తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అత్యంత విశిష్టమైన గిరిజన పండుగగా మేడారం మహాజాతర ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. సమ్మక్క–సారలమ్మ తల్లుల జాతరగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ మహోత్సవం ప్రతి రెండేళ్లకోసారి ములుగు జిల్లా మేడారం అరణ్య ప్రాంతంలో ఘనంగా జరుగుతుంది. దేశంలోనే అతిపెద్ద గిరిజన జాతరగా గుర్తింపు పొందిన మేడారం, భక్తి, సంప్రదాయం, ప్రకృతి ఆరాధనకు ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. కోట్లాది మంది భక్తులు ఎలాంటి ఆహ్వానం లేకుండానే తల్లుల దర్శనానికి తరలివస్తుండటం ఈ జాతర ప్రత్యేకత.
సమ్మక్క, సారలమ్మలు గిరిజనుల ఆరాధ్య దేవతలు. చరిత్ర ప్రకారం కాకతీయుల కాలంలో ధర్మం కోసం పోరాడిన వీర వనితలుగా వీరిని గిరిజనులు పూజిస్తారు. అడవులే నివాసంగా, ప్రకృతినే దేవుడిగా భావించే గిరిజన సంస్కృతికి మేడారం మహాజాతర జీవంత నిదర్శనం. ఈ జాతరలో విగ్రహాలు ఉండవు. బంగారం, వెండి వంటి ఆడంబరాలకంటే ప్రకృతి మధ్యలో జరిగే పూజలే ప్రధానంగా ఉంటాయి. ఇదే మేడారం జాతరను ఇతర పండుగలతో పోలిస్తే ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతుంది.
జాతర సమయంలో సమ్మక్క తల్లి చిలుకల గుట్ట నుంచి, సారలమ్మ తల్లి కనే గుట్ట నుంచి గద్దెలకు వచ్చే సంప్రదాయం ఉంది. తల్లుల రాకతో మేడారం అరణ్యం భక్తిశ్రద్ధలతో మార్మోగుతుంది. భక్తులు బెల్లం, కొబ్బరికాయలు, చీరలు, నగదు మొక్కులుగా సమర్పిస్తారు. ముఖ్యంగా బెల్లం సమర్పణకు ఈ జాతర ప్రసిద్ధి.
మేడారం మహాజాతరకు తెలంగాణతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, ఛత్తీస్గఢ్, ఒడిశా వంటి రాష్ట్రాల నుంచి కూడా భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో హాజరవుతారు. 2026 మేడారం జాతర జనవరి 28వ తేదీ నుండి జనవరి 31వ తేదీ వరకు జరగనుంది. మేడారం పరిసర ప్రాంతాలు జనసంద్రంగా మారుతాయి. ఈ నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం విస్తృత ఏర్పాట్లు చేస్తుంది. రోడ్లు, తాగునీరు, వైద్య శిబిరాలు, విద్యుత్, పారిశుధ్యం, భద్రత వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక చర్యలు తీసుకుంటారు. పోలీస్, రెవెన్యూ, వైద్య, అగ్నిమాపక శాఖలతో పాటు పలు సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేస్తాయి.
మేడారం జాతర ఆర్థికంగా కూడా ఎంతో ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది. జాతర సమయంలో చిన్న వ్యాపారులు, స్థానిక ప్రజలకు ఉపాధి లభిస్తుంది. గిరిజన కళలు, హస్తకళలు, సంప్రదాయ ఆహార పదార్థాలకు మంచి ప్రాచుర్యం దక్కుతుంది. అంతేకాదు, ఈ జాతర ద్వారా గిరిజన సంస్కృతి ప్రపంచానికి పరిచయం అవుతోంది.
మేడారం మహాజాతర కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు. అది గిరిజనుల ఆత్మగౌరవం, విశ్వాసం, ఐక్యతకు ప్రతీక. ప్రకృతితో మమేకమై, సంప్రదాయాలను కాపాడుకుంటూ తరతరాలకు వారసత్వంగా కొనసాగుతున్న ఈ మహాజాతర తెలంగాణ సంస్కృతిలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయే గొప్ప ఆధ్యాత్మిక వేడుకగా చెప్పవచ్చు.
