థానాల్లో మహారాష్ట్రలోని షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం, జమ్ముకశ్మీర్లోని కొండలపై కొలువుదీరిన శ్రీ మాతా వైష్ణోదేవి ఆలయం, మరియు కేరళలోని ప్రసిద్ధ గురువాయూర్ కృష్ణ దేవస్థానాలు నిలిచాయి. ఈ ప్రముఖ ఆలయాలకు సైతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న భక్తుల నుండి ఏటా వందల కోట్ల రూపాయల నగదు, ఆన్లైన్ విరాళాలు అందుతున్నాయి. వీటిలో షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం భారతదేశంలో అత్యధిక సంఖ్యలో భక్తులు సందర్శించే ఆర్థికంగా అత్యంత శక్తివంతమైన పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. గత 2022 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భక్తులు శ్రీ సాయిబాబా సంస్థాన్ ట్రస్ట్కు రికార్డు స్థాయిలో రూ. 400 కోట్లకు పైగా విరాళాలు సమర్పించారు; ఇందులో కేవలం హుండీల ద్వారానే రూ. 166 కోట్లకు పైగా నగదు రాగా, డిజిటల్ విప్లవంలో భాగంగా డెబిట్/క్రెడిట్ కార్డులు మరియు ఆన్లైన్ ఇంటర్నెట్ లావాదేవీల ద్వారా రూ. 144 కోట్లకు పైగా, నేరుగా క్యాష్ కౌంటర్ల ద్వారా రూ. 74 కోట్లకు పైగా ఆదాయం లభించింది. ఈ నగదుతో పాటు బాబా భక్తులు ఆలయానికి 26 కేజీలకు పైగా స్వచ్ఛమైన బంగారం, 330 కేజీల వెండిని కూడా కానుకలుగా సమర్పించడం గమనార్హం.
మరోవైపు ఉత్తరాదిలో అత్యంత పవిత్రమైన శ్రీ మాతా వైష్ణోదేవి పుణ్యక్షేత్రానికి కూడా భక్తుల నుంచి బంగారం, వెండి, నగదు రూపంలో ఏటా వసూళ్లు భారీగా పెరుగుతున్నాయి. కొన్నేళ్ల క్రితం 2020-21 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కేవలం రూ. 63.85 కోట్లుగా ఉన్న వార్షిక విరాళాలు, ఇటీవలి 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి నాటికి ఏకంగా రూ. 171.90 కోట్లకు చేరి వృద్ధి రేటును నమోదు చేశాయి. అలాగే అమ్మవారికి సమర్పించిన బంగారు కానుకలు 2020-21లో 9.075 కిలోల నుంచి 2024-25 నాటికి 27.717 కిలోలకు పెరగగా, అదేవిధంగా వెండి కానుకలు సైతం 753.630 కిలోల నుంచి ఏకంగా 3,424.538 కిలోలకు అసాధారణ వృద్ధిని సాధించాయి. ఇక దక్షిణాదిలోని మరో ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రమైన కేరళ గురువాయూర్ శ్రీకృష్ణ ఆలయంలో సుమారు రూ. 1,737 కోట్ల భారీ బ్యాంకు జాతీయీకృత డిపాజిట్లతో పాటు, వేల కోట్ల విలువైన 271 ఎకరాల రియల్ ఎస్టేట్ భూములు మరియు టన్నుల కొద్దీ బంగారం, వెండి, అమూల్యమైన రత్నాల నిల్వలు భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. శతాబ్దాల కాలంగా స్థానిక భక్తులు సమర్పించిన కానుకలు, పురాతన రాజ వంశాల రాజపోషణ కారణంగా ఈ ఆలయం అపారమైన ఆధ్యాత్మిక, భౌతిక సంపదను కలిగి ఉండి కేరళలోనే ఆర్థికంగా అత్యంత పటిష్ఠమైన దేవాలయాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. అయితే, ఈ ఆలయాల బోర్డులు మరియు ట్రస్ట్లు తమకు వస్తున్న ఈ భారీ ఆదాయాన్ని కేవలం ఆలయాల అంతర్గత నిర్వహణకే పరిమితం చేయకుండా, హిందూ ధర్మ ప్రచారంతో పాటు ఉచిత విద్య, కార్పొరేట్ స్థాయి వైద్య సేవలు, అన్నదానం, వేద పాఠశాలలు మరియు స్థానిక యువతకు ఉపాధి కల్పన వంటి అనేక సామాజిక సేవా కార్యక్రమాల కోసం పెద్ద ఎత్తున వెచ్చిస్తూ, ఆయా ప్రాంతాల సమగ్ర ఆర్థికాభివృద్ధిలో మరియు మానవతా సేవలలో ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
