Business- కరెన్సీ రంగంలో ఆర్బీఐ సంచలన ప్లాన్.. త్వరలోనే ప్లాస్టిక్ నోట్ల పైలట్ ప్రాజెక్ట్!
తడిసినా పాడవు.. చింపినా చిరగవు.. రాబోతున్నాయి సరికొత్త పాలిమర్ నోట్లు!
నోట్ల ముద్రణ ఖర్చులకు చెక్.. ప్లాస్టిక్ కరెన్సీ వైపు అడుగులు వేస్తున్న ఆర్బీఐ!
RBI: దేశంలో రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న నగదు డిమాండ్ను తట్టుకోవడంతో పాటు కరెన్సీ ముద్రణ ఖర్చులను తగ్గించేందుకు భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ (ఆర్బీఐ) ఒక సంచలన నిర్ణయానికి సిద్ధమైంది. సంప్రదాయ కాగితపు నోట్ల స్థానంలో అత్యంత మన్నికైన పాలిమర్ ఆధారిత ప్లాస్టిక్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టేందుకు ఆర్బీఐ మళ్లీ కసరత్తు ప్రారంభించింది. ఇటీవల పాట్నా, ముంబై నగరాల్లో జరిగిన ఆర్బీఐ సెంట్రల్ బోర్డు సమావేశాల్లో ఈ ప్లాస్టిక్ కరెన్సీ అంశంపై సుదీర్ఘంగా చర్చ జరిగినట్లు తెలుస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రజల వినియోగం కోసం త్వరలోనే ఒక పైలట్ ప్రాజెక్టును (ట్రయల్ రన్) అధికారికంగా ప్రకటించి, ప్రయోగాత్మకంగా ప్లాస్టిక్ నోట్లను మార్కెట్లోకి విడుదల చేయడానికి కేంద్ర బ్యాంక్ రంగం సిద్ధం చేస్తోంది.
నిజానికి భారత మార్కెట్లో ప్లాస్టిక్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టాలనే ఆలోచన ఆర్బీఐకి ఇదే మొదటిసారి కాదు. దాదాపు ఒక దశాబ్దం క్రితం, అంటే 2012-13 కాలంలోనే అప్పటి యూపీఏ ప్రభుత్వం దేశంలోని ఐదు వేర్వేరు వాతావరణ ప్రాంతాలు కలిగిన నగరాల్లో 10 రూపాయల ప్లాస్టిక్ నోట్లను ప్రయోగాత్మకంగా నడపాలని భావించింది. కానీ ఆ సమయంలో నోట్లను గుర్తించడంలో ఏటీఎం యంత్రాలకు ఎదురైన సాంకేతిక ఇబ్బందులు, ఇతర కార్యాచరణ లోపాల వల్ల ఆ ప్రాజెక్టును తాత్కాలికంగా పక్కన పెట్టాల్సి వచ్చింది. అయితే గత పదేళ్లలో సాంకేతికత అద్భుతంగా అభివృద్ధి చెందడంతో, ప్రస్తుతం ఏటీఎంల ద్వారా కూడా ఈ పాలిమర్ నోట్లను ఎలాంటి అంతరాయం లేకుండా సులభంగా పంపిణీ చేసేందుకు అవసరమైన అన్ని వనరులు, పరిష్కారాలు తమ వద్ద సిద్ధంగా ఉన్నాయని ఆర్బీఐ వర్గాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
డిజిటల్ చెల్లింపులు భారీగా పెరుగుతున్నప్పటికీ దేశంలో భౌతిక నగదుకు డిమాండ్ రికార్డు స్థాయికి చేరడం, అదే సమయంలో కాగితపు నోట్ల ముద్రణ భారం తడిసి మోపెడవ్వడం ఆర్బీఐ ఈ నిర్ణయం తీసుకోవడానికి ప్రధాన కారణాలుగా నిలిచాయి. గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో (2024-25) కరెన్సీ నోట్ల ముద్రణ ఖర్చు ఏకంగా 6,372.8 కోట్లకు పెరిగిపోయింది. దీనికి తోడు ప్రతి ఏటా మార్కెట్లో చిరిగిపోయిన, మురికిగా మారిన నోట్లను (సాయిల్డ్ నోట్స్) పెద్ద ఎత్తున వెనక్కి తీసుకోవడం ఆర్బీఐకి పెద్ద సవాలుగా మారింది. గత ఏడాదిలోనే సుమారు 23.8 బిలియన్ల పాడైపోయిన నోట్లను చలామణి నుండి ఉపసంహరించుకోవాల్సి వచ్చింది. ఇందులో ముఖ్యంగా 10, 20 రూపాయల వంటి చిన్న నోట్లతో పాటు 500, 100 రూపాయల నోట్లు ఎక్కువగా పాడవుతున్నట్లు గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.
ఈ సమస్యలన్నింటికీ పాలిమర్ ప్లాస్టిక్ నోట్లు శాశ్వత పరిష్కారంగా నిలుస్తాయని ఆర్థిక నిపుణులు భావిస్తున్నారు. ఈ నోట్లను ప్రత్యేకమైన 'బయాక్సియల్లీ ఓరియెంటెడ్ పాలీప్రొఫైలిన్ (BOPP)' అనే పదార్థంతో తయారు చేయడం వల్ల ఇవి చాలా తేలికగా, ఫ్లెక్సిబుల్గా ఉంటూనే సాధారణ కాగితపు నోట్ల కంటే కనీసం నాలుగు నుండి ఐదు రెట్లు ఎక్కువ కాలం మన్నికగా ఉంటాయి. ఇవి నీటిలో తడిసినా అస్సలు పాడవు, చేతులతో నలిపినా అంత సులభంగా చిరగవు. అలాగే వీటిపై బ్యాక్టీరియా, మురికి త్వరగా చేరవు. వీటి తయారీకి ప్రారంభంలో కొంత ఖరీదైనప్పటికీ, ఎక్కువ కాలం మనుగడలో ఉండటం వల్ల దీర్ఘకాలంలో ప్రభుత్వానికి కొత్త నోట్ల ముద్రణ మరియు నిర్వహణ ఖర్చులు భారీగా తగ్గుతాయి.
భద్రత పరంగా కూడా ఈ కొత్త తరం ప్లాస్టిక్ నోట్లను నకిలీ చేయడం (కౌంటర్ ఫీటింగ్) దాదాపు అసాధ్యం. వీటిలో అధునాతన సెక్యూరిటీ ఫీచర్లు, సీ-త్రూ విండోలు (పారదర్శక భాగాలు), హోలోగ్రామ్లు మరియు ప్రత్యేకమైన సిరాను సులభంగా అమర్చవచ్చు. ఇప్పటికే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆస్ట్రేలియా, బ్రిటన్, కెనడా సహా దాదాపు 60కి పైగా దేశాలు ప్లాస్టిక్ నోట్లను పూర్తి స్థాయిలో లేదా పాక్షికంగా విజయవంతంగా వినియోగిస్తున్నాయి. మన దేశంలో కూడా తొలుత మార్కెట్లో ఎక్కువగా చలామణి అవుతూ, త్వరగా పాడైపోయే 10 మరియు 20 రూపాయల చిన్న నోట్లతోనే ఆర్బీఐ ఈ పైలట్ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించే అవకాశం ఉందని నివేదికలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ ప్రయోగం విజయవంతమైతే భవిష్యత్తులో భారత కరెన్సీ వ్యవస్థ సరికొత్త రూపంలోకి మారనుంది.
